Question

Difficulty: HardParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin mutlak konum özelliklerine bağlı olarak, güneyden kuzeye doğru gidildikçe birçok coğrafi değişken 'enlem etkisi' çerçevesinde düzenli bir değişim gösterir. Ancak bazı değişkenler hem mutlak hem de özel konum şartlarından (yükselti, denizellik, karasallık) etkilendiği için Türkiye genelinde her zaman enlem dereceleriyle tam bir uyum içerisinde olmayabilir.

Buna göre, Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe yaşanan aşağıdaki değişimlerden hangisi yalnızca mutlak konum (enlem) özellikleri ile açıklanabilen ve özel konum şartlarından kesinlikle etkilenmeyen bir durumdur?

  1. A
    Sıcaklık değerlerinin azalmasına bağlı olarak tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması
  2. B
    Orman üst sınırı ile tarım ve yerleşme üst sınırlarının deniz seviyesine yaklaşması
  3. C
    Kış mevsiminde donlu gün sayısının ve karın yerde kalma süresinin artış göstermesi
  4. Dünya'nın çizgisel dönüş hızının azalmasına bağlı olarak alacakaranlık (tan ve gurup) sürelerinin uzamasıAnswer
  5. E
    Buharlaşma şiddetinin azalmasına bağlı olarak deniz sularındaki tuzluluk oranının düşmesi

Answer

Çizgisel hızın azalmasına bağlı olarak alacakaranlık (tan ve gurup) sürelerinin kuzeye gidildikçe uzaması, yalnızca mutlak konumla açıklanan ve özel konumdan etkilenmeyen bir durumdur.
Alacakaranlık (tan ve gurup) süreleri, Dünya'nın çizgisel dönüş hızına bağlıdır. Çizgisel hız ise ekvatordan kutuplara gidildikçe düzenli olarak azalır. Bu durum tamamen küresel şekil ve dönüş hızıyla ilgili matematiksel/geometrik bir olaydır; dağlar, denizler veya yükselti bu süreyi etkileyemez. Bu nedenle yalnızca mutlak konumla açıklanır.

Step-by-Step Solution

1
Değişkenlerin kökenini analiz etme
Sıcaklık, buharlaşma, tarım sınırları gibi değişkenlerin hem enlem hem de yükselti/denizellik gibi özel konum şartlarından etkilendiği saptanır.
Türkiye'de kışın kuzeydeki Samsun'un güneydeki Ankara'dan sıcak olması gibi örnekler, sıcaklığa bağlı unsurların saf bir enlem etkisi göstermediğini kanıtlar.
2
Geometrik sonuçları değerlendirme
Çizgisel hızın enlem derecelerine göre değişimi, Dünya'nın şekli ve dönüşüyle ilgili saf matematiksel bir sonuçtur.
Dağların uzanışı veya denizellik çizgisel hızı değiştiremez.
3
Tan ve gurup süresi ilişkisini kurma
Kuzeye (kutuplara) gidildikçe çizgisel hız azaldığı için Güneş'in ufuk çizgisi üzerindeki geçiş hızı yavaşlar ve alacakaranlık süresi uzar.
Bu durum Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri arasında bulunmasının doğrudan ve değişmez bir sonucudur.

Key Concept

Mutlak (Matematik) Konum ve Özel Konum Ayrımı
Estimated Time:1m 45s
Rate this question