Examkin

Question

Difficulty: Very hardSes Bilgisi

Türkçede sözcükler türetilirken veya çekimlenirken çeşitli ses olayları meydana gelebilir. Özellikle yapım eki alarak yeni bir sözcük oluşturulurken yaşanan ünlü kayıpları, dil bilgisinde "türetilirken ünlü düşmesi" olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türetilirken ünlü kaybına uğramış bir sözcük hem de ünsüz benzeşmesi kuralına örnek teşkil eden bir kullanım bir arada verilmiştir?

  1. Bölge müdürlüğünde çevresine güven veren, yetişkin bir personelin bulunması idari süreçleri kolaylaştıracaktır.Answer
  2. B
    Kendi kaydını sildirmek için kuruma gelen vatandaş, evraklarını masadaki görevli memura teslim etti.
  3. C
    Kurum bünyesinde yapılan ayrıntılı incelemeler sonucunda, hazırlanan faaliyet raporunun doğruluğu tescil edildi.
  4. D
    Toplantıda alınan radikal kararların özeti, sabah saatlerinde tüm birimlere coşkuyla duyuruldu.
  5. E
    Hukukun temel prensiplerinden olan şeffaflık ilkesi, kamu yönetiminde liyakati ve sadakati artırmaktadır.

Answer

İçerisinde 'çevresine' ve 'yetişkin' sözcüklerinin geçtiği seçenek doğru cevaptır.
Doğru yanıt olan cümlede 'çevresine' sözcüğü 'çevir-' fiil kökünden '-e' yapım ekiyle türetilirken ünlü kaybına uğramıştır. Aynı cümlede 'yetişkin' sözcüğü 'yetiş-' fiiline getirilen '-gin' ekinin sertleşmesiyle (s\c+g>s\c+kş+g > ş+k) ve 'kolaylaştıracaktır' sözcüğündeki ekler ünsüz benzeşmesi kuralına tam uyum sağlamaktadır. Bu durum soruda istenen her iki kriteri de karşılar.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki ünlü düşmesi görülen sözcükleri tespit etme.
'çevresine' (çevir-e), 'kaydını' (kayıt-ı), 'ayrıntılı' (ayır-ıntı) sözcüklerinde düşme saptanmıştır.
Sorunun ilk şartı olan ünlü kaybını belirlemek için kök ve ek analizi yapılır.
2
Düşmenin türünü (türetilirken/çekimlenirken) ayırt etme.
'çevresine' (çevir-e) ve 'ayrıntılı' (ayır-ıntı) sözcükleri yapım eki alırken düştüğü için türetilirken düşmedir; 'kaydını' ise çekim ekiyle düşmüştür.
KPSS'de sıkça sorulan türetilme (yapım eki) ve çekimlenme farkını ortaya koymak gerekir.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olan sözcükleri arama.
'yetişkin' (yetiş-gin > yetişkin) ve 'kolaylaştıracaktır' (laş-tır, acak-tır) sözcüklerinde benzeşme vardır.
Sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c,d,gc, d, g) başlayan ek geldiğinde ekin sertleşmesi (c\c,t,kç, t, k) kuralı kontrol edilir.
4
İki şartı da sağlayan cümleyi belirleme.
Doğru seçenekte hem türetilirken düşme (çevresine) hem de benzeşme (yetişkin) mevcuttur.
Analiz edilen tüm veriler birleştirilerek doğru yanıta ulaşılır.

Key Concept

Türetilirken Ünlü Düşmesi ve Ünsüz Benzeşmesi Sentezi

Hints

1
Cümlelerdeki 'çevre', 'ayrıntı', 'kayıt' ve 'sabır' gibi sözcüklerin köklerine inerek ünlü düşmesinin nedenini (yapım eki mi çekim eki mi) sorgulayın.
2
Ünsüz benzeşmesini bulmak için 'fıstıkçı şahap' ünsüzleriyle biten kelimelere gelen eklere (c,d,gc, d, g yerine c\c,t,kç, t, k) odaklanın.
3
'Çevir-e > çevre' kelimesindeki düşmenin türetilirken olduğunu, 'kayıt-ı > kaydı' kelimesindeki düşmenin ise çekimlenirken olduğunu fark etmeniz soruyu çözdürecektir.

Practice More

Ünlü düşmesinin farklı yollarını (birleşik kelime oluşumu, türetilme, çekimlenme) içeren bir tablo hazırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri eklerine ayırırken, kelimenin yeni bir anlam kazanıp kazanmadığına bakın. Eğer anlam değişmişse (çevirmekten çevre gibi) bu bir türetilmedir.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Ses Bilgisi

More questions from this topic