Examkin

Question

Difficulty: Very hardRüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi; iklimsel kuraklık, litolojik yapı ve rüzgârın dikey aşındırma profili gibi çoklu değişkenlerin bir sonucudur. Bu şekillenme süreci ve rüzgârın Türkiye topoğrafyasındaki rolü düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi rüzgârın yer şekillendirme mekanizmasına dair yanlış bir değerlendirmedir?

  1. A
    Rüzgârın dikey profildeki aşındırma şiddetinin zeminden yaklaşık 1−21-2 metre yükseklikten sonra hızla azalması, mantarkaya oluşumunda alt kısımların daha fazla incelmesini açıklar.
  2. B
    Güneydoğu Anadolu'da rüzgâr erozyonunun şiddetli olması, sadece yerel kuraklıkla değil, aynı zamanda bitki örtüsü tahribatı ve güneydeki çöl bölgelerinden gelen toz taşınımıyla da ilişkilidir.
  3. Hakim rüzgâr yönüne paralel uzanan ve farklı dirençteki tabakaların dikey yönde aşınmasıyla oluşan yardanglar, Türkiye'nin İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu platolarında geniş alanlarda görülen en karakteristik ve yaygın rüzgâr aşınım şekilleridir.Answer
  4. D
    Türkiye kıyılarında, özellikle delta ovaları ve geniş kumsalların gerisinde görülen kıyı kumulları, rüzgârın nemli bölgelerde de yerel olarak önemli bir şekillendirici güç olabileceğini kanıtlar.
  5. E
    Peribacalarının oluşum süreci incelendiğinde; rüzgârın asıl şekillendirici olan akarsu ve sel sularının yanında, yüzeydeki gevşek materyali süpürerek şekli belirginleştiren ikincil bir dış kuvvet olduğu görülür.

Answer

Yardangların Türkiye'de yaygın ve karakteristik olduğunu savunan değerlendirme yanlıştır; çünkü bu şekiller Türkiye'nin iklim şartlarında geniş alanlarda görülmez.
Doğru cevap, yardangların Türkiye'de yaygın olduğunu belirten ifadedir. Yardanglar rüzgârın hakim yönüne paralel uzanan dikey aşınım oluklarıdır ve genellikle şiddetli rüzgârların sürekli estiği gerçek çöl bölgelerinde (Orta Asya, Sahra gibi) görülür. Türkiye yarı kurak bir bölge olduğu için bu şekiller geniş sahalarda 'karakteristik' veya 'yaygın' bir özellik sergilemez. Türkiye'deki aşınım şekilleri daha çok mantarkaya ve tafoni ile sınırlıdır.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgârın aşındırma mekanizmasını analiz etme
Rüzgârın korrazyon (çarpma) etkisinin dikey profilde yerden 1−21-2 metrede yoğunlaştığı ve mantarkaya gibi şekilleri oluşturduğu doğrulanır.
Mekanik aşınmanın dikey dağılımını anlamak, mantarkaya oluşumunu açıklamak için temeldir.
2
Rüzgârın Türkiye'deki genel rolünü değerlendirme
Rüzgârın Türkiye'de akarsulardan sonra gelen ikincil bir dış kuvvet olduğu ve peribacası gibi şekillerde dolaylı etkili olduğu belirlenir.
Türkiye'nin nemli ve yarı kurak geçiş iklimi, akarsuların birincil güç olmasını sağlar.
3
Spesifik rüzgâr şekillerinin dağılımını kontrol etme
Yardang ve barkan gibi şekillerin ekstrem çöl şartlarına özgü olduğu, Türkiye'de ise kumul, mantarkaya ve tafoni gibi şekillerin daha yaygın olduğu saptanır.
Kavramların ismen bilinmesi yeterli değildir; Türkiye'nin coğrafi gerçekleriyle (yaygınlık/nadir olma) örtüşmesi gerekir.
4
Bölgesel etkileri kıyaslama
İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun rüzgâr etkisine en açık yerler olduğu ancak kıyı bölgelerinde de rüzgâr biriktirmesinin (kumul) mümkün olduğu onaylanır.
Rüzgâr etkisinin sadece 'kurak iç bölgeler' ile sınırlı olduğu yanılgısını aşmak gerekir.

Key Concept

Türkiye'de Rüzgâr Şekillerinin Oluşum Mekaniği ve Coğrafi Dağılım Sınırları

Hints

1
Türkiye'de rüzgârın her zaman 'birincil' güç olup olmadığını ve hangi bölgelerde 'yaygın' olduğunu düşünün.
2
Türkiye bir çöl ülkesi değildir; bu nedenle gerçek çöllere (Sahra, Gobi vb.) özgü yer şekillerinin bizde 'yaygın' olması beklenmez.
3
Yardang ve barkan gibi şekiller ekstrem kuraklık ister; Türkiye'de daha çok mantarkaya, tafoni ve kumul gibi şekillerin varlığına dikkat edilmelidir.

Practice More

Rüzgârın dikey aşındırma profilinin yerleşme ve tarım üzerindeki etkilerini araştırarak konuyu derinleştirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic