Examkin

Question

Difficulty: Very hardRüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi üzerine yapılan jeomorfolojik araştırmalarda; rüzgârın aşındırma (korazyon ve deflasyon) ve biriktirme süreçlerinin yerel litoloji, nemlilik ve paleocoğrafya koşullarıyla sıkı bir ilişki içinde olduğu saptanmıştır. Özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki bazı mikromorfosistemler, bu dış kuvvetin geçmişteki ve günümüzdeki etkisini yansıtmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr yer şekilleri ve oluşum süreçleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bilimsel olarak yanlıştır?

  1. A
    Hamadalar (Çöl Kaldırımı), rüzgârın ince boyutlu materyalleri deflasyon süreciyle süpürerek götürmesi sonucunda yüzeyin sadece iri ve ağır kaya parçalarından oluşan bir aşınma düzlüğüne dönüşmesidir.
  2. B
    Şahit kayalar, dirençli ve dirençsiz tabakaların üst üste bulunduğu yatay yapılı arazilerde, rüzgârın zayıf kısımları aşındırmasıyla oluşan ve yer şekillerinin geçmişteki dikey gelişimini kanıtlayan kalıntı tepelerdir.
  3. C
    Tafoniler, kayaç yüzeylerindeki minerallerin fiziksel ve kimyasal ayrışması sonucu zayıflayan kısımların, rüzgârın süpürme ve aşındırma etkisiyle kuş yuvası benzeri kovuklara dönüşmesidir.
  4. Yardanglar; rüzgârın taşıma kapasitesinin azaldığı alanlarda, rüzgârın süpürdüğü materyalleri hâkim rüzgâr yönüne dik sırtlar halinde üst üste biriktirmesiyle oluşan morfolojik birimlerdir.Answer
  5. E
    Peribacaları, rüzgârın doğrudan aşındırmasından ziyade, sel ve akarsu aşındırmasının açtığı zayıf yüzeylerin rüzgâr tarafından süpürülmesiyle şekillenen 'dolaylı' bir rüzgâr etkisi taşır.

Answer

Yardangların rüzgâr yönüne dik biriktirme sırtları olduğunu belirten ifade yanlıştır; çünkü yardanglar hâkim rüzgâr yönüne paralel uzanan aşınma oluklarıdır.
Yardanglar, rüzgârın hâkim yönüne paralel uzanan, U profilli, birbirlerinden keskin sırtlarla ayrılan aşınma oluklarıdır. Bu şekiller genellikle rüzgârın dikey yönde direnç farkı gösteren gölsel veya akarsu tortullarını dikey yönde yarmasıyla oluşur. Dolayısıyla yardangların bir 'biriktirme' şekli olması ve rüzgâr yönüne 'dik' uzanması bilimsel olarak mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgâr yer şekillerini aşındırma ve biriktirme faaliyetlerine göre sınıflandırmak.
Mantarkaya, Tafoni, Yardang, Şahit Kaya ve Hamada'nın aşınma; Kumul, Barkan ve Lös'ün biriktirme şekli olduğu belirlenir.
Sorudaki kavramsal hatayı tespit etmek için temel jeomorfolojik sınıflandırma gereklidir.
2
Yardangların oluşum mekanizmasını ve rüzgâr yönüyle olan ilişkisini analiz etmek.
Yardangların, rüzgârın taşıdığı materyalleri biriktirmesiyle değil, dikey direnç farkı gösteren tabakaların (genellikle gölsel tortullar) rüzgâr yönüne paralel olarak yarılmasıyla oluştuğu saptanır.
Hatalı seçenekteki hem 'biriktirme' hem de 'dik' (transversal) ifadelerinin bilimsel gerçeklerle çeliştiğini teyit etmek.
3
Diğer seçeneklerdeki (Hamada, Peribacaları, Tafoni vb.) süreç-mekanizma ilişkilerini doğrulamak.
Diğer tüm seçeneklerin rüzgârın mekanik süreci ve Türkiye'deki coğrafi karşılıklarıyla tam uyumlu olduğu görülür.
En doğru/hatalı yargıyı kesinleştirmek ve çeldiricileri elemek.

Key Concept

Rüzgâr Aşındırma Şekillerinin (Yardang) Oluşum Mekanizması ve Sınıflandırılması

Hints

1
Şekillerin 'aşındırma' mı yoksa 'biriktirme' mi olduğuna odaklanın.

Practice More

Yardang ile Barkan arasındaki yönelim farkını (paralel vs dik) ve oluşum sürecini (aşınma vs biriktirme) karşılaştıran bir çalışma yapabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic