Question

Difficulty: HardParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin mutlak konumu ve Kuzey Yarım Küre'deki yeri dikkate alındığında, güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak birçok coğrafi özellik düzenli bir değişim gösterir. Ancak yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi özel konum özellikleri, bazı değişkenlerin enlemle olan ilişkisini bozabilmekte veya etkileyebilmektedir.

Buna göre, 21 Haziran tarihinde aynı boylam üzerinde yer alan Hatay'dan yola çıkarak Sinop'a ulaşan bir gözlemcinin, Sinop'ta tespit ettiği aşağıdaki özelliklerden hangisi yalnızca enlem etkisiyle (mutlak konum) açıklanabilir?

  1. A
    Yıllık sıcaklık ortalamalarının Hatay'a göre daha düşük olması
  2. B
    Orman üst sınırının deniz seviyesine Hatay'a göre daha yakın olması
  3. Alacakaranlık (tan ve gurup) süresinin Hatay'dan daha uzun olmasıAnswer
  4. D
    Karın yerde kalma süresinin Hatay'a göre daha fazla olması
  5. E
    Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin Hatay'a göre daha uzun olması

Answer

Alacakaranlık (tan ve gurup) süresinin Hatay'dan daha uzun olması
Alacakaranlık (tan ve gurup) süresi, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı olan çizgisel hıza bağlıdır. Çizgisel hız Ekvator'da en fazla, kutuplarda ise en azdır. Türkiye'nin kuzeyine (Sinop'a) gidildikçe çizgisel hız azaldığı için Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki geçişi daha yavaş hissedilir ve alacakaranlık süresi uzar. Bu durum yer şekilleri, yükselti gibi özel konum şartlarından tamamen bağımsız, mutlak bir sonuçtur.

Step-by-Step Solution

1
Mutlak ve özel konum ayrımını yap.
Enlem (mutlak konum) etkisi, yerel yer şekillerinden bağımsız olarak gerçekleşen değişimleri ifade eder.
Soru, özel konum şartlarından (yükselti, karasallık vb.) etkilenmeyen, sadece enlem derecesine bağlı olan durumu sormaktadır.
2
Seçenekleri analiz et.
Sıcaklık, orman üst sınırı, karın yerde kalma süresi ve tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi gibi özelliklerin tamamı yükselti ve denizellikten doğrudan etkilenir.
Örneğin; Türkiye'de daha kuzeyde olan bir yer, denizel olduğu için daha güneydeki karasal bir yerden daha sıcak olabilir (enleme ters durum).
3
Alacakaranlık süresi ile çizgisel hız ilişkisini kur.
Çizgisel hız, kutuplara doğru gidildikçe azalır. Hız azaldıkça Güneş'in doğuş (tan) ve batış (gurup) anları daha yavaş gerçekleşir, dolayısıyla süre uzar.
Çizgisel hız tamamen Dünya'nın geometrik şekliyle ilgili bir matematik konum özelliğidir ve özel konumdan etkilenmez.

Key Concept

Mutlak (Matematik) Konum ve Enlem Etkisi
Rate this question