Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 questions

Question 81Question →

Türkiye'nin ulusal saat ayarının yapıldığı boylam üzerinde Güneş'in doğduğu andan 4444 dakika sonra, 2121 Mart tarihinde bir KK merkezinde Güneş'in yeni doğduğu gözlemlenmiştir.

Buna göre, KK merkezinin boylam derecesi ve bu merkezdeki yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 34∘34^\circ Doğu - 4444 dakika

Answer

KK merkezi 34∘34^\circ Doğu boylamında yer alır ve yerel saati ile ulusal saati arasında 4444 dakikalık bir fark vardır.
Ekinoks tarihlerinde Güneş her boylamda yerel saatle 06.0006.00'da doğar. Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu boylamına göre ayarlı olduğundan, Iğdır'da Güneş doğduğunda saat 06.0006.00'dır. Soruda KK merkezinde Güneş'in 4444 dakika sonra doğduğu belirtilmiştir; bu da KK merkezinde Güneş doğduğunda ulusal saatin 06.4406.44 olduğunu gösterir. 4444 dakikalık fark 1111 boylam derecesine tekabül eder (44/4=1144/4=11). Güneş daha geç doğduğu için merkez daha batıdadır ve 45−11=34∘45-11=34^\circ Doğu boylamındadır.

Step-by-Step Solution

1
Ekinoks tarihindeki yerel saati belirleme
Yerel saat: 06.0006.00
2121 Mart (ekinoks) tarihinde dünyanın her yerinde Güneş yerel saatle 06.0006.00'da doğar.
2
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını hesaplama
Zaman farkı: 4444 dakika
Ulusal saatin ayarlandığı 45∘45^\circ Doğu boylamında Güneş doğduğunda ulusal saat 06.0006.00'dır. KK merkezinde Güneş 4444 dakika sonra doğduğuna göre, orada Güneş doğduğunda ulusal saat 06.4406.44'tür. Yerel saat (06.0006.00) ile ulusal saat (06.4406.44) arasındaki fark 4444 dakikadır.
3
Boylam farkını hesaplama
Boylam farkı: 11∘11^\circ
İki meridyen arasındaki 44 dakikalık zaman farkı kuralına göre; 44 dakika/4=11∘44 \text{ dakika} / 4 = 11^\circ boylam farkı bulunur.
4
Boylam derecesini ve yönünü belirleme
34∘34^\circ Doğu
Güneş KK merkezinde daha geç doğduğuna göre KK merkezi, ulusal saat merkezinin (45∘45^\circ Doğu) daha batısındadır. 45∘−11∘=34∘45^\circ - 11^\circ = 34^\circ Doğu boylamına ulaşılır.

Key Concept

Ekinoks tarihlerinde yerel saat ve ulusal saat ilişkisi üzerinden boylam hesaplama

Alternative Method

Önce boylam farkını bulup (44/4=1144 / 4 = 11), sonra ekinoks bilgisini kullanarak yerel saatin ulusal saatten 4444 dakika geri olduğunu saptayıp batıya gitmek de aynı sonucu verir.
Estimated Time:2m 0s
Question 82Question →

Türkiye, 36∘36^\circ-42∘42^\circ Kuzey paralelleri arasında, yani Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almaktadır. Bu durum güneş ışınlarının geliş açısını ve dolayısıyla gölge özelliklerini doğrudan etkiler.

Buna göre, Türkiye'nin mutlak konumu dikkate alındığında, yatay bir düzleme dikilen çubuğun öğle vaktindeki gölge yönüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Yıl boyunca daima kuzeyi gösterir

Answer

Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması nedeniyle, öğle vaktinde gölge yönü yıl boyunca daima kuzeyi gösterir.
Türkiye 36∘36^\circ-42∘42^\circ Kuzey paralellerinde yer alır. Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği en kuzey nokta 23∘23^\circ 27′27' Kuzey paraleli olan Yengeç Dönencesi'dir. Türkiye bu hattın kuzeyinde yer aldığı için güneş ışınları hiçbir zaman tam tepeden (90∘90^\circ) gelmez ve daima güney yönünden gelir. Işık kaynağı güneyde olduğu için öğle vakti oluşan gölge her zaman kuzey yönünü gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin enlem değerlerini ve kuşak konumunu belirlemek.
Türkiye 36∘36^\circ-42∘42^\circ Kuzey paralellerindedir, yani Kuzey Yarım Küre Orta Kuşak'ta ve Yengeç Dönencesi'nin (23∘23^\circ 27′27') kuzeyindedir.
Gölge yönünü belirleyen temel faktör, bölgenin dönencelere göre konumudur.
2
Güneş ışınlarının geliş yönünü analiz etmek.
Yengeç Dönencesi'nin kuzeyindeki merkezlere güneş ışınları yıl boyunca her zaman güneyden gelir.
Güneş ışınları öğle vaktinde en dik açıyla dönenceler arasına düşer; Türkiye bu sınırın kuzeyinde kaldığı için güneş hep güney yönünde kalır.
3
Işın yönüne göre gölge yönünü saptamak.
Işık güneyden geliyorsa, gölge tam tersi yöne yani kuzeye düşer.
Gölge, ışık kaynağının tam karşısında oluşur.

Key Concept

Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde kalan yerlerde güneş ışınları daima güneyden gelir ve gölge yönü daima kuzeyi gösterir.
Question 83Question →

Günümüzde Türkiye'de ulusal saat, 45∘45^\circ Doğu meridyeni üzerinde yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. 38∘38^\circ Doğu boylamı üzerinde yer alan bir merkezde güneşin ufuk düzlemindeki en yüksek noktasına ulaştığı (yerel saatin 12.0012.00 olduğu) bir anda, Türkiye genelinde kullanılan ortak (ulusal) saat kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 12.2812.28

Answer

Ulusal saatin 45∘45^\circ Doğu meridyenine göre ayarlandığı ve bu meridyenin 38∘38^\circ Doğu meridyenine göre daha doğuda bulunduğu göz önüne alındığında, doğru saat 12.2812.28 olmalıdır.
Türkiye'nin ortak saati 45∘45^\circ Doğu meridyenine göre ayarlanmaktadır. Soru kökünde verilen 38∘38^\circ Doğu meridyeni, ulusal saat merkezinden 77 derece daha batıdadır. Aradaki 28 dakikalık (7×47 \times 4) fark, doğudaki ulusal saatin daha ileri olmasını gerektirir. Bu nedenle, yerel saatin 12.0012.00 olduğu ana 28 dakika eklenerek ulusal saat 12.2812.28 olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Meridyen farkını hesaplayınız.
45∘−38∘=7∘45^\circ - 38^\circ = 7^\circ boylam farkı.
Zaman farkını bulmak için önce iki nokta arasındaki boylam mesafesi belirlenmelidir.
2
Zaman farkını dakikaya çeviriniz.
7×4=287 \times 4 = 28 dakika.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Ulusal saatin yerel saate göre yönünü belirleyiniz.
Ulusal saat (45∘45^\circ D), 38∘38^\circ D meridyenine göre daha doğudadır.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğuda yerel saat her zaman daha ileridir.
4
Zaman farkını ekleyerek ulusal saati bulunuz.
12.00+00.28=12.2812.00 + 00.28 = 12.28.
38∘38^\circ D boylamında yerel saat 12.0012.00 ise, ondan 28 dakika daha doğuda olan ulusal saat ayar merkezinde saat 12.2812.28 olmalıdır.

Key Concept

Türkiye'nin ulusal saat ayarı 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamına göredir ve doğuda yerel saat her zaman daha ileridir.

Alternative Method

Önce Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki toplam zaman farkının 76 dakika (45−26=19×445-26=19 \times 4) olduğunu hatırlayarak, verilen meridyenin bu aralıktaki konumunu orantı yoluyla da gözden geçirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 84Question →

Türkiye sınırları içerisinde yer alan AA ve BB merkezleri ile ilgili 2121 Mart tarihinde şu bilgiler elde edilmiştir:

- AA merkezinde yerel saat BB merkezine göre daha ileridir.
- Her iki merkezde de öğle vaktinde (12:0012:00) yatay düzleme dik yerleştirilen aynı boydaki çubukların gölge boyları birbirine eşittir.

Buna göre, AA ve BB merkezleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: AA ve BB merkezlerinde güneş aynı anda doğmuş ve aynı anda batmıştır.

Answer

Güneşin aynı anda doğup batması ifadesi yanlıştır; çünkü merkezlerin boylamları farklıdır ve güneş doğuda daha erken doğar.
Verilen bilgilere göre AA ve BB merkezleri aynı paralel üzerinde fakat farklı meridyenlerdedir (AA daha doğudadır). Ekinoks tarihlerinde aynı paralel üzerindeki tüm noktalarda gündüz süresi 1212 saattir; ancak güneşin doğuş ve batış 'anları' aynı değildir. Doğuda yer alan AA merkezinde güneş, BB merkezine göre boylam farkı kadar daha erken doğar ve daha erken batar. 'Aynı anda' ifadesi mutlak bir zaman birliğini ifade ettiğinden boylamları farklı olan bu merkezler için kesinlikle yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Gölge boyu ve tarih ilişkisini analiz etme
2121 Mart ekinoks tarihinde gölge boylarının eşit olması, AA ve BB merkezlerinin aynı enlem (paralel) üzerinde yer aldığını gösterir.
Ekinoks tarihlerinde güneş ışınlarının düşme açısı yalnızca enleme bağlı olarak değişir.
2
Yerel saat farkını yorumlama
AA merkezinin yerel saatinin daha ileri olması, bu merkezin BB merkezine göre daha doğuda yer aldığını gösterir.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat her zaman daha ileridir.
3
Güneşin doğuş/batış anlarını karşılaştırma
Aynı enlemdeki merkezlerde gündüz süresi (1212 saat) aynı olsa da, doğudaki merkezde (AA) güneş batıdakine (BB) göre daha erken doğar.
Yerel saat farkı, güneşin ufukta görünme anını (mutlak zamanı) doğrudan etkiler.

Key Concept

Aynı enlem üzerindeki merkezlerin ortak ve farklı özellikleri

Hints

1
Gölge boylarının eşitliği merkezlerin enlemleri hakkında ne söyler?
2
Yerel saatin ileri olduğu bir merkez, diğerine göre hangi yöndedir?
3
Ekinoks tarihinde gündüz süreleri eşit olsa da, boylamları farklı merkezlerde güneşin doğuş 'saati' aynı mıdır?

Practice More

Aynı enlem üzerindeki merkezlerin yıl boyunca değişmeyen ortak özelliklerini listeleyiniz.

Alternative Method

Matematiksel bir modelleme yaparsak; AA merkezini Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu), BB merkezini ise Çanakkale (26∘26^{\circ} Doğu) gibi düşünün. İkisi de yaklaşık aynı enlemde olsaydı, gölge boyları aynı olurdu ancak Iğdır'da güneş Çanakkale'den çok daha önce doğardı.
Estimated Time:2m 0s
Question 85Question →

Türkiye'de ortak saat uygulaması, Iğdır'dan geçen 45∘45^\circ Doğu boylamının yerel saatine göre belirlenir. Bir merkezin boylam değeri bu referans boylamına ne kadar yakınsa, o merkezin yerel saati ile ortak saat arasındaki zaman farkı o kadar az olur. Buna göre, aşağıdaki illerin hangisinde yerel saat ile ortak saat arasındaki zaman farkının daha az olması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: Erzurum

Answer

Erzurum ilinde yerel saat ile ortak saat arasındaki fark diğer illere göre daha azdır.
Erzurum ili, verilen seçenekler içerisinde 45∘45^\circ Doğu meridyenine en yakın (en doğuda) olan merkezdir. Türkiye'de ortak saat Iğdır'ın yerel saatine (45∘45^\circ Doğu) göre ayarlandığı için, bu boylama yakın olan yerlerde yerel saat ile saat arasındaki fark minimuma iner.

Step-by-Step Solution

1
Ulusal saatin hangi boylama göre ayarlandığını belirlemek.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanmıştır.
Zaman farkını hesaplamak için referans noktasını bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki illerin boylam derecelerini karşılaştırmak.
Erzurum ≈41∘\approx 41^\circ Doğu, Konya ≈32∘\approx 32^\circ Doğu, Aydın ≈28∘\approx 28^\circ Doğu, Kırklareli ≈27∘\approx 27^\circ Doğu ve Çanakkale ≈26∘\approx 26^\circ Doğu boylamındadır.
Boylam farkı ne kadar azsa, yerel saat farkı da o kadar az olur.
3
45∘45^\circ Doğu boylamına en yakın olan ili seçmek.
Erzurum, referans boylamına en yakın il olduğu için fark en azdır.
En doğudaki merkez, ulusal saat ayarının yapıldığı meridyene en yakın merkezdir.

Key Concept

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark, bir merkezin ulusal saatin ayarlandığı boylama (referans boylamı) olan boylam uzaklığına bağlıdır.
Estimated Time:45s
Question 86Question →

Türkiye'nin mutlak konumu 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri yerine 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Güney paralellerinde yer alsaydı, Türkiye'nin matematiksel konumuna bağlı olarak ortaya çıkan aşağıdaki özelliklerden hangisinin değişmesi beklenmezdi?

Show answer & explanation

Answer: Orta kuşakta yer almasına bağlı olarak dört mevsimin belirgin yaşanması

Answer

Orta kuşakta yer almasına bağlı olarak dört mevsimin belirgin yaşanması
Dört mevsimin belirgin yaşanması, Dünya'nın eksen eğikliğine ve yıllık hareketine bağlı olarak bir bölgenin orta kuşak enlemlerinde (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ) yer almasının bir sonucudur. Türkiye ister Kuzey Yarım Küre'de (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K) ister Güney Yarım Küre'de (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ G) olsun, her iki durumda da orta kuşakta yer aldığı için dört mevsim belirgin olarak yaşanmaya devam ederdi.

Step-by-Step Solution

1
Yarım küreye bağlı matematiksel sonuçları belirle.
Güneşin dik geldiği tarihler, bakı yönü, gölge yönü ve kuzey-güney yönlü değişimlerin (sıcaklık, çizgisel hız vb.) karakteri yarım küreye göre değişir.
Yarım küre değişikliği, Dünya üzerindeki konumun Ekvator'a göre simetrik yer değiştirmesi anlamına gelir.
2
Enlem kuşağına (orta kuşak) bağlı sonuçları analiz et.
Dört mevsimin belirgin yaşanması, Batı rüzgarlarının etkisi ve cephe yağışları gibi özellikler, yarım küreden bağımsız olarak sadece enlem kuşağına (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ) bağlıdır.
Orta kuşak, her iki yarım kürede de matematiksel olarak benzer iklimsel karakteristiklere sahiptir.
3
Seçenekleri karşılaştırarak matematik konum ve özel konum ayrımı yap.
Dört mevsim belirginliği orta kuşak özelliğidir ve değişmez. Batıdan doğuya sıcaklık değişimi ise özel konumdur.
Soruda matematik konuma bağlı olan ve yarım küreden etkilenmeyen özellik sorulmaktadır.

Key Concept

Orta Kuşak ve Yarım Küre Farklılıkları
Estimated Time:1m 30s
Question 87Question →

Jeopolitik konum analiz edilirken ülkenin askeri gücü, ekonomik kapasitesi ve üye olduğu uluslararası kuruluşlar gibi zamanla farklılık gösterebilen özellikler "dinamik (değişen) unsurlar" olarak tanımlanır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik konumunu belirleyen dinamik unsurlar arasında yer alır?

Show answer & explanation

Answer: Trans-Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) ile enerji koridoru olması

Answer

Trans-Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) gibi projelerle enerji koridoru olma özelliği dinamik bir unsurdur.
Türkiye'nin jeopolitik konumunda TANAP gibi enerji nakil hatları, ekonomik ve siyasi kararlara bağlı olarak gelişen, zamanla değişebilen veya yenileri eklenebilen 'dinamik' bir unsurdur. Boğazlar veya kıtalar arası konum gibi fiziki özellikler ise insan müdahalesiyle kısa sürede değişemeyeceği için 'statik' kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılmasını hatırla.
Fiziki özellikler (dağlar, denizler, boğazlar) statik; beşerî ve ekonomik özellikler (nüfus, askeri güç, boru hatları) dinamik unsurlardır.
Soruda dinamik (değişen) olan unsuru bulmamız istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki unsurların doğasını analiz et.
Boğazlar, yarımada olma durumu ve kıtaların konumu fiziki yapıya dayalıdır. TANAP projesi ise ekonomik bir yatırımdır.
Fiziki yapı kısa sürede değişmezken, ekonomik projeler ve siyasi iş birlikleri zamanla değişebilir.

Key Concept

Jeopolitik Konumda Statik ve Dinamik Unsurlar

Practice More

Türkiye'nin NATO üyeliğinin jeopolitik önemini ve bunun dinamik bir unsur olduğunu inceleyebilirsin.
Estimated Time:45s
Question 88Question →

Türkiye’nin kara sınırları; sınırların belirlenme süreçleri, fiziki özellikleri ve bu sınır hatları üzerindeki ulaşım çeşitliliği bakımından farklı niteliklere sahiptir.

Buna göre, Türkiye’nin sınırları ve komşuları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Gürcistan sınırında yer alan ve en işlek gümrük kapılarından biri olan Sarp Sınır Kapısı, Türkiye'yi Kafkasya'ya bağlayan önemli bir demir yolu geçiş noktasıdır.

Answer

Gürcistan sınırında yer alan Sarp Sınır Kapısı'nın demir yolu geçiş noktası olduğu bilgisi yanlıştır; çünkü Sarp sadece kara yolu ulaşımına hizmet vermektedir.
Gürcistan sınırında bulunan Sarp Sınır Kapısı, Türkiye'nin Karadeniz kıyısındaki en önemli ve en işlek sınır kapılarından biri olmasına rağmen bir demir yolu geçiş noktası değildir. Bu kapı yalnızca kara yolu taşımacılığına hizmet vermektedir. Türkiye ile Gürcistan arasındaki demir yolu ulaşımı, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demir yolu hattı kapsamında Ardahan ilinde bulunan Canbaz Sınır Kapısı üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle Sarp Kapısı'nın demir yolu bağlantısına sahip olduğu ifadesi bilgi açısından hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sınır uzunluklarını ve yapılarını değerlendir.
Suriye sınırının en uzun (911911 km) ve büyük oranda düzlüklerden geçen yapay bir hat olduğu doğrulanır.
Suriye sınırının karakterini saptamak için.
2
Doğal sınır hatlarını ve akarsu ilişkilerini incele.
Yunanistan sınırında Meriç'in, Nahçıvan sınırında Aras'ın talveg çizgisi oluşturduğu doğrulanır.
Akarsuların sınır belirleme rolünü doğrulamak için.
3
Sınırların tarihsel derinliğini kontrol et.
İran sınırının 16391639 yılından bu yana değişmeyen en eski sınırımız olduğu doğrulanır.
Siyasi coğrafya verilerini teyit etmek için.
4
Sınır kapılarının ulaşım türlerini analiz et.
Sarp Sınır Kapısı'nın kara yolu kapısı olduğu, Gürcistan ile demir yolu bağlantısının Ardahan'daki Canbaz Sınır Kapısı (BTK hattı) üzerinden sağlandığı belirlenir.
Yanlış ulaşım eşleştirmesini tespit etmek için.

Key Concept

Sınır kapılarının ulaşım türleri ve sınırların fiziki-beşeri özellikleri

Hints

1
Türkiye'nin en işlek kapılarından biri olan Sarp'ın ulaşım türünü düşünün.
2
Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattının hangi kapıdan geçtiğini hatırlamaya çalışın.
3
Sarp Sınır Kapısı sadece kara yolu taşıtlarına açıktır; demir yolu bağlantısı Ardahan ilimizdeki Canbaz Kapısı'ndadır.

Practice More

Demir yolu bağlantısı olan diğer sınır kapılarını (Kapıkule, Uzunköprü, Kapıköy vb.) ve hangi ülkelere açıldıklarını listeleyerek çalışmanızı pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 89Question →

Türkiye'nin kara sınırlarının fiziki özellikleri ile bu sınırlar üzerindeki ulaşım ağlarının bütünleşmesi, coğrafi ve siyasi koşulların bir sonucu olarak şekillenmiştir. Sınırların çiziliş yöntemi (doğal/yapay) ve bu hatlar üzerindeki geçiş olanakları dikkate alındığında, Türkiye'nin sınır özellikleri ve komşularıyla olan bağlantısı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Gürcistan ile olan sınırın belirlenmesinde hem dağların su bölümü çizgileri hem de akarsu vadileri kullanılmış; bölgenin engebeli yapısına rağmen Türkiye'yi Kafkasya üzerinden Orta Asya'ya bağlayan aktif bir demir yolu geçişi bu sınırda tesis edilmiştir.

Answer

Gürcistan sınırı; karmaşık bir fiziki yapıya (dağ ve nehir) sahip olmasına karşın, Bakü-Tiflis-Kars hattı ile Orta Asya'ya açılan aktif bir demir yolu bağlantısı barındırır.
Gürcistan sınırı, hem Yalnızçam gibi dağların su bölümü çizgilerini hem de akarsu yataklarını takip eden karma bir yapıdadır. Bu sarp yapıya rağmen, Türkiye'yi Kafkasya ve Orta Asya'ya bağlayan stratejik Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattı (Canbaz sınır kapısı) bu sınırda aktiftir.

Step-by-Step Solution

1
Sınırların fiziki yapısını analiz etme
Türkiye'nin sınırlarının çoğu (İran, Irak, Gürcistan, Yunanistan) doğal unsurlara (dağlar, nehirler) dayanırken, Suriye sınırı büyük oranda yapaydır.
Sınırın karakterini anlamak geçiş imkanlarını değerlendirmek için ilk adımdır.
2
Demir yolu bağlantılarını kontrol etme
Gürcistan (Canbaz), İran (Kapıköy), Bulgaristan (Kapıkule), Yunanistan (Uzunköprü) ve Suriye (Nusaybin vb.) ile demir yolu bağlantısı varken; Ermenistan (Akyaka) hattı kapalıdır.
Ulaşım ağlarının aktifliğini ve stratejik önemini belirlemek gerekir.
3
Sınırlardaki istisnai durumları doğrulama
Yunanistan sınırındaki Karaağaç'ın bir kara sınırı parçası olduğu ve Bulgaristan sınırında Mutlu Deresi'nin kullanıldığı gibi detaylar ayırt edicidir.
Çoktan seçmeli sorularda çeldiricileri elemek için detay bilgi gereklidir.

Key Concept

Sınırların Fizyocoğrafik Özellikleri ve Sınır Kapılarının Fonksiyonel Analizi

Hints

1
Sınırlarımızın sadece doğal veya sadece yapay olmadığını, birçoğunun 'karma' yapıda olduğunu hatırlayın.
2
Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattının (BTK) hangi komşumuzla bağlantı sağladığını ve o bölgenin yer şekillerini düşünün.

Practice More

Demir yolu bağlantısı olan diğer sınır kapılarını (Kapıkule, Uzunköprü, Kapıköy, İslahiye, Nusaybin) ve Ermenistan sınırının özel durumunu tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:1m 30s
Question 90Question →

Türkiye'nin kara sınırları içerisinde en eski sınır hattı olma özelliğine sahip olan ve ana hatları 1639 tarihli Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen sınırımız, aşağıdaki ülkelerin hangisi ile olan sınırımızı ifade etmektedir?

Show answer & explanation

Answer: İran

Answer

Türkiye'nin en eski kara sınırı olan ve 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen komşumuz İran'dır.
Türkiye ile İran arasındaki kara sınırı, 17. yüzyılda (1639) imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile büyük ölçüde bugünkü halini almıştır. Doğal bir sınır olan Zagros Dağları'nın takip edilmesi, sınırın tarih boyunca çok az değişmesini sağlamış ve onu Türkiye'nin en eski kara sınırı kılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Soruda verilen tarihsel veriyi (1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması) analiz etmek.
Bu antlaşma Osmanlı İmparatorluğu ile Safevi Devleti (İran) arasında imzalanmıştır.
Antlaşmanın taraflarını belirlemek, günümüzdeki sınır komşumuzu bulmanın temel yoludur.
2
Bu sınırın coğrafi ve tarihsel niteliğini değerlendirmek.
Zagros Dağları'nın su bölümü çizgisini takip eden bu sınır, günümüzde Türkiye-İran sınırını oluşturur.
Tarihsel süreçte en az değişime uğrayan ve en eski sınırımız olduğunu teyit etmek.

Key Concept

Türkiye'nin Sınırları ve Antlaşmalar

Alternative Method

Sınırların kronolojik sıralamasını 'İran (En Eski) -> ... -> Suriye (En Yeni - Hatay ile)' şeklinde kodlamak hatırlamayı kolaylaştırır.
Estimated Time:45s
Question 91Question →

Bir ülkenin jeopolitiğini belirleyen unsurlar; zamanla değişmeyen 'statik' unsurlar (coğrafi bütünlük, ada veya yarımada olma, stratejik su yolları vb.) ve zamanla değişebilen 'dinamik' unsurlar (ekonomik değerler, askeri kapasite, enerji nakil hatları, politik rejim vb.) şeklinde sınıflandırılmaktadır. Türkiye’nin jeopolitik önemi, bu unsurların bölgesel ve küresel krizlerle olan etkileşimi sonucu sürekli güncellenmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin jeopolitik konumunda 'dinamik' bir unsur olarak değerlendirilirken, aynı zamanda Orta Doğu ve Hazar Havzası’ndaki istikrarsızlıklara rağmen Avrupa’nın enerji arz güvenliğini sağlayan bir 'enerji terminali' rolünü pekiştirmektedir?

Show answer & explanation

Answer: TANAP ve Bakü-Tiflis-Ceyhan gibi projelerle enerji nakil hatları üzerinde stratejik bir köprü konumunda olması

Answer

TANAP ve Bakü-Tiflis-Ceyhan projeleri ile enerji nakil hatları üzerinde stratejik bir köprü konumunda bulunulması
Türkiye'nin jeopolitik konumunda enerji nakil hatları (TANAP, BTC vb.), ekonomik ve siyasi değişimlere açık olan 'dinamik' unsurlardır. Bu hatlar Türkiye'nin doğusundaki kaynakları batıdaki tüketim merkezlerine bağlayarak ülkeyi vazgeçilmez bir enerji terminali haline getirir.

Step-by-Step Solution

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılması
Fiziki özelliklerin (dağlar, boğazlar, yarımada olma) 'statik', beşerî ve ekonomik özelliklerin (enerji hatları, askeri güç, örgütler) 'dinamik' olduğu belirlenir.
Soruda istenen 'dinamik' kavramını doğru analiz etmek için gereklidir.
2
Enerji jeopolitiği vurgusunun analizi
Türkiye'nin Orta Doğu ve Hazar Havzası kaynaklarını Avrupa'ya taşıma rolü (TANAP, BTC) tespit edilir.
Soruda belirtilen 'enerji terminali' ve 'stratejik bağ' şartlarını karşılayan unsuru bulmak hedeflenir.
3
Seçeneklerin elenmesi
Boğazlar ve kıtaların konumu statik olduğu için, enlem değerleri matematik konum olduğu için elenir.
Çeldiricileri eleyerek kesin sonuca ulaşılır.

Key Concept

Türkiye'nin Jeopolitik Gücü: Statik ve Dinamik Unsurlar
Question 92Question →

Türkiye'nin kara sınırları; sınırların belirlendiği antlaşmaların tarihi kökenleri, sınırların fiziki-beşerî özellikleri ve sınır kapılarının ulaşım türlerine göre sağladığı entegrasyon bakımından farklılıklar arz eder. Bu bilgiler ışığında, Türkiye'nin sınırları ve sınır kapılarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hatalıdır?

Show answer & explanation

Answer: İran sınırı, Türkiye'nin en uzun ikinci kara sınırı olup üzerindeki aktif gümrük kapılarının (Gürbulak, Esendere, Kapıköy) tamamında hem karayolu hem de demiryolu bağlantısı bulunmaktadır.

Answer

İran sınırındaki tüm kapıların hem karayolu hem demiryolu bağlantısına sahip olduğu bilgisi yanlıştır; demiryolu bağlantısı sadece Kapıköy üzerindedir.
İran ile olan kara sınırımızda aktif olarak kullanılan üç temel gümrük kapısı bulunur. Bunlardan Gürbulak (Ağrı) ve Esendere (Hakkari) sadece karayolu taşımacılığı için kullanılırken, Kapıköy (Van) hem karayolu hem de demiryolu (Van-Tebriz hattı) bağlantısına sahip tek İran sınır kapımızdır. Dolayısıyla tüm kapılarda her iki ulaşım türünün de mevcut olduğu ifadesi hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sınır kapılarının ulaşım türlerini analiz etme
İran sınırı üzerindeki Gürbulak, Esendere ve Kapıköy kapıları incelendiğinde; Gürbulak ve Esendere'nin sadece karayolu, Kapıköy'ün ise hem karayolu hem demiryolu bağlantısına sahip olduğu belirlenir.
Her kapının teknik donanımı ve bağlantı türü coğrafi ve ekonomik şartlara göre farklılık gösterir.
2
Diğer sınırların güncel durumlarını kontrol etme
Suriye sınırının en uzun sınır olduğu (911911 km) ve Zeytin Dalı gibi yeni kapıların varlığı; Irak sınırında Habur'un ticari ağırlığı; Gürcistan'da Çıldır-Aktaş'ın yeni rolü doğrulanır.
KPSS müfredatı güncel sınır kapısı değişikliklerini ve ticari verileri kapsamaktadır.

Key Concept

Sınır Kapıları ve Ulaşım Entegrasyonu

Practice More

Demiryolu bağlantısı olan tüm sınır kapılarımızı (Canbaz, Akyaka, Kapıköy, Nusaybin vb.) harita üzerinde çalışmanız bu zorluktaki soruları çözmenizi kolaylaştıracaktır.
Estimated Time:1m 30s
Question 93Question →

Türkiye'de aynı boylam (meridyen) derecesine sahip olan iki farklı merkez için aşağıdakilerden hangisi yıl boyunca kesinlikle aynıdır?

Show answer & explanation

Answer: Yerel saatleri

Answer

Yerel saatleri
Aynı boylam üzerinde bulunan merkezlerin yerel saatleri yıl boyunca her zaman aynıdır. Çünkü Dünya kendi ekseni etrafında dönerken, aynı boylam üzerindeki tüm noktalar Güneş'in önünden aynı anda geçer ve Güneş bu merkezlerin hepsinde aynı anda en tepe noktasına ulaşır.

Step-by-Step Solution

1
Meridyenlerin (boylamların) temel özelliğini tanımlamak.
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalarda Güneş gün içinde aynı anda en tepe noktasına (meridyen geçişi) ulaşır.
Boylamlar, Dünya üzerindeki zaman dilimlerini belirleyen temel koordinat çizgileridir.
2
Enlem ve boylam etkilerini birbirinden ayırt etmek.
Zamanla ilgili kavramlar (yerel saat, saat dilimi) boylama bağlıyken; mesafe, sıcaklık ve süreyle ilgili kavramlar (gündüz süresi, Ekvator'a uzaklık) enleme bağlıdır.
Dünya'nın şekli ve eksen eğikliği, enlem etkilerini belirleyen temel unsurlardır.
3
Kesinlik durumunu değerlendirmek.
Yerel saat, Dünya'nın dönüş hızı sabit olduğu için yılın her günü aynı boylam üzerinde aynı kalır.
Güneş'in doğuş saati gibi diğer özellikler mevsime göre değiştiği için kesinlik taşımaz.

Key Concept

Aynı boylam üzerindeki noktaların ortak özellikleri

Hints

1
Boylamın (meridyenlerin) temel olarak hangi kavramı (zaman mı, mesafe mi) etkilediğini düşünün.
2
Güneş'in ufuktaki en yüksek konumuna geldiği anın, aynı meridyen üzerindeki tüm noktalar için aynı olup olmadığını değerlendirin.

Practice More

Aynı boylamda yer alan merkezlerde Güneş'in sadece ekinoks tarihlerinde aynı anda doğup batmasının nedenlerini aydınlanma çemberi üzerinden inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 94Question →

Türkiye haritası üzerinde yaklaşık aynı meridyen (boylam) üzerinde yer alan Sinop ve Mersin illeri, 2121 Haziran tarihinde coğrafi özellikler bakımından karşılaştırılmıştır.

Buna göre, bu iki il ile ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Güneş'in doğuşu ile batışı arasındaki toplam süre her iki ilde de aynıdır.

Answer

Güneş'in doğuşu ile batışı arasındaki toplam sürenin her iki ilde aynı olduğu bilgisi yanlıştır; çünkü bu süre gündüz uzunluğunu ifade eder ve enleme göre değişir.
Güneş'in doğuşu ile batışı arasındaki toplam süre 'gündüz süresi' demektir. Aynı boylam üzerinde yer alan merkezlerde yerel saat ve öğle vakti her zaman aynı olsa da, gündüz süresi enlem derecesine bağlıdır. 2121 Haziran tarihinde Türkiye'de kuzeye (Sinop'a) doğru gidildikçe gündüz süresi uzadığı için bu iki ilde güneşin ufukta kalma süresinin aynı olması mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

1
Boylam etkisinin belirlenmesi
Sinop ve Mersin aynı boylamda oldukları için yerel saatleri ve öğle vakitleri yıl boyunca aynıdır.
Meridyen farkı sadece zaman (yerel saat, saat dilimi) kavramları üzerinde doğrudan etkilidir.
2
Tarih ve enlem etkisinin değerlendirilmesi
2121 Haziran'da Sinop'ta gündüz süresi Mersin'den daha uzundur.
Ekinoks dışındaki tarihlerde gündüz süresi enleme göre değişir; yaz gündönümünde kuzeye gidildikçe gündüz süresi artar.
3
Güneş'in doğuş saati ve süresinin analizi
Sinop'ta gündüz daha uzun olduğu için güneş daha erken doğar ve toplam ufukta kalma süresi Mersin'den fazladır.
Öğle vakti sabitken gündüzün uzaması, güneşin doğuşunun erkene, batışının ise geçe kaymasına neden olur.

Key Concept

Aynı boylam üzerindeki noktalarda yerel saatin aynı olmasına rağmen, enlem farkından dolayı gündüz sürelerinin ve güneşin doğuş/batış saatlerinin (ekinokslar hariç) farklılık göstermesi.
Question 95Question →

Türkiye’nin kara sınırları; sınırların belirlenme süreçleri, fiziki coğrafya özellikleri ve komşu ülkelerle olan ulaşım entegrasyonu bakımından büyük farklılıklar göstermektedir.

Buna göre, Türkiye’nin sınırları ve gümrük kapılarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'nin en eski kara sınırı olan İran sınırı, 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması'ndan beri büyük oranda değişmeden gelmiş olup bu sınır hattı üzerinde demir yolu bağlantısı bulunan Kapıköy Gümrük Kapısı yer alır.

Answer

Türkiye'nin en eski kara sınırının İran sınırı olması ve bu sınırda demir yolu bağlantısı sağlayan Kapıköy Gümrük Kapısı'nın bulunması doğru bilgidir.
Türkiye'nin en eski kara sınırı 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen İran sınırıdır. Bu sınır üzerinde Gürbulak, Kapıköy ve Esendere gümrük kapıları yer alır. Bu kapılardan Van'da bulunan Kapıköy Gümrük Kapısı, İran ile demir yolu bağlantımızı sağlayan önemli bir noktadır.

Step-by-Step Solution

1
Tarihsel süreci analiz etme
İran sınırının 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile büyük ölçüde bugünkü halini aldığı ve Türkiye'nin en eski kara sınırı olduğu belirlenir.
Sınırların kronolojik oluşum sırası ve antlaşma dayanakları KPSS müfredatında temel bir ayırt edicidir.
2
Ulaşım ağlarını ve gümrük kapılarını eşleştirme
İran sınırında yer alan Kapıköy (Van) Gümrük Kapısı'nın demir yolu bağlantısına sahip olduğu (Van-Tebriz hattı) teyit edilir.
Sınır kapılarının ulaşım türlerine (kara yolu, demir yolu) göre sınıflandırılması sorunun teknik kısmını oluşturur.
3
Diğer seçeneklerdeki coğrafi ve işlevsel hataları ayıklama
Suriye sınırının Orta Asya ile ilgisi olmadığı, Sarp'ın demir yolu kapısı olmadığı, Üzümlü'nün Irak sınırında olduğu ve Meriç'in Yunanistan sınırı olduğu saptanır.
Çeldiricilerde verilen güncel kapı isimleri (Zeytin Dalı) ve yanlış ülke eşleştirmeleri öğrencinin dikkati ölçülür.

Key Concept

Türkiye'nin Sınır ve Gümrük Kapıları Tipolojisi

Hints

1
En eski sınırımızın hangi antlaşmayla belirlendiğini ve hangi komşuyla olduğunu hatırlayın.

Practice More

Demir yolu bağlantısı olan diğer sınır kapılarımızı (Uzunköprü, Kapıköy, İslahiye, Çobanbey, Nusaybin, Akyaka) listeleyerek ulaşım modlarını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 96Question →

Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada, önemli deniz ve kara ticaret yollarının kavşağında yer almaktadır. Bu stratejik konum, Türkiye'nin hem siyasi hem de ekonomik yapısını doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu göreceli (özel) konumu sonucunda ortaya çıkan bir durumdur?

Show answer & explanation

Answer: Uluslararası enerji nakil hatlarında önemli bir transit terminal olması

Answer

Uluslararası enerji nakil hatlarında önemli bir transit terminal olması
Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü görevi görmesi, Hazar Havzası, Orta Asya ve Orta Doğu'daki enerji kaynaklarının (petrol ve doğal gaz) Batı pazarlarına ulaştırılmasında stratejik bir 'geçiş koridoru' olmasını sağlamıştır. Bu durum tamamen Türkiye'nin çevresindeki kara kütlelerine ve enerji kaynaklarına olan mesafesiyle, yani göreceli konumuyla ilgilidir.

Step-by-Step Solution

1
Mutlak ve göreceli konum ayrımını yap.
Mutlak konum enlem ve boylamla (sayısal verilerle) ilgiliyken; göreceli konum yer şekilleri, denizellik ve kıtalara göre konumla ilgilidir.
Soruda istenen 'göreceli konum' özelliğini diğerlerinden ayırmak için temel tanım gereklidir.
2
Türkiye'nin kıtalar arasındaki konumunun ekonomik etkisini değerlendir.
Hazar havzası ve Orta Doğu petrollerinin Avrupa'ya taşınması Türkiye'nin 'köprü' olma özelliğiyle ilgilidir.
Enerji hatları coğrafi bir bölgenin çevresine göre sahip olduğu benzersiz bir avantajdır.
3
Diğer seçeneklerin enlem/boylam ilişkisini kontrol et.
Dört mevsim, güneş açısı, kuş uçuşu mesafe ve gölge yönü tamamen Türkiye'nin paralel dereceleri (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey) ile ilgilidir.
Mutlak konum sonuçlarını eleyerek doğru cevaba ulaşılır.

Key Concept

Göreceli (Özel) Konum: Bir yerin kıtalara, denizlere, önemli ticaret yollarına ve komşularına göre konumu.

Hints

1
Bir özelliğin mutlak konum mu yoksa özel konum mu olduğunu anlamak için 'Enlem ve boylam değişseydi bu durum değişir miydi?' diye sor.
2
Kıtalar, denizler, boğazlar ve yükselti gibi kavramlar doğrudan 'Özel Konum' ile ilişkilidir.

Practice More

Türkiye'nin transit ticaret potansiyelini artıran diğer faktörleri (İstanbul ve Çanakkale Boğazları) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 97Question →

Türkiye'de yaklaşık aynı boylam yayı üzerinde yer alan iki merkezde (örneğin Ankara ve Mersin), yıl boyunca yerel saatlerin her an aynı olduğu gözlemlenirken; Güneş'in doğuş saatinin ekinoks tarihleri (2121 Mart - 2323 Eylül) dışında farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı boylamdaki bu merkezlerde yerel saatlerin aynı kalıp Güneş'in doğuş saatlerinin farklılık göstermesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Show answer & explanation

Answer: Eksen eğikliği ve enlem farkına bağlı olarak gündüz sürelerinin değişmesi

Answer

Eksen eğikliği ve enlem farkına bağlı olarak gündüz sürelerinin değişmesi durumuyla açıklanır.
Aynı boylam üzerindeki merkezlerde yerel saatin aynı olması boylamın bir sonucudur. Ancak bu merkezlerde Güneş'in aynı anda doğmaması, enlem farkı ve eksen eğikliğine bağlı olarak gündüz sürelerinin farklı olmasından kaynaklanır. Örneğin 2121 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzadığı için kuzeydeki merkezde Güneş daha erken doğar.

Step-by-Step Solution

1
Yerel saatin kaynağını belirleme
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalar Güneş'in önünden aynı anda geçtiği için yerel saatleri her zaman aynıdır.
Yerel saat sadece boylam derecesine bağlıdır.
2
Güneş'in doğuş saati ve gündüz süresi ilişkisini kurma
Güneş'in doğuş saati, o yerin yerel saati ile gündüz süresinin yarısının çıkarılmasıyla bulunur.
Gündüz süresi uzadıkça Güneş daha erken doğar.
3
Gündüz süresini etkileyen faktörleri saptama
Ekinokslar dışında gündüz süresi enleme ve eksen eğikliğine (mevsime) bağlı olarak değişir.
Aynı boylamda olsalar dahi farklı enlemlerdeki merkezlerde gündüz süreleri farklı olduğu için Güneş farklı saatlerde doğar.

Key Concept

Aynı boylamda yerel saat her an aynıdır, ancak Güneş'in doğuş/batış saati sadece ekinokslarda aynıdır.
Estimated Time:1m 15s
Question 98Question →

Türkiye'nin sahip olduğu yükselti, yer şekilleri, denizlere göre konumu ve kıtalar arasındaki yeri gibi özelliklerin tamamı 'özel (göreceli) konum' olarak ifade edilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel konumunun bir sonucudur?

Show answer & explanation

Answer: Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması

Answer

Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması Türkiye'nin özel konumuyla ilgilidir.
Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması seçeneği doğrudur çünkü Türkiye'nin ortalama yükseltisi batıdan doğuya doğru artmaktadır. Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi, bir yerin göreceli (özel) konum özelliklerine dayanır.

Step-by-Step Solution

1
Matematik ve özel konum ayrımını yapınız.
Enlem ve boylamla açıklananlar matematik konum; yükselti, denizellik ve yer şekilleriyle açıklananlar özel konumdur.
Soruda özel konumun sonucu istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki sıcaklık değişimlerini analiz ediniz.
Batıdan doğuya sıcaklığın azalması, Türkiye'nin doğusuna doğru artan yükseltiyle (200200 metrede 1∘C1^{\circ}C azalma) açıklanır.
Yükselti faktörü özel konumun temel bileşenlerinden biridir.

Key Concept

Özel Konum (Yükselti Etkisi)

Practice More

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun ulaşım ve iklim üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Matematik konum genellikle kuzey-güney yönlü değişimleri veya saat farklarını açıklar. Özel konum ise doğu-batı yönlü yükselti farklarını, denizellik-karasallığı ve yer şekillerini açıklar.
Estimated Time:45s
Question 99Question →

Türkiye'de mutlak konumun etkilerini inceleyen bir araştırmacı, MM ve NN şehirleri ile ilgili şu verilere ulaşmıştır:

I. MM şehrinde çizgisel dönüş hızı NN şehrine göre daha azdır.
II. 2121 Aralık tarihinde NN şehrinde yaşanan gece süresi MM şehrinden daha kısadır.

Bu bilgilere dayanarak MM ve NN şehirleri hakkında ulaşılabilecek kesin yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: MM merkezinin Ekvator'a olan kuş uçuşu uzaklığı NN merkezinden daha fazladır.

Answer

M merkezinin Ekvator'a olan kuş uçuşu uzaklığı N merkezinden daha fazladır.
Verilen bilgiler ışığında M şehrinin N şehrine göre daha kuzeyde yer aldığı kesinleşmektedir. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için, daha kuzeyde bulunan bir merkez her zaman Ekvator'a daha uzak, kutup noktasına ise daha yakındır. Bu durum matematik konumun doğrudan bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Çizgisel hız verisini analiz etme
M şehrindeki hızın daha az olması, bu merkezin kutuplara daha yakın (daha kuzeyde) olduğunu kanıtlar.
Dünya'nın dönüş hızı Ekvator'dan kutuplara gidildikçe azalır.
2
21 Aralık gece süresi verisini analiz etme
N şehrinde gecenin daha kısa olması, bu merkezin kış mevsiminde daha güneyde yer aldığını gösterir.
Kuzey Yarım Küre'de kış gün dönümünde güneye gidildikçe gece süresi kısalır.
3
Merkezlerin konumunu sentezleme
Her iki veri de M şehrinin N şehrine göre daha kuzeyde yer aldığını doğrulamaktadır.
Türkiye 36-42 kuzey enlemleri arasında olduğu için daha kuzeydeki merkez her zaman Ekvator'dan daha uzaktır.
4
Enlem etkisine bağlı çıkarım yapma
M şehri daha kuzeyde olduğu için enlem derecesi daha büyüktür ve bu nedenle Ekvator'a olan mesafesi N şehrinden daha fazladır.
Paraleller arası mesafe sabit (111 km) olduğu için enlem derecesi arttıkça Ekvator'a uzaklık artar.

Key Concept

Enlem ve Paralel Özelliklerinin Türkiye Üzerindeki Etkileri

Hints

1
Çizgisel hızın Dünya üzerindeki dağılımını ve kutuplara doğru nasıl değiştiğini düşününüz.
2
Türkiye'de kış mevsiminde (21 Aralık) hangi yöne gidildikçe gecelerin uzadığını hatırlayınız.
3
Her iki öncülün de aynı coğrafi yönü (Kuzey veya Güney) işaret edip etmediğini kontrol ediniz.

Practice More

Türkiye'de aynı boylam üzerinde yer alan merkezlerin ortak ve farklı matematik konum özelliklerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 100Question →

Türkiye'de yer alan üç farklı merkezin (X,YX, Y ve ZZ) mutlak konumlarına bağlı olarak 2121 Haziran tarihinde gözlemlenen gündüz süreleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Merkez2121 Haziran Gündüz Süresi
XX1414 saat 5050 dakika
YY1515 saat 0505 dakika
ZZ1414 saat 4040 dakika

Sadece tablodaki veriler ve Türkiye'nin mutlak konumu dikkate alındığında, bu merkezlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranının en az olduğu merkez YY'dir.

Answer

Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranının en az olduğu merkezin YY olduğunu belirten ifade kesinlikle yanlıştır.
Türkiye'nin matematik konumu gereği (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey), güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır. Işınlar daha yatay bir açıyla geldiğinde atmosferde daha uzun bir mesafe katetmek zorunda kalırlar; bu da atmosferdeki gazlar ve tozlar tarafından daha fazla tutulmalarına (enerji kaybetmelerine) neden olur. Tabloya göre gündüz süresi en uzun olan merkez (YY), en kuzeyde yer almaktadır. Dolayısıyla YY merkezinde güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı en az değil, tam aksine en fazla olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
2121 Haziran tarihindeki gündüz sürelerini karşılaştırarak merkezlerin enlem derecelerini belirleyin.
Haziran ayında Türkiye'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Buna göre en kuzeyde YY (1515 sa 0505 dk), ortada XX (1414 sa 5050 dk) ve en güneyde ZZ (1414 sa 4040 dk) yer almaktadır.
Enlem ve tarih arasındaki ilişkiyi kurarak merkezlerin göreceli konumlarını saptamak.
2
Merkezlerin güneyden kuzeye sıralamasını (Z−X−YZ - X - Y) kullanarak çizgisel hız ve yer çekimi özelliklerini analiz edin.
En güneydeki ZZ'de çizgisel hız en fazla, en kuzeydeki YY'de ise yer çekimi en fazladır.
Matematik konumun temel fiziksel sonuçlarını doğrulamak.
3
Tan ve gurup süreleri ile gece-gündüz farkı arasındaki enlem ilişkisini değerlendirin.
Kuzeye (YY'ye) gidildikçe alacakaranlık süresi uzar ve yıllık gece-gündüz süre farkı artar.
Kuzey-güney yönlü değişimlerin tutarlılığını kontrol etmek.
4
Güneş ışınlarının düşme açısı ve atmosferdeki tutulma oranı arasındaki ilişkiyi kurun.
En kuzeydeki YY merkezinde güneş ışınları en dar açıyla gelir, bu da tutulma oranının en az değil, en fazla olmasına yol açar.
Enlem etkisi ile ışınların katettiği yol arasındaki ilişkiyi saptayarak yanlışı bulmak.

Key Concept

Türkiye'de enlem etkisine bağlı olarak kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür, atmosferdeki tutulma oranı artar, çizgisel hız azalır ve alacakaranlık süresi uzar.

Hints

1
2121 Haziran tarihinde Türkiye'de hangi yöne gidildikçe gündüz süresinin uzadığını hatırlayın.
2
Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı, ışınların atmosferde katettiği yolun uzunluğu (açısı) ile doğrudan ilişkilidir.
3
Gündüz süresi en uzun olan merkez en kuzeydedir. Türkiye'de en kuzeydeki bir merkezde güneş ışınları en dar açıyla gelir ve tutulma oranı en yüksek olur.

Practice More

Aynı merkezlerin 2121 Aralık tarihindeki gece sürelerini ve gölge boyu değişimlerini analiz ederek konum sağlaması yapabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 5 / 31Next
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 5 | Examkin