Examkin

Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de Sıcaklık ve İzotermler

Türkiye'de kış mevsiminde, yüksek basınç koşullarının ve açık gökyüzünün hakim olduğu dönemlerde, özellikle Doğu Anadolu havzaları ile İç Anadolu'daki derin vadilerde sıcaklık terselmesi (enversiyon) olayı sıkça yaşanır. Bu durumda alçak kesimlerde soğuk ve yoğun bir hava tabakası birikirken, yüksek yamaçlar daha ılıman koşullara sahip olur.

Buna göre, sıcaklık terselmesinin yaşandığı bir günde hazırlanan "deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık haritası" ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

  1. Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi matematiksel olarak ortadan kaldırılsa dahi, alçak havzalarda çevrelerine göre daha düşük sıcaklık değerlerini gösteren kapalı izoterm adacıklarının oluşması.Answer
  2. B
    Yükselti faktörünün haritadan elenmesiyle birlikte, sıcaklık terselmesinin yarattığı sapmaların tamamen kaybolması ve izotermlerin enlem çizgilerine paralel hale gelmesi.
  3. C
    Yamaçların havza tabanlarından daha sıcak olması nedeniyle, indirgenmiş haritada en yüksek sıcaklıkların dağ zirvelerinde toplanarak 'sıcaklık merkezleri' oluşturması.
  4. D
    Hava kütlelerinin dikey yönlü hareketlerinin durması sonucu, harita üzerindeki sıcaklık gradyanının (değişim hızının) Türkiye genelinde sıfıra yaklaşması.
  5. E
    İndirgenmiş sıcaklık hesaplamasında kullanılan standart gradyanın (0,5∘C/100m0,5^\circ C / 100m) enversiyon nedeniyle negatif değere düşmesi ve harita lejantının tersine dönmesi.

Answer

Sıcaklık terselmesi durumunda alçak kesimler daha soğuk olduğu için, yükselti farkı eklenerek yapılan deniz seviyesine indirgeme işlemi bu bölgelerdeki 'soğuk adacık' görüntüsünü ortadan kaldırmaz, aksine belirginleştirir.
Sıcaklık terselmesi yaşandığında, havza tabanlarındaki soğuk hava, çevresindeki yüksek yamaçlara göre çok daha düşük sıcaklıktadır. Deniz seviyesine indirgeme işlemi yapılırken, alçak bir yer olan havza tabanına (yükseltisi az olduğu için) küçük bir sıcaklık değeri eklenirken; yüksek olan yamaçlara daha büyük bir değer eklenir. Bu durum, zaten soğuk olan havza tabanının, indirgenmiş haritada da çevresine göre soğuk kalmasına (negatif anomali) ve kapalı düşük sıcaklık eğrilerinin oluşmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Sıcaklık terselmesi (enversiyon) kavramını analiz et.
Alçak yerlerin (havza) yüksek yerlerden (yamaç/zirve) daha soğuk olduğu bir atmosfer yapısı tespit edildi.
Soruda verilen senaryonun fiziksel temelini anlamak için gereklidir.
2
Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık formülünü uygula.
Tindirgenmis=Tgercek+(Yu¨kselti/200)T_{indirgenmis} = T_{gercek} + (\text{Yükselti} / 200) formülü hatırlandı.
Yükseltinin etkisinin matematiksel olarak nasıl 'yok sayıldığını' belirlemek için gereklidir.
3
Havza ve yamaç arasındaki farkı matematiksel bir modelle karşılaştır.
Havzada gerçek sıcaklık çok düşükse (örn. −10∘C-10^\circ C), yükselti az olduğu için üzerine az bir değer eklenir. Yamaçta sıcaklık daha yüksekse (örn. −2∘C-2^\circ C), yükselti çok olduğu için üzerine daha fazla değer eklenir. Sonuçta indirgenmiş haritada havza yine daha soğuk kalır.
Matematiksel işlemin enversiyonu neden yok etmediğini kanıtlamak içindir.
4
Harita üzerindeki görsel sonucu yorumla.
Normalde alçak yerlerin daha sıcak olması gerekirken, bu haritada alçak yerlerin 'soğuk adacıklar' şeklinde kapalı izotermlerle gösterildiği görüldü.
Seçenekler arasında bu özel durumu tanımlayan ifadeyi bulmak içindir.

Key Concept

Sıcaklık Terselmesinin İndirgenmiş Haritalara Etkisi

Hints

1
Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık formülünü düşünün: Gerçek sıcaklığa her 200 metre için 1∘C1^\circ C eklenir.
2
Sıcaklık terselmesinde alçaktaki hava soğuktur. Bu soğuk havaya az bir yükselti farkı eklediğinizde sonuç yine düşük çıkmaz mı?
3
Normalde indirgenmiş haritalarda yükseltisi az olan yerler (kıyılar gibi) sıcak olmalıdır. Ama enversiyon varsa, havzalar soğuk kalır ve haritada şaşırtıcı 'soğuk adalar' oluşturur.

Practice More

Türkiye'nin yıllık sıcaklık farkı haritaları ile indirgenmiş Ocak ayı haritaları arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sayısal bir örnek üzerinden gitmek: 1000m rakımlı bir havza −10∘C-10^\circ C olsun, 2000m rakımlı bir yamaç −2∘C-2^\circ C (enversiyon). İndirgenmiş Havza: −10+5=−5∘C-10 + 5 = -5^\circ C. İndirgenmiş Yamaç: −2+10=+8∘C-2 + 10 = +8^\circ C. Görüldüğü gibi havza hâlâ çok daha soğuktur.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Sıcaklık ve İzotermler

More questions from this topic