Examkin

Question

Difficulty: MediumRüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgarların yer şekillerini biçimlendirme gücü; bölgenin nemlilik durumuna, bitki örtüsünün sıklığına ve kayaçların aşınmaya karşı direncine bağlı olarak farklılık gösterir. Bazı yer şekillerinin oluşumunda rüzgarlar doğrudan (birincil) etkideyken, bazılarında ise yardımcı (ikincil) bir rol oynarlar.

Buna göre, rüzgarların Türkiye'deki faaliyetleri ve oluşturduğu yer şekilleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Mantar kaya, tafoni ve yardang gibi aşınım şekillerine, fiziksel ufalanmanın şiddetli olduğu İç ve Güneydoğu Anadolu'da yaygın olarak rastlanır.
  2. B
    Yağışın bol, nemin yüksek ve bitki örtüsünün gür olduğu Doğu Karadeniz kıyı kuşaklarında rüzgarın yer şekilleri üzerindeki etkisi oldukça azdır.
  3. Peri bacalarının oluşumunda rüzgar; sel suları ve akarsu aşındırmasından daha öncelikli olan ana şekillendirici dış kuvvettir.Answer
  4. D
    Konya - Karapınar çevresi, kuraklık ve bitki örtüsü yetersizliği nedeniyle rüzgarın hem aşındırma hem de biriktirme (kumullar) yaptığı tipik bir alandır.
  5. E
    Rüzgarın taşıyıp biriktirdiği ince boyutlu minerallerden oluşan lös toprakları, mekanik çözünmenin şiddetli olduğu kurak kesimlerde görülen biriktirme şeklidir.

Answer

Peri bacalarının oluşumunda rüzgarın ana şekillendirici güç olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü bu şekillerin oluşumundaki birincil etken sel suları ve akarsu aşındırmasıdır.
Peri bacalarının oluşumunda ana (birincil) dış kuvvet sel suları ve akarsu aşındırmasıdır. Rüzgar, bu sürecin sonunda ortaya çıkan yapıları yanal olarak aşındırarak son şeklini veren yardımcı (ikincil) bir etkendir. İfadede rüzgarın 'ana şekillendirici' ve 'birincil' olduğu belirtildiği için bu bilgi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgarın şekillendirici etkisini belirleyen koşulları analiz et.
Rüzgar; bitki örtüsünün cılız, yağışın az (kurak/yarı kurak) ve mekanik ufalanmanın fazla olduğu yerlerde (İç ve Güneydoğu Anadolu gibi) etkilidir.
Rüzgarın toprağı süpürebilmesi ve kayaları aşındırabilmesi için yüzeyin korunmasız ve kuru olması gerekir.
2
Seçeneklerdeki yer şekli ve dış kuvvet ilişkisini değerlendir.
Mantar kaya, tafoni, yardang (aşınım) ve kumul, lös (birikim) rüzgarın doğrudan eseridir. Ancak peri bacaları volkanik tüflerin sel suları tarafından aşındırılmasıyla oluşur.
Peri bacalarında üstteki sert kaya (bazalt vb.) alttaki yumuşak tüfü sel sularına karşı korur; rüzgar ise sadece bu süreçte şekillenmeye yardımcı olur.
3
Bölgesel dağılışın doğruluğunu kontrol et.
Doğu Karadeniz gibi nemli bölgelerde rüzgarın etkisinin az olması coğrafi bir gerçektir.
Nemli topraklar ve gür bitki kökleri rüzgarın erozyon yapmasını büyük ölçüde kısıtlar.

Key Concept

Rüzgar Şekilleri ve Dış Kuvvetlerin Etki Dereceleri

Hints

1
Peri bacalarının oluşumunda tüf ve bazalt gibi volkanik kayaçlar ile suyun etkisini düşünün.

Practice More

Rüzgarların Türkiye'de 'ikincil dereceden' bir dış kuvvet olarak kabul edilmesinin temel nedenlerini (dağların uzanışı, nemlilik vb.) araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic