Examkin

Question

Difficulty: HardRüzgar Şekilleri

Türkiye'de dış kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde, rüzgârların şekillendirici gücü iklim ve bitki örtüsü şartlarına bağlı olarak 'doğrudan' veya 'dolaylı' (yardımcı) olarak sınıflandırılabilir. Bazı yer şekillerinde rüzgâr ana enerji kaynağıyken, bazılarında ise suyun veya diğer kuvvetlerin açtığı yolu takip eden tamamlayıcı bir unsurdur.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekillerinden hangisinin oluşum sürecinde rüzgârlar, diğer dış kuvvetlerin etkisinden bağımsız olarak birincil (doğrudan) bir şekillendirici rol üstlenmiştir?

  1. Konya ve Karapınar çevresindeki eski göl tabanlarında görülen yardang ve tafoni oluşumlarıAnswer
  2. B
    Kapadokya yöresinde volkanik tüfler üzerinde gelişen ve tepesinde bazalt blokları bulunan peri bacaları
  3. C
    İç Anadolu'daki bitki örtüsünden yoksun yamaçlarda sel rejimli suların oluşturduğu kırgıbayır (badlands) yüzeyleri
  4. D
    Batı Anadolu'daki granit bloklarının fiziksel ve kimyasal ayrışmasıyla ortaya çıkan tor topografyası
  5. E
    Batı Toroslar'daki kireç taşlarının yüzeyinde suların çözünmesiyle oluşan lapya ve dolin çukurlukları

Answer

Konya ve Karapınar çevresindeki eski göl tabanlarında görülen yardang ve tafoni oluşumları
Rüzgârın doğrudan (birincil) etkisi, yer şeklinin oluşumundaki ana enerjinin rüzgâr tarafından sağlanması ve aşındırma/biriktirme sürecinin rüzgârla gerçekleşmesidir. Yardang (rüzgârın gevşek tabakaları yarmasıyla oluşan oluklar) ve tafoni (kayalardaki küçük oyuklar), Türkiye'de kuraklığın ve rüzgâr hızının en yüksek olduğu Konya-Karapınar gibi alanlarda rüzgârın korrazyon etkisiyle oluşan primer rüzgâr şekilleridir.

Step-by-Step Solution

1
Dış kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki 'doğrudan' ve 'dolaylı' etkisini ayırt ediniz.
Rüzgâr, bir yer şeklini kendi başına (aşındırarak veya biriktirerek) oluşturuyorsa doğrudan; başka bir kuvvetin (su gibi) oluşturduğu şekli törpülüyorsa dolaylı etkidir.
Soruda rüzgârın 'birincil/doğrudan' olduğu durumu bulmak hedeflenmektedir.
2
Seçeneklerdeki yer şekillerinin ana oluşum nedenlerini analiz ediniz.
Peri bacası ve kırgıbayır (su), tor topografyası (çözünme/ayrışma), lapya (karstik erime) kaynaklıdır.
Rüzgâr dışındaki baskın kuvvetleri eleyerek rüzgâra ait olanı belirlemek gerekir.
3
Konya-Karapınar yöresindeki yardang ve tafoni gibi özel rüzgâr formlarını değerlendiriniz.
Bu şekiller, rüzgârın taşıdığı kumların kayalara çarpmasıyla (korrazyon) oluşur ve ana aktör tamamen rüzgârdır.
Rüzgârın doğrudan şekillendirici gücünün en belirgin örnekleri yardang, tafoni, mantar kaya ve barkanlardır.

Key Concept

Rüzgârın Doğrudan ve Dolaylı Etkisi

Hints

1
Bir yer şeklinin oluşumunda rüzgârın 'asıl' enerji kaynağı olup olmadığını düşünün.
2
Peri bacaları ve kırgıbayırlar üzerinde rüzgârın mı yoksa suyun mu daha belirleyici olduğunu hatırlayın.
3
Özellikle eski göl tabanlarında rüzgârın kayaları doğrudan yararak oluşturduğu yardang gibi şekiller primer rüzgâr formlarıdır.

Practice More

Rüzgâr biriktirme şekillerinden olan 'lös' topraklarının neden Türkiye'de geniş alanlar kaplamadığını araştırınız.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic