Sosyolojiye Giriş ve Temel Kavramlar

Sosyolojik yöntem, toplumsal olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini ampirik bir temelde kurarak nesnel genellemelere ulaşmayı hedefler. Bu süreçte sosyoloji, sosyal gerçekliği olduğu gibi anlama ve açıklama çabasındayken belirli metodolojik sınırları korur. Buna göre, sosyolojinin bir bilim olarak genel özellikleri ve çalışma prensipleri dikkate alındığında, bir araştırmacının aşağıdaki tutumlarından hangisi sosyolojik bir analizde metodolojik bir hata olarak değerlendirilir?

$19$. yüzyılın toplumsal, siyasal ve düşünsel ikliminde sosyolojinin bağımsız bir bilim dalı olarak kurumsallaşma süreci ve kurucu düşünürlerin katkılarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Birey, toplumsal yaşamı boyunca sürekli bir öğrenme ve uyum süreci içindedir. Ancak bazı özel durumlarda, bireyin geçmişte edindiği tüm normlar, değerler ve davranış kalıpları yeni dahil olduğu ortamda işlevsiz kalarak geçerliliğini yitirir. Bu aşamada birey, eski kimliğini bir kenara bırakarak, genellikle 'total kurumlar' (bütüncül kurumlar) olarak adlandırılan yapıların sıkı denetimi altında tamamen yeni bir rol setini ve dünya görüşünü benimsemek durumunda kalır. Sosyolojik literatürde, özellikle bir manastıra giren bir rahibin veya uzun süreli hapis cezası alan bir mahkumun yaşadığı bu radikal kimlik dönüşümü ve uyum süreci aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanmaktadır?

Sosyolojinin sosyal bilimler yelpazesindeki konumunu ve özgünlüğünü belirleyen temel faktör, diğer disiplinlerle arasındaki sınırların ve etkileşim biçimlerinin metodolojik bir tutarlılıkla tanımlanmasıdır. Bu bağlamda; toplumsal gerçekliği analiz ederken "olan" ile "olması gereken" arasındaki ayrım ve analiz biriminin "birey"den "toplumsal yapıya" kayması, sosyolojinin bilimsel karakterini inşa eden asli unsurlardır. Buna göre, sosyolojinin hukuk ve psikoloji bilimleri ile olan ilişkisi ve bu disiplinler arası etkileşimin sınırlarına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi metodolojik açıdan en isabetli tespiti içermektedir?

Sosyolojik sınıflandırmalara göre; temel üretim faktörünün 'bilgi' ve 'teknoloji' olduğu, kol gücünün yerini zihinsel emeğin aldığı ve istihdamın büyük oranda hizmetler sektöründe yoğunlaştığı toplum türü aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim, toplumsal yapının gelişimini iş bölümündeki artış ve buna bağlı olarak değişen dayanışma türleri üzerinden analiz etmiştir. Geleneksel (tarım) toplumlardan modern (sanayi) toplumlara geçiş sürecinde, bireyleri bir arada tutan bağın niteliği köklü bir dönüşüm geçirmiştir.

Durkheim'ın bu kuramsal çerçevesi dikkate alındığında, sanayi toplumlarında görülen 'organik dayanışma' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumsallaşma, bireyin üyesi olduğu toplumun değerlerini, normlarını ve kültürünü öğrenerek o topluma uyum sağladığı ömür boyu süren bir etkileşim sürecidir. Bu süreçte bireyin doğumundan itibaren içinde yer aldığı, temel güven duygusunun kazanıldığı ve 'birincil toplumsallaşma'nın gerçekleştiği ilk ve en etkili araç aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal yapıların tarihsel süreç içerisindeki evrimini analiz eden sosyolojik perspektifler, her dönemin kendine özgü bir "eksen ilke" (axial principle) etrafında örgütlendiğini savunur. Modern endüstriyel yapının yerini alan ve "bilgi temelli" olarak nitelendirilen toplumsal evrede, inovasyonun ve toplumsal değişimin ana kaynağı artık maddi sermaye veya fiziksel iş gücü değildir. Bu yeni toplumsal tipolojide, stratejik kararların alınmasında ve sosyal yapının şekillenmesinde temel teşkil eden unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik literatürde toplum türleri, toplumsal ilişkilerin niteliğine göre de sınıflandırılmaktadır. Ferdinand Tönnies, geleneksel ve modern toplum yapılarını karşılaştırırken iki temel kavram setinden yararlanmıştır. Buna göre, Tönnies’in "Cemiyet" (Gesellschaft) olarak tanımladığı modern/sanayi toplumu yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kültürel süreçlerin tanımları ve işleyiş dinamikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi sosyolojik açıdan yanlıştır?

Bir sınır bölgesinde ticaret yapan iki farklı topluluğun, uzun yıllar süren yoğun etkileşimleri sonucunda birbirlerinin giyim tarzlarını, mutfak kültürlerini ve bazı inanç ritüellerini benimsedikleri; bu süreçte her iki topluluğun da başlangıçtaki kültürel kimliklerinde karşılıklı değişimler yaşandığı gözlemlenmiştir.

Sosyolojik açıdan, iki farklı kültürün karşılaşması ve etkileşime girmesi sonucunda her iki tarafın da değişime uğraması sürecini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal düzeni sağlamaya yönelik kurallar bütünü olan hukuk ile bu kuralların toplumsal karşılığını ve etkilerini inceleyen sosyoloji arasında yöntemsel bir ayrım bulunmaktadır. Sosyoloji, toplumsal olayları 'neden-sonuç' ilişkisi içinde 'olduğu gibi' ortaya koymaya çalışırken; hukuk disiplini, toplumsal yaşamın nasıl düzenlenmesi gerektiğine dair 'kurallar' geliştirir. Buna göre, sosyoloji ve hukuk bilimleri arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyoloji, toplumsal gerçekliği bilimsel bir yaklaşımla ele alan bir disiplindir. Toplumsal olayları incelerken olayların "nasıl olması gerektiği" ile değil, mevcut durumun "olduğu gibi" (olan) incelenmesiyle ilgilenir ve araştırmalarında kişisel değer yargılarına yer vermez. Buna göre, sosyolojinin bu bilimsel tutumu aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

Bir kamu kurumunda işe başlayan bir uzmanın; kurumun yazılı prosedürlerinin yanı sıra "kurum kültürü" olarak adlandırılan yazılı olmayan normlarını, hiyerarşik yapısını, mesleki etik değerlerini ve çalışma arkadaşlarının ortak davranış kalıplarını öğrenerek bu yapıya uyum sağlaması sosyolojik açıdan değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hukuk, toplumsal yaşamı düzenleyen ve devlet yaptırımıyla desteklenen kurallar bütününü ele alarak "olması gereken" üzerine odaklanan normatif bir disiplindir. Buna karşılık sosyoloji, bu kuralların toplum içindeki uygulanış biçimlerini, grup davranışları üzerindeki etkilerini ve toplumsal gerçeklikteki karşılığını "olanı" olduğu gibi inceleyerek ele alır.

Bu bilgilere dayanarak sosyolojiyi hukuk biliminden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojinin kurucu isimlerinden biri olan; toplumu yaşayan bir organizmaya benzeterek toplumsal yapının zamanla basitten karmaşığa doğru geliştiğini ve 'toplumsal evrim' sürecinden geçtiğini savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bir çalışma ortamında personelin tutum, kişilik ve motivasyon gibi unsurlarını merkeze alarak bireysel davranışları açıklamaya çalışan disiplin ile bu personelin oluşturduğu sosyal ağları, grup dinamiklerini ve kurum içi hiyerarşiyi inceleyen disiplin arasındaki temel fark, analiz biriminin değişmesidir. Buna göre; odağını bireysel zihinsel süreçlerden ziyade, toplumsal grup ve yapısal ilişkilere çeviren bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

19. yüzyılın başlarında, Fransız Devrimi'nin yarattığı siyasal kaos ile Sanayi Devrimi'nin getirdiği köklü ekonomik dönüşümler, toplumu bilimsel bir nesne olarak inceleme ihtiyacını doğurmuştur. Bu dönemde toplumu 'pozitif' bir yöntemle ele alan, toplumsal yapıyı 'statik' ve 'dinamik' olarak ikiye ayırarak inceleyen ve başlangıçta 'sosyal fizik' olarak adlandırdığı disipline 'sosyoloji' ismini veren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyoloji, toplumsal gerçekliği bilimsel bir nesnellik içerisinde inceleyen ve sosyal gerçekliğin işleyişine dair temel prensipleri ortaya koymaya çalışan bir disiplindir. Sosyolojik yaklaşım, toplumsal olayları ele alırken belli bir metodolojik disiplin ve bilimsel ölçütler çerçevesinde hareket eder. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi sosyolojinin bilimsel özellikleri arasında yer alır?

William Ogburn tarafından geliştirilen 'kültürel gecikme' (cultural lag) kuramı; toplumun teknolojik ve ekonomik yapısını temsil eden 'maddi kültür' ile hukuk, ahlak, inanç ve değer sistemlerini temsil eden 'manevi kültür' arasındaki değişim hızı farkının yarattığı uyumsuzluğu ifade eder. Maddi kültürdeki hızlı değişimlere manevi kültürün aynı hızla uyum sağlayamaması, toplumsal bir gerilim ve bir tür kuralsızlık (anomi) alanı doğurur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi çalışma hayatında yaşanan bir 'kültürel gecikme' örneğidir?