Examkin

Question

Difficulty: HardParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye sınırları içerisinde XX kentinden havalanan bir gözlem uçağı, tam kuzey yönünde hareket ederek YY kentine iniş yapmıştır. Bu uçuş süresince uçaktaki teknik cihazlarla yapılan ölçümlerde şu veriler elde edilmiştir:

* Birim kütleye etki eden yer çekimi kuvvetinin arttığı saptanmıştır.
* Güneş ışınlarının atmosfer tarafından tutulma oranının arttığı gözlemlenmiştir.
* Çizgisel dönüş hızının azalmasına bağlı olarak şafak (tan) süresinin uzadığı kaydedilmiştir.

Buna göre, bu uçuş ve ulaşılan sonuçlarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Uçağın rotası Türkiye'nin mutlak konumu gereği Ekvator'dan uzaklaşıp kutuplara yaklaşacak yöndedir.
  2. Gözlemlenen değişimlerin tamamı Dünya'nın eksen eğikliğinin ve yıllık hareketinin bir sonucudur.Answer
  3. C
    YY kentinde Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı XX kentinden daha büyüktür.
  4. D
    2121 Haziran tarihinde YY kentinde yaşanan gündüz süresi XX kentinden daha uzundur.
  5. E
    XX kentinde ardışık iki meridyen arasındaki kuş uçuşu mesafe YY kentine göre daha geniştir.

Answer

Gözlemlenen değişimlerin tamamının eksen eğikliğine ve yıllık harekete dayandırıldığı seçenek yanlıştır; çünkü yer çekimi ve çizgisel hız gibi özellikler doğrudan Dünya'nın şekliyle ilgilidir.
Doğru cevap olan seçenek, gözlemlenen tüm değişimlerin eksen eğikliği ve yıllık harekete bağlı olduğunu iddia etmektedir. Oysa yer çekimi kuvvetinin kutuplara gidildikçe artması Dünya'nın kutuplardan basık (Geoid) şeklinin bir sonucudur. Benzer şekilde, çizgisel dönüş hızının azalması da Dünya'nın küresel şekliyle ilgilidir. Eksen eğikliği ise aydınlanma süresi ve güneş ışınlarının düşme açısının mevsimsel değişimi üzerinde etkilidir. Dolayısıyla tüm maddelerin tek bir nedene bağlanması bilimsel olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Uçağın hareket yönünü ve konum değişimini analiz etme
Uçak XX'den YY'ye tam kuzey yönünde gitmiştir. Bu, enlem derecesinin arttığını (36∘36^\circ’den 42∘42^\circ’ye doğru) ve kutuplara yaklaşıldığını gösterir.
Soruda verilen yer çekimi artışı, tutulma artışı ve şafak süresi uzaması ancak güneyden kuzeye gidişle mümkündür.
2
Gözlemlenen coğrafi fenomenlerin nedenlerini sınıflandırma
Yer çekimi ivmesinin artması Dünya'nın Geoid şekliyle; çizgisel hızın azalması ve buna bağlı şafak süresinin uzaması Dünya'nın küresel şekliyle; güneş ışınlarının tutulma oranının artması ise enlem etkisiyle (şekil) ilgilidir.
Coğrafi özelliklerin kökenini (Şekil vs. Eksen Eğikliği) ayırt etmek, matematik konumun sonuçlarını doğru yorumlamayı sağlar.
3
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu mutlak konum verileriyle karşılaştırma
Eksen eğikliğinin yer çekimi veya Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı üzerinde bir etkisi yoktur. Bu nedenle tüm değişimleri eksen eğikliğine bağlayan ifade hatalıdır.
Yer çekimi ve çizgisel hız 'Matematik Konum' başlığı altında incelense de, nedenleri eksen eğikliği değil, Dünya'nın şeklidir.

Key Concept

Türkiye'de Enlem Etkisi ve Değişimlerin Temel Nedenleri

Hints

1
Türkiye'de güneyden kuzeye gidildiğinde hangi özelliklerin 'Dünya'nın şekli', hangilerinin 'Eksen eğikliği' nedeniyle değiştiğini düşünün.
2
Yer çekimi yıl içinde değişir mi? Eğer değişmiyorsa bu durum eksen eğikliği ile ilgili olabilir mi?
3
Şafak süresi çizgisel hıza bağlıdır. Çizgisel hız ise Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıdır ve bu hızın enlemlere göre dağılımı sadece Dünya'nın şekliyle belirlenir.

Practice More

Dünya'nın Geoid şekli ile küresel şekli arasındaki farkların Türkiye üzerindeki sonuçlarını tekrar inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question

Topics

Paraleller ve Enlem Etkileri

More questions from this topic