Question

Difficulty: MediumSes Bilgisi

"Sabrın sonu selamettir diyerek ufka bakıyor, hissettiği huzuru kimseyle paylaşmaktan çekiniyordu." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

  1. A
    Ünlü düşmesi
  2. B
    Ünsüz yumuşaması
  3. C
    Ünsüz benzeşmesi
  4. D
    Ünsüz türemesi
  5. Ünlü daralmasıAnswer

Answer

Cümlede ünlü daralması (düz-geniş ünlülerin dar ünlülere dönüşmesi) ses olayına rastlanmamaktadır.
Ünlü daralması, Türkçede "a, e" geniş ünlüleriyle biten bir fiilin şimdiki zaman eki (-yor) veya bazı istisnai ekler alarak "ı, i, u, ü" dar ünlülerini almasıdır. Verilen cümlede "bakıyor" (bak-ıyor) ve "çekiniyordu" (çekin-iyordu) kelimelerinde kökler ünsüzle bittiği için daralma yoktur; aradaki ünlüler yardımcı ünlüdür.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesini kontrol et
"Sabrın" (Sabır-ın) ve "ufka" (Ufuk-a) kelimelerinde ünlü düşmesi saptandı.
Kelime kökündeki dar ünlünün ek alırken düşüp düşmediğini belirlemek için.
2
Ünsüz türemesini kontrol et
"Hissettiği" (His + etmek) kelimesinde fazladan bir "s" sesi türediği görüldü.
Yardımcı eylemle birleşen kelimelerde ses türemesi olup olmadığını incelemek için.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) durumlarını belirle
"Hissettiği" (et-ti) ve "paylaşmaktan" (mak-tan) sözcüklerinde benzeşme saptandı.
Sert ünsüzlerin (f, s, t, k, ç, ş, h, p) yanındaki ünsüzleri sertleştirip sertleştirmediğini kontrol etmek için.
4
Ünsüz yumuşamasını belirle
"Hissettiği" (dik-i -> diği) kelimesinde "k" sesinin "ğ"ye dönüştüğü görüldü.
Sert ünsüzle biten kelimenin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşayıp yumuşamadığını kontrol etmek için.
5
Ünlü daralmasını kontrol et
"Bakıyor" ve "çekiniyordu" sözcüklerinde daralma yoktur; "bak-" ve "çekin-" fiilleri geniş ünlüyle bitmez.
Fiil kökünün "a/e" ile bitip bitmediğini ve "yor" ekinin bu sesleri daraltıp daraltmadığını incelemek için.

Key Concept

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması) metin üzerinde tespiti.

Hints

1
Cümledeki kelimelerin köklerini (sabır, ufuk, his, paylaşmak vb.) düşünerek aldıkları eklerle olan etkileşimini inceleyin.
2
"Hissettiği" kelimesinde tam üç farklı ses olayı bir arada bulunmaktadır; bu kelimeye dikkat edin.
3
Ünlü daralması için bir fiilin sonunun 'a' veya 'e' ile bitmesi şarttır. 'Bak-' ve 'çekin-' fiilleri nasıl bitiyor?

Practice More

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (yardımcı ses) arasındaki farkı pekiştirmek için 'başlıyor' ve 'geliyor' kelimelerini karşılaştırın.

Alternative Method

Ses olaylarını bulurken kelimeyi hecelerine ayırmak yerine, kök ve ek ayrımı yaparak aradaki ses değişimlerini gözlemlemek daha garantili bir sonuç verir.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question