Examkin

Question

Difficulty: HardSözcükte Yapı

Türkçede bir sözcük en az bir yapım eki aldığında "gövde" kabul edilir. Şayet bu gövdeye yeni yapım ekleri getirilirse sözcük "gövdeden türemiş" sayılır. Bazı türemiş sözcüklerin oluşumu sırasında kök veya gövdede ünlü kaybı (hece düşmesi) meydana gelebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, hem gövdeden türemiş hem de türetilirken ünlü kaybına uğramış bir yapıdadır?

  1. A
    Personel alım sürecindeki ayrım kriterleri, liyakat ilkesine göre belirlenmiştir.
  2. B
    Kamu kurumlarının verimlilik raporları, stratejik planlama için kritik öneme sahiptir.
  3. C
    Yeni düzenlemenin metni, kurumun resmi internet sitesinde ilan edildi.
  4. Okul kantinlerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması amaçlanmaktadır.Answer
  5. E
    Proje yöneticisinin gözlemci tavrı, ekip içindeki motivasyonu olumlu etkiledi.

Answer

Sağlıklı beslenme ifadesindeki "beslenme" sözcüğü hem gövdeden türemiştir hem de türetilirken ünlü kaybına uğramıştır.
Beslenme sözcüğü incelendiğinde; kök "besi" (isim), ilk yapım eki "-le" gelince ünlü kaybı olur (besle-). Bu aşamada sözcük artık bir gövdedir. Bu gövde üzerine "-n" ve "-me" yapım ekleri de gelerek sözcüğü gövdeden türemiş hale getirmiştir. Dolayısıyla her iki şartı da karşılar.

Step-by-Step Solution

1
Kök türünü ve ilk eki belirleme
Sözcüğün kökü "besi" ismidir. Üzerine gelen "-le" (isimden fiil yapım eki) ile "besle-" halini almıştır.
Sözcüğün en küçük anlamlı parçası ile yapım eki arasındaki ses olayını tespit etmek gerekir.
2
Ses olayını analiz etme
"Besi" sözcüğündeki "i" ünlüsü, yapım eki alırken düşmüştür (Besi + le -> Besle).
Sorudaki 'türetilirken ünlü kaybı' şartının sağlandığını doğrulamak içindir.
3
Gövdeden türeme durumunu kontrol etme
"Besle-" gövdesi üzerine "-n" (fiilden fiil yapım eki) ve "-me" (fiilden isim yapım eki) gelmiştir.
Sözcüğün en az iki yapım eki alarak 'gövdeden türemiş' statüsüne girip girmediğini belirlemek içindir.

Key Concept

Gövdeden Türeme ve Ünlü Kaybı İlişkisi

Hints

1
Bir sözcüğün gövdeden türemesi için en az iki yapım eki (kök + yapım eki + yapım eki) alması gerektiğini unutmayın.
2
Ünlü kaybının 'türetilirken' olması demek, düşmenin yapım eki geldiğinde gerçekleşmesi demektir; çekim eki alan basit sözcükleri eleyin.
3
Seçeneklerdeki 'ayır-', 'besi-', 'ileri-', 'sarı-' gibi kökleri ve aldıkları yapım eki sayılarını karşılaştırın.

Practice More

Ünlü kaybının sadece isimden fiil yapım eklerinde değil (sızla-), fiilden fiil (ayrıl-) veya isimden isim (yalnız) eklerinde de karşınıza çıkabileceğini hatırlayarak benzer örnekler bulun.

Alternative Method

Sözcükleri eklerine ayırarak bir tablo yapın: 'Kök + YE1 (Ses olayı var mı?) + YE2 (Gövdeden türeme var mı?)'. Bu yöntem karmaşık yapıları görmenizi kolaylaştırır.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Sözcükte Yapı

More questions from this topic