Türkiye'de delta ovalarının oluşumu; akarsuyun taşıdığı malzeme miktarı, kıyı derinliği ve kıyıdaki akıntılar gibi faktörlerin etkileşimiyle gerçekleşir. Ancak bazı kıyılarımızda, fiziksel şartlar uygun görünmesine rağmen geniş delta ovaları oluşmamaktadır.
Aşağıdaki tabloda üç farklı akarsu ve bu akarsuların döküldükleri kıyılara dair bazı özellikler verilmiştir:
| Akarsu | Kıta Sahanlığı | Havza Özelliği | Delta Oluşumu |
|---|---|---|---|
| Kızılırmak | Geniş | Bol Alüvyon | Var |
| Büyük Menderes | Geniş | Bol Alüvyon | Var |
| Manavgat Çayı | Geniş | Bol Su Taşıma | Yok |
Tablodaki bilgilere göre, Manavgat Çayı'nın döküldüğü kıyıda kıta sahanlığı geniş olmasına rağmen bir delta ovası oluşturamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- ADağların kıyı çizgisine paralel uzanması nedeniyle kıyı derinliğinin hızla artması
- Akarsu havzasındaki litolojik yapının çözünebilen (karstik) kayaçlardan oluşmasıAnswer
- CAkarsu rejiminin düzensiz olması ve yıl içinde taşıdığı su miktarının çok değişmesi
- DKıyı boyunca etkili olan güçlü alt ve üst akıntıların alüvyon birikimini engellemesi
- EBölgedeki buharlaşma oranının yüksek olması nedeniyle akarsu debisinin ağız kısmında azalması
Answer
Havzadaki litolojik yapının çözünebilen (karstik) kayaçlardan oluşması
Doğru cevap, akarsu havzasındaki kayaç yapısının (litoloji) karstik olmasıdır. Manavgat Çayı gibi karstik kaynaklarla beslenen akarsular, malzemeyi kireç formunda çözünmüş olarak taşırlar. Çözünmüş haldeki bu kireç, denize döküldüğü noktada fiziksel bir birikim (sedimentasyon) oluşturup kıyıyı dolduramadığı için kıta sahanlığı uygun olsa dahi delta ovası meydana gelmez.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Litolojik Yapı ve Delta Oluşumu İlişkisi
Hints
1
Delta oluşumu için suyun 'miktarından' ziyade suyun içinde 'ne taşıdığına' odaklanın.
2
Toroslar'daki kayaçların suyla temas ettiğinde nasıl davrandığını (erime/çözünme) hatırlayın.
3
Bir kova suyun içine kum atarsanız dibe çöker ama şeker atarsanız çözünür; delta oluşumu için kum mu gereklidir yoksa şeker mi?
Practice More
Karstik arazilerin (polye) neden 'tarımsal sulamada zorluk çıkarabileceğini' ve 'su kaybının yüksek olduğunu' araştırarak karstik ovaların özelliklerini pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s