Türkiye'de özellikle İç Anadolu'nun kurak sahalarında ve bazı Neojen havzalarında görülen mantar kaya (şeytan masası) oluşumları, rüzgârın seçici aşındırma faaliyetinin bir sonucudur. Bu yer şekillerinin kaide kısımlarının (alt bölümlerinin), üst kısımlarına göre çok daha ince bir yapı kazanmış olması rüzgârın fiziksel çalışma prensibiyle açıklanmaktadır.
Bu morfolojik farklılığın ortaya çıkmasında etkili olan dinamik süreçlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- ARüzgârın hızı yer yüzeyine en yakın noktada maksimum olduğu için aşındırma gücü de bu seviyede en yüksektir.
- Rüzgârın taşıdığı ağır ve iri unsurlu yüklerin (kum taneleri gibi), ağırlıkları nedeniyle yer seviyesine yakın bir dikey kuşakta yoğunlaşması aşınmayı bu seviyede artırır.Answer
- CKayaçların alt bölümlerinin toprak nemiyle temas etmesi, bu kısımların rüzgâr korozyonuna karşı mukavemetini artırarak aşınmayı yavaşlatır.
- DÜst tabakalar rüzgâr tarafından taşınan löz birikintileriyle kaplandığı için aşınmaya karşı doğal bir koruma kalkanı kazanır.
- ERüzgârın üst tabakalarda daha türbülanslı esmesi, bu bölgelerde aşınmanın dairesel bir hat izlemesine ve incelmenin engellenmesine neden olur.
Answer
Rüzgârın taşıdığı ağır ve aşındırıcı yüklerin (kum taneleri) ağırlıkları sebebiyle yer yüzeyine yakın dikey bir kuşakta yoğunlaşması, mantar kayaların alt kısımlarının daha fazla aşınmasına neden olur.
Mantar kaya oluşumundaki asimetrik yapı, rüzgârın taşıma kapasitesinin dikey dağılımıyla ilgilidir. Rüzgâr, korozyon (aşındırma) yaparken 'silah' olarak kum tanelerini kullanır. Yer çekimi nedeniyle ağır kum taneleri rüzgâr tarafından yerden çok fazla yükseltilemez ve genellikle zeminden itibaren ilk metre içinde taşınır. Bu durum, kayanın alt kısımlarının üst kısımlarına göre çok daha fazla kum darbesine maruz kalmasına ve daha hızlı incelmesine neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rüzgâr Aşındırma Mekanizması ve Yük Dağılımı
Hints
1
Rüzgârın aşındırma yapabilmesi için elinde bir 'materyal' (kum) olması gerektiğini unutmayın.
2
Ağır kum tanelerinin rüzgâr tarafından ne kadar yükseğe taşınabileceğini düşünün.
3
Zeminde rüzgâr yavaşlasa bile, elindeki kum miktarı o kadar fazladır ki aşındırma gücü yine de en yüksek bu seviyede kalır.
Practice More
Yardang ve Şahit Kaya gibi diğer aşınım şekillerinin rüzgâr yönü ve litoloji ile ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s