Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

İç Anadolu Bölgesi'nde su kaynaklarının verimli kullanımını sağlamak ve tarımsal yapıyı modernize etmek amacıyla yürütülen Konya Ovası Projesi (KOP), zaman içerisinde kapsadığı il sayısını artırarak genişlemiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Konya Ovası Projesi (KOP) sınırları içerisinde yer alan illerden biri değildir?

Türkiye'de tarımsal faaliyetler; iklim koşulları, yer şekilleri ve toprak yapısı gibi doğal faktörlerin yanı sıra devlet politikaları ve modern tekniklerin kullanımı gibi beşerî faktörlerden de etkilenmektedir.

Buna göre, Türkiye'de yürütülen tarımsal faaliyetlerin genel özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde ham maddeye yakınlık temel bir ilke olsa da; bazı stratejik tesislerin kuruluşunda enerji kaynağına erişim, ulaşım ağları ve pazarlama olanakları çok daha belirleyici bir rol oynamaktadır.

Buna göre, aşağıdaki sanayi tesisi ve bu tesisin kuruluş yerinin belirlenmesindeki birincil faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin dış ticaret verileri ve ekonomik yapısı incelendiğinde, dış alım (ithalat) giderlerinin dış satım (ihracat) gelirlerinden fazla olması nedeniyle dış ticaret açığı yaşandığı görülmektedir. Bu durumun ortaya çıkmasında ve ithalat giderlerinin yüksek seyretmesinde en büyük paya sahip olan ürün grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal üretimi sınırlayan en önemli doğal faktörlerin başında yağış yetersizliği ve kuraklık gelmektedir. Bu sorunun aşılması amacıyla hayata geçirilen sulama projeleri, uygulandığı bölgelerin tarımsal yapısında köklü değişimlere yol açmaktadır. Buna göre, sulama olanaklarının geliştiği bir yörede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Türkiye'de dağların kıyıya uzanış doğrultusu, limanların hinterland (art bölge) genişliği ve buna bağlı olarak gelişme potansiyelleri üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda iç kesimlerle ulaşım zorlaşırken, dik uzandığı alanlarda doğal bir ulaşım koridoru oluşmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki limanlardan hangisinin hinterlandının geniş olmasında dağların kıyıya 'dik' uzanmasının sağladığı ulaşım avantajı en temel etkendir?

Türkiye'de maden işleme tesislerinin (izabe tesisleri) kuruluş yerleri belirlenirken; ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım/pazarlama imkanları gibi temel stratejik kriterler dikkate alınmaktadır.

Bu kriterlerle ilgili hazırlanan bir coğrafi analizde şu tanımlamalar yapılmıştır:

- Kriter I: Maden cevherinin yüksek ısıda eritilmesi için ihtiyaç duyulan yüksek kaloriye sahip enerji kaynağına (taş kömürü vb.) doğrudan erişim.
- Kriter II: Yer şekillerinin engebeli olduğu veya iç pazara uzak sahalardan çıkarılan madenlerin, dış pazara açılması ve lojistik kolaylık için liman avantajına sahip alanlara taşınması.
- Kriter III: Taşıma maliyetini minimize etmek ve maden cevherini çıkarıldığı bölgede katma değere dönüştürmek amacıyla tesisin doğrudan rezerv alanına kurulması.

Buna göre, aşağıda verilen maden işleme tesisi ve kuruluş kriteri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de bölgesel kalkınma projeleri, değişen sosyo-ekonomik ihtiyaçlar ve coğrafi bütünlük prensipleri doğrultusunda zaman içerisinde güncellenmektedir. Bu dinamik süreç sonucunda; Samsun, Amasya, Çorum ve Tokat illerinin hem Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) hem de Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamında yer aldığı görülmektedir.

Bu illerin her iki proje içerisinde de değerlendirilmesinin stratejik amaçları ve projelerin temel hedefleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

Türkiye'nin yer altı kaynaklarının dağılımı, sanayideki kullanımı ve dış ticaretteki yeri ile ilgili hazırlanan aşağıdaki bilgilerden hangileri coğrafi gerçeklerle tam olarak örtüşmektedir?

I. Türkiye'nin toplam maden ihracat gelirleri içinde ilk sırada mermer ve doğal taşlar yer almaktadır.
II. Jeolojik yapının karmaşıklığına bağlı olarak metalik maden çeşitliliğinin en fazla olduğu alan Yukarı Fırat Bölümü'dür.
III. Dünya rezervlerinin yaklaşık $\%73$'üne sahip olduğumuz bor minerallerinin en zengin yatakları Ankara'nın Beypazarı ve Kahramankazan ilçelerindedir.
IV. Alüminyumun ham maddesi olan boksit, çıkarıldığı Akdeniz Bölgesi'nden taş kömürü yataklarına yakınlığı sebebiyle Karabük'teki izabe tesislerine nakledilir.
V. Paslanmaz çelik üretiminde kullanılan kromun en önemli işleme tesisleri (ferrokrom), Elazığ ve Antalya'da bulunmaktadır.

Yukarıdaki numaralanmış bilgilerden hangileri doğrudur?

Türkiye'de şeker pancarı üretimi ile şeker fabrikalarının dağılışı arasında güçlü bir mekânsal ilişki bulunmaktadır. Bu durumun bir sonucu olarak şeker fabrikaları, şeker pancarı ekim alanlarının çevresinde yoğunlaşmıştır. Fabrikaların yer seçimindeki bu zorunluluğun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sınır bölgelerinde yaşayan vatandaşların temel ihtiyaçlarını daha uygun maliyetle karşılamaları, bölge esnafının ticaret hacminin artırılması ve komşu ülkelerle olan ekonomik ilişkilerin yerel düzeyde canlandırılması amacıyla 'Sınır Ticareti' uygulamaları yürütülmektedir. Bu ticaret türü, genel dış ticaret rejiminden farklı olarak belirli muafiyet ve özel düzenlemeleri bünyesinde barındırır.

Buna göre, Türkiye'deki sınır ticareti ve bu kapsamda kurulan Sınır Ticaret Merkezleri (STM) ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin ekim alanları devlet tarafından; toplum sağlığını korumak, güvenliği sağlamak veya ürün kalitesini denetlemek gibi amaçlarla sınırlandırılmıştır. Bazı ürünlerin yayılış alanı ise doğrudan iklim ve toprak seçiciliği gibi doğal faktörler tarafından belirlenir.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin Türkiye'deki coğrafi dağılışının sınırlarını belirleyen temel faktör, diğerlerinden farklı bir kategoride yer alır?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan termik kaynakların (linyit, taş kömürü, ithal kömür ve doğal gaz) coğrafi dağılışı ve bu santrallerin yer seçiminde etkili olan temel faktörler dikkate alındığında, aşağıdaki analizlerden hangisi ülkemizin enerji coğrafyasındaki 'kaynak-mekan' ilişkisini en doğru şekilde yansıtmaktadır?

Türkiye'de modern kümes hayvancılığı (beyaz et ve yumurta üretimi), iklim ve yer şekilleri gibi doğal çevre faktörlerinden büyük oranda bağımsız olarak kapalı tesislerde yürütülmektedir. Bu üretim kolunun coğrafi dağılışı incelendiğinde; tesislerin büyük bir kısmının İstanbul, Kocaeli, Bursa, İzmir ve Manisa gibi büyükşehirlerin çevresinde kümelendiği görülmektedir.

Bu durumun ortaya çıkmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölgenin güneş enerjisinden yararlanma potansiyeli, o bölgedeki bulutluluk süresi ile ters orantılıdır. Yıl boyunca yağışlı ve bulutlu gün sayısının fazla olduğu yerlerde güneş enerjisi verimliliği düşmektedir. Türkiye'nin iklim özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki yerlerin hangisinde güneş enerjisi santrallerinden elde edilecek verimin diğerlerine göre daha az olması beklenir?

Türkiye'nin dış ticaret verileri analiz edildiğinde, ihracattaki en büyük payın %90'ın üzerindeki oranla sanayi ürünlerine ait olduğu görülmektedir. Buna karşın ithalatın yaklaşık %75-80'lik kısmını üretimde girdi olarak kullanılan ara malların (hammadde ve yarı işlenmiş ürünler) oluşturması, dış ticaret açığının yapısal bir sorun haline gelmesine neden olmaktadır.

Bu veriler ve Türkiye'nin ekonomik coğrafya özellikleri dikkate alındığında, dış ticaret açığının kalıcı olarak azaltılması ve ticaretin sürdürülebilir bir dengeye kavuşturulması için izlenmesi gereken en temel strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin coğrafi konumu, ülkemize transit ticarette önemli stratejik avantajlar sağlamaktadır. Bazı liman şehirlerimiz, iç kesimlerle olan ulaşım bağlantıları ve hinterlant kapasiteleri sayesinde uluslararası ticaret güzergâhlarının kilit noktası haline gelmiştir. Özellikle Karadeniz üzerinden gelen malların Zigana ve Kop geçitleri aşılarak Doğu Anadolu üzerinden İran'a ulaştırılmasında en kritik role sahip olan liman merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de uygulanan modern (intensif) tarım yöntemlerinde verimi artırmak amacıyla sulama, gübreleme, kaliteli tohum ve makineleşme gibi imkânlardan üst düzeyde yararlanılır. Bu yöntemin temel amacı, doğal koşulların olumsuz etkilerini en aza indirerek birim alandan en yüksek verimi almaktır.

Buna göre, intensif tarım yönteminin yaygın olarak uygulandığı bir bölge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye’de şeker pancarı tarımı, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren iç bölgelerin sanayileşmesi ve kırsal kalkınmanın sağlanmasında temel bir rol oynamıştır. Hem bir sanayi bitkisi olması hem de yan ürünleriyle diğer sektörleri desteklemesi, bu ürünün stratejik önemini artırmaktadır. Şeker pancarının Türkiye’deki üretim ve dağılış özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de dış ticaret hacmini geliştirmek, ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek amacıyla kurulan; ülkede geçerli olan ticari, mali ve iktisadi düzenlemelerin gümrük hattı dışında kalan kısımlarda tam veya kısmen uygulanmadığı özel alanlara ne ad verilir?