Question

Difficulty: HardSes Bilgisi

Türkçede sözcükler ek alırken veya başka bir sözcükle birleşirken çeşitli ses değişimlerine uğrayabilirler. Bu değişimlerin en yaygın olanları ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesidir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının tamamı örneklenmiştir?

  1. Maçın son devrinde attığı golle rakibini mağlup etmeyi başardı.Answer
  2. B
    Sabahtan beri yağan yağmur, toprağın kokusunu her yana yaymıştı.
  3. C
    Yalnızlığın verdiği hüzünle pencereden dışarıyı seyrediyordu.
  4. D
    Burnunda tüten sılaya kavuşmak için sabırsızlanıyordu.
  5. E
    Kitabın sayfalarını hızla çevirirken bir yandan da notlar alıyordu.

Answer

Doğru cevap, içinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının hepsini barındıran 'Maçın son devrinde attığı golle rakibini mağlup etmeyi başardı.' cümlesidir.
Doğru kabul edilen cümlede üç farklı ses olayı da yer almaktadır: 'devrinde' sözcüğünde ünlü düşmesi (devir > devr), 'attığı' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi (at-dık > at-tık) ve ünsüz yumuşaması (at-tık-ı > at-tığı), 'rakibini' sözcüğünde ise ünsüz yumuşaması (rakip-i > rakibi) görülür.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki sözcüklerin kök ve ek yapılarını inceleyin.
'devrinde' sözcüğünün kökü 'devir'dir, 'attığı' sözcüğü 'at-dık-ı' şeklindedir, 'rakibini' sözcüğü 'rakip-i' şeklindedir.
Ses olaylarını tespit etmek için sözcüğün yalın hali ile ek almış hali arasındaki farkları görmek gerekir.
2
Ünlü düşmesini tespit edin.
'devir' sözcüğüne ünlüyle başlayan bir ek gelince ikinci hecedeki 'i' ünlüsü düşerek 'devri' olmuştur.
İki heceli ve ikinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek aldıklarında orta hece ünlüsü düşer.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) tespit edin.
'at-' fiiline '-dık' sıfat-fiil eki getirildiğinde, 'd' ünsüzü 't'ye dönüşerek 'attık' olmuştur.
Sert ünsüzle biten bir sözcüğe 'b, c, d' ile başlayan bir ek gelirse bu ünsüzler 'p, ç, t'ye dönüşür.
4
Ünsüz yumuşamasını tespit edin.
'attık' sözcüğündeki 'k' ünsüzü ünlüyle başlayan ek alınca 'ğ'ye, 'rakip' sözcüğündeki 'p' ünsüzü ise 'b'ye dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten sözcükler ünlüyle başlayan ek aldıklarında sondaki ünsüz yumuşar.

Key Concept

Birden fazla ses olayının aynı cümlede veya sözcükte bulunabilmesi.

Hints

1
Cümlelerdeki her sözcüğün köküne ve aldığı eklerin orijinal hallerine dikkat edin.
2
'attığı' gibi sıfat-fiil eki almış sözcükler genellikle birden fazla ses olayı barındırır; hem kök-ek birleşimine hem de ekin sonuna bakın.
3
Cümlede 'devir', 'at-dık' ve 'rakip' kelimelerinin ek almış hallerini inceleyerek düşen, sertleşen ve yumuşayan harfleri bulun.

Practice More

Ünsüz yumuşamasına aykırı olan 'hukuku', 'evrakı', 'saati' gibi istisnai sözcükleri içeren soruları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question