Examkin

Question

Difficulty: Very hardSened-i İttifak ve Tanzimat Dönemi Belgeleri

Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri kapsamında yer alan 1808 tarihli Sened-i İttifak ile 1839 tarihli Tanzimat Fermanı, padişahın mutlak otoritesinin sınırlandırılması bakımından dönüm noktası kabul edilir. Bu iki belgenin hukuki nitelikleri, tarafları ve iktidarı sınırlandırma biçimleri dikkate alındığında, aralarındaki temel farka ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Sened-i İttifak, hükümdarın yetkilerinin bir sözleşme (misak) temelinde ve taşradaki seçkin bir zümreyle paylaşılmasını ifade ederken; Tanzimat Fermanı, hükümdarın yetkilerini bizzat kendisinin, "kanun gücünün her gücün üstünde olduğu" kabulüyle tek taraflı olarak sınırlandırdığı bir belgedir.Answer
  2. B
    Sened-i İttifak, doğrudan Avrupalı devletlerin baskısıyla azınlıklara haklar tanımak amacıyla hazırlanmış bir uluslararası sözleşmeyken; Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti'nin ilk yazılı anayasası olarak yürürlüğe girmiştir.
  3. C
    Tanzimat Fermanı ile padişahın yetkileri ilk kez bir parlamento denetimine tabi kılınmış, Sened-i İttifak ile ise bu denetim yetkisi sadece yargı organlarına devredilmiştir.
  4. D
    Sened-i İttifak, tüm Osmanlı tebaasına din ve mezhep ayrımı gözetmeksizin eşitlik getiren demokratik bir anayasa değişikliği iken; Tanzimat Fermanı sadece bürokrasinin yetkilerini düzenleyen bir idari tüzüktür.
  5. E
    Tanzimat Fermanı padişahın yetkilerini genişleterek mutlak monarşiyi güçlendirirken, Sened-i İttifak ile Osmanlı Devleti'nde ilk kez cumhuriyet rejimine geçişin temelleri atılmıştır.

Answer

Sened-i İttifak'ın bir sözleşme (misak) yoluyla iktidarı paylaştığı, Tanzimat Fermanı'nın ise padişahın tek taraflı iradesiyle hukukun üstünlüğünü ilan ettiği seçenek doğrudur.
Doğru olan değerlendirme, Sened-i İttifak'ın padişah ile taşradaki güç odakları (Ayanlar) arasında karşılıklı bir pazarlık sonucu imzalanan bir 'misak' (sözleşme) olduğunu, Tanzimat Fermanı'nın ise padişahın kimseyle pazarlık yapmadan kendi otoritesini kanun gücüyle sınırlandırdığı tek taraflı bir işlem olduğunu belirtmektedir. Bu, Türk anayasa hukukundaki en temel akademik ayrımdır.

Step-by-Step Solution

1
Sened-i İttifak'ın hukuki niteliğini analiz etme.
Belge, Padişah II. Mahmut ile Ayanlar arasında imzalanmış bir 'misak' yani sözleşmedir.
İktidarın sınırlandırılması, bir pazarlık ve karşılıklı taahhüt sonucunda gerçekleşmiştir.
2
Tanzimat Fermanı'nın hukuki niteliğini analiz etme.
Hükümdar, halkın veya başka bir gücün baskısı olmaksızın, kendi rızasıyla kanunlara uyacağını ilan etmiştir (Tek taraflı irade beyanı).
Anayasalcılık tarihimizde 'hukukun üstünlüğü' ilkesinin ilk kez açıkça kabul edildiği belgedir.
3
İki belgenin özne ve muhatap farkını karşılaştırma.
Sened-i İttifak'ın muhatabı yerel güç odakları (Ayanlar) iken, Tanzimat'ın muhatabı tüm Osmanlı tebaasıdır.
İktidarın kimin lehine veya kiminle paylaşılarak sınırlandırıldığını saptamak farkı netleştirir.
4
Seçenekleri bu hukuki kriterlere göre değerlendirme.
Sözleşme (misak) ve tek taraflı irade ayrımını yapan ifadeye ulaşılır.
KPSS düzeyinde bu kavramsal ayrım, anayasa tarihinin en üst düzey bilgi basamağını oluşturur.

Key Concept

Osmanlı Anayasal Belgelerinin Hukuki Niteliği (Sözleşme vs. Tek Taraflı Beyan)
Rate this question

Topics

Sened-i İttifak ve Tanzimat Dönemi Belgeleri

More questions from this topic