Question

Difficulty: MediumTürkiye'nin Ovaları

Kıta sahanlığının dar olduğu derin kıyılarda akarsuların biriktirme yapması güçleştiğinden delta ovalarının gelişimi kısıtlanır. Türkiye'nin Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların uzanış biçimine bağlı olarak delta oluşumunun sınırlı kaldığı pek çok alan bulunmaktadır. Ancak bu bölgelerde yer alan Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi ovalar, dağların kıyıya paralel uzandığı bu kuşaklarda devasa birer birikim sahası oluşturmuştur. Bu ovaların ortak oluşum avantajı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Akarsuların taşıdığı alüvyonların fiziksel yapısının denizde çökelmeye daha uygun olması
  2. Dağların kıyı çizgisinden daha geride yükselmeye başlamasıyla kıta sahanlığının genişlemiş olmasıAnswer
  3. C
    Kıyı boyunca etkili olan güçlü dalga ve akıntıların sedimentleri sığ alanlara doğru süpürmesi
  4. D
    Havzalarda kimyasal aşınmanın fiziksel aşınmadan daha etkili olması sonucu ince materyal taşınması
  5. E
    Akarsuların döküldüğü ağız kısımlarında gelgit genliğinin Ege kıyılarına göre çok daha az olması

Answer

Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi ovaların geniş delta alanları olarak gelişebilmesinin temel nedeni, bu bölgelerde dağların kıyı çizgisinin daha gerisinden yükselmesi ve buna bağlı olarak kıta sahanlığının geniş (kıyının sığ) olmasıdır.
Doğru cevap olan ifade, bu ovaların bulunduğu alanlarda dağların kıyıdan uzaklaştığını ve kıta sahanlığının genişlediğini belirtmektedir. Çukurova ve Samsun kıyılarında kıyı sığ olduğu için akarsuların taşıdığı alüvyonlar denizi kolayca doldurabilmiş ve geniş ovalar meydana getirmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Kıta sahanlığı ve delta oluşumu arasındaki ilişkiyi belirleme
Delta oluşumu için en temel şartlardan biri kıyının sığ olmasıdır. Derin kıyılarda alüvyonların birikmesi ve deniz seviyesine ulaşması çok daha zordur.
Birikimin gerçekleşebilmesi için uygun bir jeomorfolojik taban (şelf alanı) gereklidir.
2
Söz konusu ovaların topografik özelliklerini analiz etme
Adana (Çukurova) ve Samsun (Bafra, Çarşamba) çevresinde Toros ve Canik Dağları kıyıdan oldukça içeride yer alır. Doğu Karadeniz veya Teke-Taşeli platolarının aksine kıyı hemen derinleşmez.
Dağların geriden başlaması, denizin iç kısımlara doğru sığ kalmasını sağlar.
3
Genel kural ve istisnaları karşılaştırma
Dağların paralel uzanması kural olarak şelfi daraltır; ancak bu bölgeler yer şekillerinin geriden başlaması sayesinde istisna oluşturarak Türkiye'nin en büyük deltalarına ev sahipliği yapar.
Kıta sahanlığının genişliği, dağların uzanış doğrultusundan ziyade kıyıya olan mesafesiyle doğrudan ilişkilidir.

Key Concept

Delta Oluşumu ve Kıta Sahanlığı İlişkisi
Estimated Time:55s
Rate this question