Question

Difficulty: Very hardNeden-Sonuç, Amaç-Sonuç ve Koşul-Sonuç İlişkileri

(I) Derin denizlerdeki hidrotermal bacaların çevresinde gelişen ekosistemler, güneş ışığından tamamen mahrum kaldığı için birincil üretimi gerçekleştirmek üzere kemosenteze dayalı alternatif bir metabolik yolak geliştirmiştir. (II) Bölgedeki kemosentetik bakteriler, bacalardan salınan yüksek orandaki toksik kükürt bileşiklerini oksitleyerek diğer canlıların besin zincirine dahil olabileceği organik bileşikleri sentezleme amacıyla çalışır. (III) Ortamdaki ekstrem sıcaklık ve basınç değerleri dengede kaldığı sürece, bu bakterilerle simbiyotik ilişki kuran dev tüp solucanları besin ihtiyacını dışarıdan hiç katı yiyecek almadan karşılayabilir. (IV) Evrimsel süreçte bu ekstrem koşullara adapte olabilmek için genomlarında özel protein kodlayan genler barındıran bu canlılar, ortam koşulları değişse de hayatta kalmayı başarırlar. (V) Bu benzersiz ekosistemin sürdürülebilirliği ise kemosentetik organizmaların bacalardan salınan kimyasallara kesintisiz erişim sağlayabilmesine bağlıdır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerdeki anlam ilişkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    I. cümlede, kemosenteze dayalı alternatif bir yolağın geliştirilmesi hem gerekçeli bir yargıyla hem de eylemin gerçekleştirilme hedefiyle açıklanmıştır.
  2. B
    II. cümlede, bakterilerin kimyasal maddeleri oksitleme faaliyeti, bu faaliyetin sonucunda ulaşılmak istenen amaçla birlikte verilmiştir.
  3. C
    III. cümlede, dev tüp solucanlarının dışarıdan katı yiyecek almadan beslenebilmesi bir ön koşula bağlanmıştır.
  4. IV. cümlede, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırması durumunun gerekçesi ortaya konmuştur.Answer
  5. E
    V. cümlede, ekosistemin varlığını devam ettirebilmesi durumunun bağlı olduğu şart belirtilmiştir.

Answer

Dördüncü cümlede, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırması durumunun gerekçesinin ortaya konduğu yargısı söylenemez; çünkü ilgili cümlede neden-sonuç değil, amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur.
Dördüncü cümlede geçen 'bu ekstrem koşullara adapte olabilmek için' ifadesi, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırmasının gerekçesini (nedenini) değil, bu eylemin gerçekleştirilme amacını belirtmektedir. Türkçe dil bilgisinde '-mek için' edat grubu genellikle amaç-sonuç ilişkisi kurar. Bu cümlede de canlıların hedeflediği durum (adapte olmak) henüz gerçekleşmemiş bir amaca işaret ettiğinden, cümledeki ilişki neden-sonuç değil amaç-sonuç ilişkisidir. Dolayısıyla dördüncü cümleyle ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır ve söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'güneş ışığından tamamen mahrum kaldığı için' gerekçe (neden-sonuç), 'birincil üretimi gerçekleştirmek üzere' ise hedef (amaç-sonuç) bildirir. Değerlendirme doğrudur.
Cümledeki çift yönlü anlam ilişkisinin doğruluğunu teyit etmek için.
2
İkinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'organik bileşikleri sentezleme amacıyla' ifadesi net bir amaç-sonuç ilişkisi kurar. Değerlendirme doğrudur.
Eylemin yöneldiği hedefin (amacın) varlığını kontrol etmek için.
3
Üçüncü cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'dengede kaldığı sürece' ifadesi koşul-sonuç bildirir. Değerlendirme doğrudur.
Eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olup olmadığını saptamak için.
4
Dördüncü cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'adapte olabilmek için' ifadesi amaç-sonuç ilişkisidir. Seçenekteki 'gerekçe' (neden-sonuç) tespiti yanlıştır.
Amaç ve gerekçe (neden) kavramlarının karıştırılıp karıştırılmadığını incelemek için.
5
Beşinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'erişim sağlayabilmesine bağlıdır' ifadesi bir durumun gerçekleşmesinin başka bir durumun gerçekleşmesi şartına bağlı olduğunu (koşul-sonuç) belirtir. Değerlendirme doğrudur.
Son cümledeki koşul ilişkisini netleştirip söylenemez olan seçeneği kesinleştirmek için.

Key Concept

Neden-Sonuç, Amaç-Sonuç ve Koşul-Sonuç İlişkileri
Rate this question