Türkiye'nin 26^\circ - 45^\circ Doğu meridyenleri arasındaki konumu, en doğusu ile en batı… — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür

Türkiye'nin $26^\circ - 45^\circ$ Doğu meridyenleri arasındaki konumu, en doğusu ile en batısı arasında $19$ boylamlık bir fark ve buna bağlı olarak $76$ dakikalık sabit bir yerel saat farkı oluşturur. Ancak, bu zaman farkını oluşturan iki meridyen arasındaki kuş uçuşu uzaklık, Türkiye'nin güney sınırında ( $36^\circ$ K) yaklaşık $1600$ km iken kuzey sınırında ( $42^\circ$ K) yaklaşık $1450$ km'ye düşmektedir.

Türkiye'nin mutlak konumuyla ilişkili olan bu durumun ortaya çıkardığı temel coğrafi sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

A
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalarda güneşin yıl boyu aynı anda doğup batması
Kuzeye gidildikçe dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının azalması ve güneşin ufuk düzlemi üzerindeki hareketinin yavaşlamasıAnswer
C
Batıdan doğuya doğru gidildikçe yerel saatin ileri gitmesinin temel nedeninin boylamlar arasındaki mesafe farkı olması
D
Paralel boylarının kuzeye doğru kısalmasının, yerel saat farkının boylam derecelerinden bağımsız hale gelmesine yol açması

Answer

Kuzeye gidildikçe dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının (çizgisel hız) azalması ve buna bağlı olarak güneşin ufuk düzlemi üzerindeki hareketinin yavaşlaması

Doğru seçenek, meridyenlerin kutuplara doğru birleşmesinin (enlem etkisi) fiziksel sonucunu açıklar. Türkiye'nin kuzeyine gidildikçe paralellerin çevre uzunluğu kısalır. Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü tüm enlemlerde

24

saatte tamamladığı için, yolu kısalan kuzey bölgeleri daha yavaş dönmek zorundadır. Bu düşük çizgisel hız, güneşin ufukta daha yavaş hareket etmesine ve doğuş/batış anlarının daha uzun süre izlenebilmesine neden olur.

Step-by-Step Solution

Verilen mesafe farkını analiz etme

Güneyden (

36^\circ

K) kuzeye (

42^\circ

K) gidildikçe iki meridyen arasındaki mesafenin

1600

km'den

1450

km'ye düştüğü görülür.

Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler kutuplara doğru birleşir.

Mesafe daralmasının çizgisel hızla ilişkisini kurma

Daha kısa olan kuzeydeki paralel dairesi,

24

saatte daha az mesafe kat edeceği için çizgisel hız güneye göre daha düşüktür.

Çizgisel hız, birim zamanda alınan yolun (paralel çevresi) zamana oranıdır.

Çizgisel hızın gözlemsel sonuçlarını belirleme

Dönüş hızının yavaşladığı kuzey bölgelerinde (Sinop gibi), güneşin doğuş ve batış anları daha yavaş gerçekleşir.

Hız azaldıkça güneşin ufuk çizgisi üzerindeki geçiş süresi (alacakaranlık süresi) uzar.

Key Concept

Enlem ve Boylam Etkileşimi: Çizgisel Hız ve Meridyen Yakınlaşması

Hints

Türkiye'nin kuzeyine gidildikçe meridyenlerin birbirine yaklaşması, o bölgedeki paralel dairesinin toplam uzunluğunu nasıl etkiler?

Dünya'nın her noktası bir tam dönüşü

24

saatte tamamlar. Daha kısa bir yolu aynı sürede bitiren bir noktanın hızı (çizgisel hız) hakkında ne söylenebilir?

Çizgisel hız azaldığında, güneşin ufukta doğması veya batması daha mı hızlı olur yoksa daha mı yavaş sürer? Bu durumun gözlem süresine etkisini düşünün.

Practice More

Çizgisel hızın sadece yerel saat veya mesafe üzerindeki değil, aynı zamanda çizgisel hızın kütle çekimi ve savrulma (coriolis) üzerindeki etkilerini de araştırabilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel oranlama: Güneyde

1^\circ

boylam

\approx 111 \cdot \cos(36^\circ)

iken kuzeyde

\approx 111 \cdot \cos(42^\circ)

olur. Mesafe azaldığı halde zaman (

4

dk) değişmediği için hızın (

V = \frac{x}{t}

) azaldığı sonucuna varılabilir.

Estimated Time:2m 0s

Question

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Topics

More questions from this topic