Osmanlı Devleti'nde toplumsal yapı 'yönetenler' (askerîler/beraya) ve 'yönetilenler' (reaya) olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Bu gruplar arasındaki geçişler veya bir kişinin kendi sınıfı içindeki rütbe artışları 'dikey hareketlilik' olarak tanımlanırken; bir kişinin sosyal statüsü değişmeden bir bölgeden başka bir bölgeye göç etmesi veya benzer bir iş koluna geçmesi 'yatay hareketlilik' olarak adlandırılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde yaşanan yatay hareketlilik durumuna bir örnektir?
- AMedrese eğitimini başarıyla tamamlayan bir talebenin, mülazemet sistemine dahil edilerek bir kazaya kadı olarak atanması
- BTımar sistemine dahil olan bir sipahinin, katıldığı seferlerdeki başarısı sonucu dirlik gelirinin artırılarak rütbe alması
- Anadolu'da tarımla uğraşan bir ailenin, toprağının verimsizleşmesi üzerine Rumeli'de devlet tarafından gösterilen boş bir araziye yerleşerek çiftçiliğe devam etmesiAnswer
- DEnderun Mektebi'nde eğitim gören bir iç oğlanının, 'çıkma' usulü ile saray dışındaki bir sancak birimine görevli olarak gönderilmesi
- ETicaretle uğraşan bir reayanın, orduya sağladığı lojistik destek ve üstün hizmetleri karşılığında kendisine berat verilerek vergi muafiyeti tanınması
Answer
Anadolu'daki bir çiftçi ailesinin Rumeli'ye göç ederek orada da çiftçilik yapmaya devam etmesi durumu, sosyal statüde bir değişiklik yaratmadığı için yatay hareketliliktir.
Doğru cevapta belirtilen Anadolu'dan Rumeli'ye göç eden çiftçi ailesi, göç etmeden önce de 'reaya' (yönetilen/vergi veren) statüsündedir, göç ettikten sonra da aynı statüde kalmıştır. Sosyal hiyerarşide bir yükselme veya alçalma olmadığı, sadece coğrafi bir yer değişikliği yaşandığı için bu durum 'yatay hareketlilik' kapsamına girer.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Yatay ve Dikey Hareketlilik
Hints
1
Bireyin toplumdaki mevkisi (yöneten veya yönetilen olma durumu) değişiyor mu yoksa sadece yaşadığı yer mi değişiyor? Buna odaklanmalısın.
2
Osmanlı'da statü değişimi 'dikey', yer veya meslek (benzer statüde) değişimi 'yatay' hareketliliktir. Rumeli'ye yapılan iskan faaliyetlerini hatırla.
3
Çiftçi bir ailenin başka bir şehirde yine çiftçilik yapması, onun sosyal tabakasını değiştirmez; sadece fiziksel konumunu değiştirir.
Practice More
Osmanlı toplumunda dikey hareketliliğin en önemli aracı olan 'Enderun' ve 'Medrese' eğitim sistemlerinin işleyişini inceleyebilirsin.
Alternative Method
Soruyu çözerken şu testi uygulayabilirsin: 'Bu kişi bu olaydan sonra vergi ödeme durumunda veya yetki seviyesinde bir değişim yaşadı mı?' Eğer cevap 'Hayır, sadece adresi değişti' ise bu yatay hareketliliktir.
Estimated Time:50s