Türkiye'de rüzgârların yer şekilleri üzerindeki etkisi, jeolojik yapı ile iklimsel koşulların çok boyutlu bir etkileşimi sonucunda şekillenmektedir. Rüzgârlar, Türkiye genelinde akarsular ve buzullara kıyasla 'ikincil dereceden' bir dış kuvvet olarak kabul edilse de belirli bölgelerde mikroklimatik ve litolojik özelliklere bağlı olarak karakteristik şekiller oluşturabilmektedir.
Türkiye'deki rüzgâr şekilleri, oluşum süreçleri ve coğrafi dağılışları dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?
- ARüzgârların ülke genelinde ikincil bir kuvvet olarak kalmasının temel nedeni, Türkiye'nin dağlık ve engebeli topografyasının rüzgâr hızını kesmesi ve büyük bölümde nemlilik oranının yüksek olmasıdır.
- BKıyı kumullarının (örneğin Patara veya Side) oluşum süreci, rüzgârın doğrudan şekillendirici etkisinden ziyade; dalgaların kıyıya taşıdığı malzemenin rüzgârla iç kesimlere nakledilmesiyle gerçekleşen birleşik bir dış kuvvet sürecidir.
- Mantar kaya, tafoni ve şahit kaya gibi aşındırma şekillerinin belirli sahalarda yoğunlaşması, o bölgedeki litolojik yapının bütünüyle dirençsiz volkanik malzemelerden oluştuğunun ve kimyasal çözünmenin tamamen durduğunun kesin kanıtıdır.Answer
- Dİç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da rüzgâr erozyonunun şiddetli olması; yağış azlığı gibi doğal nedenlerin yanı sıra nadas tarımı ve bitki örtüsünün tahribi gibi beşerî faktörlerin toprak yapısını korumasız bırakmasıyla ilişkilidir.
- EKarapınar çevresindeki aktif kumul sistemlerinin varlığı, bölgenin paleocoğrafik dönemlerdeki göl tabanı tortullarıyla olan ilişkisini ve rüzgârın taşıma-biriktirme kapasitesinin yerel olarak arttığı ekstrem bir durumu yansıtır.
Answer
Mantar kaya ve tafoni gibi şekillerin varlığı, arazinin bütünüyle dirençsiz olduğunu değil, tabakalar arasında aşınmaya karşı 'farklı direnç' (diferansiyel aşınma) olduğunu gösterir.
Doğru olmayan çıkarım, rüzgâr aşındırma şekillerinin arazinin bütünüyle dirençsiz malzemeden oluştuğunu savunan ifadedir. Jeomorfolojik olarak mantar kaya veya şahit kaya gibi yapıların ortaya çıkması, sert ve yumuşak tabakaların üst üste veya yan yana bulunduğu alanlarda rüzgârın yumuşak olanı daha hızlı oyması (farklı dirençteki aşınma) prensibine dayanır. Ayrıca, kurak bölgelerde kimyasal çözünmenin 'tamamen durduğu' iddiası bilimsel olarak yanlıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Farklı Dirençteki Tabakaların Aşınması (Diferansiyel Aşınma)
Hints
1
Bir yer şeklinin (örneğin mantar kaya) 'şekilli' kalabilmesi için her yerinin aynı hızda aşınmaması gerekir.
2
KPSS sorularında 'bütünüyle', 'tamamen', 'kesin kanıtıdır' gibi mutlak ifadeler genellikle bir çelişki barındırır.
3
Mantar kaya oluşumunda alt kısımlar rüzgârın yerden taşıdığı kumların çarpmasıyla (korozyon) daha fazla aşınır; bu durum üst kısmın daha dirençli veya rüzgâr etkisinden daha uzak olduğunu gösterir.
Practice More
Türkiye'de rüzgâr erozyonunun en az görüldüğü Karadeniz Bölgesi ile en çok görüldüğü İç Anadolu Bölgesi'ni nemlilik ve bitki örtüsü açısından kıyaslayınız.
Estimated Time:2m 0s