Examkin

Ünsüz Türemesi

3 soru

Soru 1Soru →

Türkçede tek heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında veya yardımcı fiille birleştiklerinde sözcüğün sonundaki ünsüz çiftleşir. Buna "ünsüz türemesi" (ünsüz ikizleşmesi) adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir sözcük vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bunca yıl sakladığı sırrı nihayet en yakın arkadaşıyla paylaşmaya karar vermişti.

Cevap

Bunca yıl sakladığı sırrı nihayet en yakın arkadaşıyla paylaşmaya karar vermişti. (Bu cümlede yer alan 'sırrı' kelimesi ünsüz türemesine uğramıştır.)
Doğru cevap olan cümlede yer alan 'sırrı' sözcüğünün kökü 'sır'dır. Bu tek heceli kelimeye ünlüyle başlayan üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı) getirildiğinde kelimenin sonundaki ünsüz ikizleşerek 'sırrı' biçimini almıştır. Bu durum ünsüz türemesinin (ünsüz ikizleşmesinin) klasik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan ve çift ünsüz barındıran veya ses olayına uğramış olabilecek sözcükleri tespit etmek.
'şiddetle', 'sessiz', 'sırrı', 'attı', 'bekliyordu' sözcükleri incelenmek üzere belirlenmiştir.
Ses olaylarını doğru analiz edebilmek için öncelikle şüpheli kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
Belirlenen kelimeleri kök ve eklerine ayırarak uğradıkları ses olaylarını analiz etmek.
'şiddet' kelimesi kök halindedir; 'ses-siz' kelimesinde ek çakışması vardır; 'at-tı' kelimesinde ünsüz benzeşmesi vardır; 'bekle-yor-du' kelimesinde ünlü daralması vardır; 'sır-ı' kelimesinde ise kök sonundaki ünsüz ikizleşerek 'sırrı' olmuştur.
Ünsüz türemesinin gerçekleşmesi için tek heceli bir sözcüğün ünlüyle başlayan ek alırken veya yardımcı fiille birleşirken kök sonundaki ünsüzün ikizleşmesi (türemesi) gerekir.
3
Ünsüz türemesi kuralına uyan tek kelimenin bulunduğu cümleyi doğru cevap olarak belirlemek.
'sırrı' kelimesinin yer aldığı cümle doğru seçenektir.
'sır' kelimesine ünlüyle başlayan '-ı' eki geldiğinde fazladan bir 'r' ünsüzü türemiştir.

Anahtar Kavram

Ünsüz Türemesi
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.

Cevap

Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.
'Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.' cümlesinde yer alan 'hakkını' sözcüğünün kökü 'hak'tır. Bu sözcük ünlüyle başlayan bir ek (-ı) aldığında sözcüğün sonundaki ünsüz ikizleşerek 'hakkı' şeklini almış ve ünsüz türemesi gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki kelimelerin kök ve ek yapılarını incelemek.
Kelimelerin ek alırken veya birleşirken herhangi bir ünsüz ikizleşmesine (türemesine) uğrayıp uğramadığını belirlemek.
Ünsüz türemesi, genellikle Arapça kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek alması veya yardımcı fiille birleşmesi sırasında ortaya çıkar.
2
Seçeneklerdeki benzer ünsüzlerin yan yana geldiği sözcükleri (hakkını, millet, sessiz, şiddet, yollardan) tek tek analiz etmek.
'hakkını' kelimesinin k��künün 'hak' olduğunu, ünlüyle başlayan '-ı' eki alırken kökün sonundaki 'k' ünsüzünün ikizleştiğini (hak -> hakkı) görmek. Diğer sözcüklerde ise (millet, şiddet) çift ��nsüzün kökün kendisinde bulunduğunu; 'sessiz' ve 'yollardan' kelimelerinde ise kök ile ek sınırındaki ünsüzlerin yan yana geldiğini (ses-siz, yol-lar) fark etmek.
Kökte bulunan çift ünsüzler veya ek alırken yan yana gelen ünsüzler ünsüz türemesi değildir.
3
Ünsüz türemesinin gerçekleştiği tek cümlenin doğru cevap olduğunu belirlemek.
'Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.' cümlesinin doğru seçenek olduğunu tespit etmek.
Bu cümlede 'hakkını' sözcüğünde ünsüz türemesi bulunmaktadır.

Anahtar Kavram

Ünsüz Türemesi
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Karanlık sokakta (I) sessizce ilerlerken içindeki o fırtınanın (II) şiddetini kimseye belli etmek istemiyordu. Yaşadığı tüm olumsuzlukları (III) bizzat kendi omuzlarında taşımış, kimsenin yardımına ihtiyaç duymamıştı. Fakat bu son olay, onun da (IV) sabrını sonuna kadar zorlamış ve artık dayanacak gücü kalmamıştı. Kendisine yapılan bu haksızlığı (V) reddederek yeni bir başlangıç yapmaya karar verdi.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz türemesi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V.

Cevap

V. numaralı sözcükte ünsüz türemesi gerçekleşmiştir.
V. numaralı sözcük olan 'reddederek' ifadesinin aslı 'red' ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu birleşme esnasında 'reddetmek' biçiminde ünsüz türemesi gerçekleşir. Sonrasındaki zarf-fiil ekiyle de 't' sesi yumuşayarak 'd'ye dönüşmüştür. Dolayısıyla bu sözcükte ünsüz türemesi vardır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış sözcükleri tek tek ek ve köklerine ayırarak ses olaylarını inceleyin.
I. sözcük 'ses-siz-ce', II. sözcük 'şiddet-i-n-i', III. sözcük 'bizzat', IV. sözcük 'sabır-ı-n-ı', V. sözcük 'red-et-erek' şeklinde çözümlenir.
Sözcüklerin kök sınırlarını ve ek birleşim noktalarındaki ses değişimlerini doğru tespit etmek.
2
Kök ile eklerin birleşimi sırasında fazladan bir ünsüzün ortaya çıkıp çıkmadığını kontrol edin.
I, II ve III. sözcüklerdeki çift ünsüzlerin kök yapısından veya eklerin orijinal biçiminden kaynaklandığı, IV. sözcükte ise ünlü düşmesi olduğu görülür. V. sözcükte ise iki kelime birleşirken araya fazladan bir ünsüz girmiştir.
Ünsüz türemesi kuralının hangi sözcükte gerçekleştiğini belirlemek.
3
Doğru seçeneği belirleyerek işaretleyin.
V. numaralı sözcük olan 'reddederek' ifadesinde ünsüz türemesi ve sonrasında ünlüyle başlayan ek nedeniyle ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir.
Soruda sorulan ünsüz türemesi kuralına uyan tek seçeneğin doğrulanması.

Anahtar Kavram

Ünsüz türemesi (ikizleşme), genellikle yabancı kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek alması veya yardımcı eylemlerle birleşmesi sırasında kök sonundaki ünsüzün tekrarlanması olayıdır.
Tahmini Süre:2m 0s
Ünsüz Türemesi Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin