Examkin

Question

Difficulty: MediumRüzgar Şekilleri

Türkiye'nin İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri gibi kurak ve yarı kurak alanlarında yaygın olarak görülen mantar kayaların (şeytan masası), alt kısımlarının üst kısımlarına oranla daha fazla oyulmuş ve ince bir yapıda olduğu gözlemlenir. Bu yer şeklinin oluşum sürecinde, aşındırma gücünün yer yüzeyine yakın kesimlerde yoğunlaşmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Rüzgâr tarafından taşınan kum ve küçük taş parçaları gibi aşındırıcı malzemelerin büyük kısmının zemine yakın seviyelerde hareket etmesiAnswer
  2. B
    Kayaların alt kısımlarının, kimyasal çözünmeye karşı üst kısımlardan her zaman daha az dirençli minerallerden oluşması
  3. C
    Zemine yakın yerlerde rüzgâr hızının, yüzey sürtünmesinin azalmasıyla en yüksek düzeye ulaşması
  4. D
    Yağış miktarının yetersiz olması nedeniyle fiziksel ufalanmanın sadece kayaların tabanında gerçekleşmesi
  5. E
    Yer altı sularının kayaların taban kısımlarını sürekli nemli tutarak rüzgâr aşındırmasını kolaylaştırması

Answer

Mantar kayaların alt kısımlarının daha fazla aşınmasının temel nedeni, rüzgârın taşıdığı ağır ve iri boyutlu aşındırıcı malzemenin (kum, çakıl) yer çekimi etkisiyle zemine yakın seviyelerde yoğunlaşmasıdır.
Mantar kayaların (pedestal rocks) oluşumunda rüzgârın taşıdığı malzemelerin dikey dağılımı kritiktir. Kum taneleri ve küçük taş parçaları, rüzgâr tarafından havalandırıldığında yer çekimi etkisiyle ancak yer yüzeyinden yaklaşık 50−10050-100 cm yüksekliğe kadar yoğun bir şekilde taşınabilir. Bu keskin tanelerin kayanın alt kısımlarına sürekli çarpması (korozyon), alt tarafın daha hızlı oyulmasına ve üst kısmın geniş kalarak bir mantara benzemesine yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Dış kuvvet olarak rüzgârın aşındırma mekanizmasını analiz et.
Rüzgâr, korozyon adı verilen süreçle taşıdığı parçacıkları kayalara çarptırarak onları aşındırır.
Rüzgârın kendisi değil, taşıdığı malzeme aşındırıcı etki yapar.
2
Taşınan malzemenin dikey dağılımını değerlendir.
Kum ve küçük taşlar yer çekimi nedeniyle genellikle zeminden 11 metre yüksekliğe kadar olan seviyede taşınır.
Ağır parçacıklar daha yüksek seviyelere çıkamazlar.
3
Aşınma farkının sonucunu yer şekliyle ilişkilendir.
Zemine yakın yerlerdeki yoğun çarpmalar kayanın altını oyarken, üst kısım daha az aşınır ve şemsiye/mantar görünümü oluşur.
Dikey doğrultudaki aşındırma şiddeti farkı şekli belirler.

Key Concept

Rüzgâr Korozyonu (Aşındırma) ve Malzeme Taşınma Yüksekliği İlişkisi

Hints

1
Rüzgârın yer şekillerini aşındırırken kendi hızından ziyade taşıdığı kumların çarptırma etkisini düşünün.
2
Yer çekimi, rüzgârın taşıdığı ağır kum tanelerinin ne kadar yükselebileceğini nasıl etkiler?
3
Rüzgârın aşındırıcı yükü yer yüzeyinden yaklaşık 11 metre yüksekliğe kadar yoğundur; bu durum kayanın hangi kısmının daha çok aşınacağını belirler.

Practice More

Benzer bir mekanizmayla oluşan, farklı dirençteki tabakalardan meydana gelen 'Şahit Kaya' ile Mantar Kaya arasındaki farkları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic