Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de son yıllarda internet altyapısının güçlenmesi ve lojistik ağların modernizasyonu ile birlikte elektronik ticaret ($e-ticaret$) hacmi $2020$ - $2026$ döneminde belirgin bir artış göstermiştir. Bu gelişmenin Türkiye'nin iç ticaret yapısı ve mekânsal organizasyonu üzerindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

Türkiye'de deniz turizmi sezonunun Akdeniz kıyılarında, Karadeniz kıyılarına göre daha erken başlayıp daha geç bitmesi ve toplam süresinin daha uzun olması aşağıdakilerden hangisinin temel sonucudur?

Türkiye'de tarımsal faaliyetler; iklim özellikleri, yer şekilleri ve teknolojik imkânlara bağlı olarak farklı yöntemlerle yürütülmektedir. Modern (intansif) tarım yöntemlerinde birim alandan alınan verim yüksek ve iklime bağımlılık azken, geleneksel (ekstansif) tarım yöntemlerinde doğa koşullarına bağımlılık fazladır.

Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki iki farklı merkezin tarımsal özellikleri karşılaştırılmıştır:

Buna göre, yukarıdaki tabloda özellikleri verilen X ve Y merkezleri için aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de sınır bölgelerinde ekonomik canlılığı artırmak, bölge halkının temel ihtiyaçlarını daha uygun maliyetle karşılamasını sağlamak ve komşu ülkelerle yerel düzeyde ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla "sınır ticareti" uygulaması yürütülmektedir. Buna göre, bir merkezin sınır ticareti kapsamında değerlendirilmesinde ve bu ticaretin yürütülmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'nin dış ticaretindeki yapısal özellikleri anlamak için dış ticaret endeksleri önemli bir göstergedir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin $2025$ yılı son çeyreğine ait bazı dış ticaret verileri ($2015 = 100$ temel yıllı endeks bazlı) basitleştirilerek verilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin dış ticaret yapısı birlikte değerlendirildiğinde, miktar bazında ihracat artışının ithalata göre daha yüksek olmasına rağmen dış ticaret açığının kronik olarak devam etmesinin temel coğrafi-ekonomik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin genç oluşumlu bir jeolojik yapıya sahip olması ve aktif fay hatlarının ülke genelinde yaygınlık göstermesi, yer altı sıcak su (jeotermal) kaynakları bakımından büyük bir potansiyel oluşturmuştur.

Bu durum, Türkiye'de aşağıdaki turizm faaliyetlerinden hangisinin geniş bir coğrafi alana yayılmasında temel etken olmuştur?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin doğal yetişme alanları, istedikleri özel iklim şartları nedeniyle oldukça sınırlıdır. Özellikle yıl boyunca nem ve yağış isteği fazla olan, kuraklığa karşı hassas olan ürünlerin ekim alanları belirli kıyı kuşaklarında yoğunlaşmıştır.

Buna göre; bulutluluk oranının yüksek, her mevsimin yağışlı ve kışların ılık geçmesini isteyen aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin Türkiye'deki doğal yetişme alanı diğerlerine göre daha dardır?

Türkiye'de hayvancılık ve ormancılık faaliyetleri; doğal çevre koşulları, teknolojik gelişmeler, sanayileşme ve pazar imkanları gibi faktörlerin karmaşık etkileşimi sonucunda şekillenmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin genel özellikleri ve dağılışı ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de ulaşım ağlarının inşası sırasında karşılaşılan maliyetler yer şekillerine bağlı olarak büyük değişim göstermektedir. Özellikle Karadeniz ve Akdeniz kıyı kuşağından iç kesimlere doğru yapılan kara ve demir yollarında çok sayıda tünel, köprü ve viyadük yapılması zorunluluğu inşaat maliyetlerini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, bulunduğu coğrafi konumun, iklim çeşitliliğinin ve jeolojik yapısının sunduğu avantajlar sayesinde çok farklı turizm faaliyetlerine ev sahipliği yapmaktadır. Ülkemizde her bir turizm türü, belirli coğrafi ve tarihi koşulların bir araya gelmesiyle potansiyel kazanmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen turizm türü ve bu türün Türkiye'de gelişmesinde en çok etkili olan temel faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Tahıl grubunda yer alan buğday, Türkiye'de tarım alanlarında en fazla ekimi yapılan üründür. Buğdayın fizyolojik istekleri incelendiğinde; büyüme ve filizlenme dönemi olan ilkbahar aylarında neme, olgunlaşma ve hasat dönemi olan yaz aylarında ise belirgin bir sıcaklık ve kuraklığa ihtiyaç duyduğu görülür.

Bu iklim istekleri dikkate alındığında, aşağıdaki coğrafi alanların hangisinde buğdayın doğal koşullarda yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye'de ormanların dikey yöndeki dağılımı ve sınırları üzerinde iklim elemanları belirleyici rol oynamaktadır. Genel bir kural olarak; orman üst sınırını enlem ve yükseltiye bağlı olarak değişen sıcaklık koşulları belirlerken, orman alt sınırını yağış ve nemlilik rejimi tayin etmektedir. Bu coğrafi prensip dikkate alındığında; Karadeniz kıyılarında orman örtüsünün deniz seviyesinden ($0$ m) itibaren başlamasına karşın, Akdeniz kıyılarında ormanların yaklaşık $700-800$ metre yükseklikten sonra başlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde ham madde, enerji, sermaye, ulaşım ve pazar gibi çeşitli faktörler etkili olmaktadır.

Örneğin; Batman'da kurulan petrol rafinerisinin yer seçiminde ham maddeye yakınlık temel etken iken, İzmit (İpraş) ve İzmir (Aliağa) petrol rafinerilerinin yer seçiminde farklı bir faktör ön plana çıkmıştır.

Buna göre, İzmit ve İzmir'de petrol rafinerilerinin kurulmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Anadolu levhasının farklı jeolojik devirlerde geçirdiği tektonik süreçler ve volkanik faaliyetler, yer altı kaynaklarının hem tür çeşitliliğini hem de mekansal dağılımını etkilemiştir. Ekonomik bir değer olarak madenlerin işletilmesi ise sadece varlıklarına değil, rezerv verimliliklerine ve sanayideki kullanım kapasitelerine de bağlıdır.

Türkiye'deki madenlerin ekonomik potansiyeli ve kullanım alanları dikkate alındığında, aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye, dünya toplam üretiminin yaklaşık üçte birini tek başına karşıladığı bir maden türünde küresel piyasada lider konumundadır. Özellikle cam, seramik ve porselen sanayisinde ham madde olarak kullanılan bu maden; Manisa, Aydın ve Muğla gibi Batı Anadolu illerinde yoğun olarak çıkarılmakta ve büyük oranda ihraç edilmektedir. Bu özelliklere sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Turizm Stratejisi $2023$ belgesi ve eylem planında, turizmin bölgesel olarak dengeli dağıtılması amacıyla tematik gelişim koridorları belirlenmiştir. Bu kapsamda Samsun'dan başlayarak Artvin'e kadar uzanan hat, doğa turizmi ve ekoturizm odaklı "Yayla Koridoru" olarak adlandırılmıştır. Bu koridorun mekânsal sınırları ve tematik odağı dikkate alındığında, aşağıdaki illerden hangisi "Yayla Koridoru" içerisinde yer alan öncelikli gelişim merkezlerinden biri olarak kabul edilemez?

Türkiye'de özellikle İç Anadolu, Ergene Havzası ve Güney Marmara gibi yerlerde, ormanların tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan ve kısa boylu otlardan oluşan bitki örtüsüne "antropojen bozkır" adı verilir. Bu alanların doğal özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki hayvancılık faaliyetlerinden hangisinin mera hayvancılığı şeklinde yapılması daha elverişlidir?

Türkiye'de dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda, dağların kıyı çizgisinin hemen gerisinden aniden yükselmesi limanların art bölgelerinin (hinterland) dar olmasına ve iç kesimlerle ulaşımın zorlaşmasına neden olur. Ancak Orta Karadeniz bölümünde yer alan bir liman, yer şekillerinin sağladığı avantajlar sayesinde Karadeniz'in en geniş art bölgesine sahip limanı haline gelmiş ve demir yolu ağı ile iç kesimlere bağlanmıştır.

Bu durumun yaşanmasında, söz konusu limanın arkasında uzanan dağların hangi özelliği temel etkendir?

Türkiye'de ağır sanayinin temel kollarından biri olan demir-çelik fabrikalarının yer seçiminde hammadde, enerji ve ulaşım gibi farklı coğrafi faktörler rol oynamıştır. Karabük ve Ereğli'deki fabrikaların kuruluş yerinin belirlenmesinde 'enerji kaynağına (taş kömürü) yakınlık' temel kriter iken, İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş yerinin belirlenmesinde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de iç ticaret; tarım, sanayi ve hizmet sektörlerindeki üretim ile tüketim merkezleri arasındaki mal ve hizmet akışını ifade eder. Ülke genelinde iç ticaretin oldukça yoğun ve canlı olmasında çeşitli coğrafi ve ekonomik faktörler bir arada rol oynamaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin Türkiye'de iç ticaretin hacmini artıran ve bölgeler arası ürün akışının sürekliliğini sağlayan temel nedenlerden biri olduğu savunulamaz?