Türkiye'de iklim bölgeleri ve kuraklık analizi yapılırken sadece yıllık toplam yağış miktarı yeterli bir kriter değildir; yağışın yıl içindeki dağılımı (rejimi) ile sıcaklığın buharlaşma üzerindeki etkisi 'gerçek kuraklık' şiddetini belirler. Bu bağlamda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki pek çok merkezin (örneğin Şanlıurfa) yıllık toplam yağış miktarının İç Anadolu'daki pek çok merkezden (örneğin Konya) daha fazla olmasına rağmen, Türkiye'de yaz kuraklığının ve buharlaşma şiddetinin en belirgin olduğu yer olması aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?
- Bölgenin yağış rejiminin Akdeniz iklimine benzeyerek kış maksimumuna sahip olması ve bitkinin suya en çok ihtiyaç duyduğu yaz mevsiminin Basra kökenli hava kütlelerinin etkisiyle aşırı sıcak ve tamamen yağışsız geçmesiAnswer
- BYer şekillerinin sade olması ve dağların yükseltisinin azlığı nedeniyle nemli hava kütlelerinin bölge üzerinde yoğunlaşamadan hızla uzaklaşması
- CBitki örtüsünün bozkır (step) olması nedeniyle toprak yüzeyinin doğrudan güneş ışınlarına maruz kalarak bünyesindeki nemi İç Anadolu'ya göre daha hızlı kaybetmesi
- DBölgenin matematik konumu gereği güneş ışınlarını Türkiye'nin en dik açısıyla alması sonucunda, yağış miktarından bağımsız olarak mutlak bir nem azlığı yaşaması
- EKuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin Toros Dağları'nı aşarken fön etkisi yaratması sonucunda bölgedeki bağıl nemin yıl boyunca %20'nin altında kalması
Answer
Güneydoğu Anadolu'da yağışın kış ve ilkbahar başında toplanması (Akdeniz rejimi etkisi) ile yazın Basra termik alçak basıncının yarattığı aşırı sıcaklık ve düşük nemin birleşmesi, bölgeyi İç Anadolu'dan daha fazla yağış almasına rağmen daha kurak kılar.
Doğru cevap, bölgenin iklimsel paradoksunu iki temel nedene dayandırır: Birincisi, yağışın Akdeniz iklim karakteri gereği kışın düşmesi ve yazın 'mutlak' bir yağışsızlık yaşanması; ikincisi ise karasallık ve Basra alçak basıncının etkisiyle yaz sıcaklıklarının Türkiye rekorları kırmasıdır. Bu iki durum, İç Anadolu'dan daha fazla olan yağışın etkisini tamamen yok ederek ekstrem bir kuraklık yaratır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Yağış Rejimi ve Buharlaşma Şiddeti İlişkisi (İklim Sentezi)
Hints
1
Güneydoğu Anadolu'nun yıllık yağış miktarı ile İç Anadolu'nun (Konya) yağış miktarını kıyaslayın; Güneydoğu'nun aslında daha çok yağış aldığını fark edeceksiniz.
2
Yağışın hangi mevsimde düştüğüne bakın. Güneydoğu'da yağışın %40'tan fazlası kışın düşerken, yazın bu oran %1-2'ye kadar iner. Bu 'Akdeniz rejimi' etkisidir.
3
Yazın bölgeyi etkileyen 'Basra' alçak basıncını ve bu basıncın çöl üzerinden getirdiği aşırı sıcak ve kuru hava akımlarının buharlaşma üzerindeki etkisini düşünün.
Practice More
Türkiye'deki 'mikroklima' alanlarının (Rize-Turunçgil, Iğdır-Pamuk, Anamur-Muz) oluşum nedenlerini ve genel iklim kuşağından farklarını inceleyerek bu sentez mantığını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s