Kalker tabakalarının geniş yer tuttuğu Batı Toroslar'da kimyasal çözünme sonucu oluşan polye ovaları (Acıpayam, Tefenni, Kestel vb.), etrafları yüksek dağlarla çevrili havzalar durumundadır. Bu ovaların tabanları zamanla alüvyonlarla kaplanarak tarıma elverişli hâle gelmiş olsa da, özellikle kış ve ilkbahar aylarında tarımsal üretimi sekteye uğratan karakteristik bir hidrolojik risk barındırırlar.
Bu ovaların jeomorfolojik yapısı dikkate alındığında, bahsedilen doğal risk aşağıdakilerden hangisidir?
- AKarstik erimenin devam etmesine bağlı olarak tarım arazilerinde aniden derin obrukların çökelmesi
- BŞiddetli buharlaşma sonucunda topraktaki kirecin yüzeyde sert bir kabuk oluşturarak çoraklaşmaya neden olması
- CEtrafındaki yüksek dağların yamaç yağışlarını engellemesi nedeniyle şiddetli ve uzun süreli kuraklıkların görülmesi
- DDeniz suyu girişimine (tuzlu su intrüzyonu) bağlı olarak taban suyunun ve toprakların tuzluluk oranının artması
- Yüzey sularını yeraltına drene eden düdenlerin tıkanması veya kapasitesinin aşılmasıyla tabanda geçici göllenmelerin yaşanmasıAnswer
Answer
Yüzey sularını yeraltına drene eden düdenlerin tıkanması veya kapasitesinin aşılmasıyla tabanda geçici göllenmelerin (taşkın) yaşanması.
Polye ovaları (karstik ovalar), etrafı yüksek arazilerle çevrili erime çukurluklarıdır. Dışarıya yüzeysel akışı olmayan bu ovaların fazla suları, 'düden' (subatan) adı verilen doğal yeraltı kanallarıyla drene edilir. Kış aylarındaki şiddetli sağanaklar ve ilkbahardaki kar erimeleriyle artan su miktarı bu düdenlerin kapasitesini aştığında ya da tabandaki killi toprağın düdenleri tıkaması durumunda sular tahliye edilemez. Bu durum, ova tabanında tarım alanlarını sular altında bırakan geçici göllerin (taşkınların) oluşmasına yol açar (Örneğin geçmişte sık sık gölleşen Kestel ve Suğla ovaları). Bu nedenle polye ovalarının en karakteristik doğal riski düden tıkanmasına bağlı göllenmelerdir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Polye ovalarının hidrolojik dinamikleri ve göllenme (taşkın) riski
Hints
1
Polye ovalarının sularını denize ulaştıramayan 'kapalı havza' karakterinde olduğunu ve suların yeraltına sızdığı deliklere 'düden' veya 'subatan' dendiğini hatırlayın.
2
Şiddetli yağışlar ve kar erimeleriyle ovaya dolan su, dar ve tek çıkış noktası olan bu yeraltı deliklerinden yeterince hızlı boşalamazsa ovanın düz olan tabanında ne tür bir su birikimi meydana gelir?
3
Düdenlerin tıkanması veya kapasitesinin yetersiz kalması, ovanın adeta büyük bir leğen gibi suyla dolmasına, yani tarım alanlarının gölleşmesine (taşkına) neden olur.
Practice More
Konya'daki Suğla Ovası'nın geçmişte nasıl göle dönüştüğünü ve Devlet Su İşleri'nin (DSİ) buralara açtığı tahliye kanallarının amacını inceleyiniz.
Alternative Method
Seçeneklerdeki olayların en çok görüldüğü yöreleri eşleştirerek de eleme yapabilirsiniz: Obruklar -> Konya Havzası. Çoraklaşma -> İç/Güneydoğu Anadolu. Deniz suyu girişimi -> Delta ovaları (Kıyı ovaları). Geriye sadece polye ovalarına özgü kapalı havza taşkınları kalır.
Estimated Time:1m 30s