Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de yer şekillerinin genel özellikleri ve dağ sıralarının uzanış doğrultusu, ulaşım sistemlerinin planlanmasında ve maliyet analizlerinde temel belirleyicidir. Bu durumun bir sonucu olarak, yolların aşağıdaki doğrultulardan hangisinde uzanması köprü, viyadük ve tünel ihtiyacını azaltarak yol yapım maliyetini diğerlerine göre daha fazla düşürür?

Türkiye'de dağların genel uzanış doğrultusu ve kıyıya göre konumları, ulaşım hatlarının yönünü ve maliyetini doğrudan etkilemektedir. Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde iç kesimlerle ulaşım tünel ve geçitlerle sağlanırken, bu durum yol yapım maliyetlerini önemli ölçüde artırmaktadır. Buna göre, yer şekilleri göz önüne alındığında aşağıdaki şehirlerin hangileri arasında yapılacak olan bir kara yolunun birim kilometre maliyetinin diğerlerine göre daha yüksek olması beklenir?

Elektrik üretiminde kullanılan enerji kaynaklarının fiziksel ve ekonomik özellikleri, santrallerin coğrafi dağılışını belirleyen temel unsurdur. Özellikle fosil yakıtlı santrallerde hammaddeye yakınlık veya ulaşım maliyetleri yer seçiminde kritik rol oynar.

Bu bilgiler ışığında;

$I$. Sugözü (Adana)
$II$. Çayırhan (Ankara)
$III$. İçdaş (Çanakkale)
$IV$. Kangal (Sivas)

yukarıdaki termik santrallerden hangilerinin yer seçiminde 'ithal kömürün deniz yoluyla taşınabilmesi' imkanı temel faktör olmuştur?

Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde; turizmin 12 aya yayılması, hizmet kalitesinin artırılması ve bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması amacıyla yedi ana 'Turizm Koridoru' belirlenmiştir. Bu koridorlar, sahip oldukları doğal ve kültürel potansiyele göre tematik olarak isimlendirilmiş ve belirli illeri kapsayacak şekilde planlanmıştır.

Buna göre, 'Kış Koridoru' olarak adlandırılan ve kış sporlarının doğa turizmiyle entegrasyonunu hedefleyen gelişim aksı dikkate alındığında; bir turizm planlamacısının hazırladığı aşağıdaki illerden hangisi bu koridorun resmî sınırları içerisinde yer almaz?

Konya Ovası Projesi (KOP); bölgedeki su kaynaklarının verimli kullanımı, tarımsal yapının modernizasyonu, sanayi ve ticaretin geliştirilmesi ile kırsal kalkınmanın sağlanması amacıyla hayata geçirilmiş kapsamlı bir bölgesel kalkınma projesidir. Başlangıçta sınırlı sayıda ili kapsayan proje, zaman içerisinde yapılan güncellemelerle yeni illerin eklenmesiyle geniş bir etki alanına ulaşmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen illerden hangisi güncel Konya Ovası Projesi (KOP) sınırları içerisinde yer alan illerden biri değildir?

Türkiye, jeolojik yapısının çeşitliliği sayesinde maden türü bakımından zengin bir ülke olsa da bazı stratejik madenlerin rezervleri iç tüketimi karşılamaya yetmemektedir. Özellikle tarımsal faaliyetlerde verimliliği artırmak amacıyla kullanılan yapay gübre sanayisinin en temel hammaddesi olan bu maden, ülkemizde yalnızca Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılmaktadır. Rezervlerin yetersizliği nedeniyle ihtiyacın büyük bir kısmı Fas, Tunus ve Cezayir gibi ülkelerden ithal edilmektedir.

Bu parçada sözü edilen maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışı, üretim yöntemleri ve ekonomiye katkıları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de tarım arazilerinin kullanımında "optimum arazi kullanımı" ve "karşılaştırmalı üstünlük" ilkeleri gereği, bazı sanayi bitkilerinin ekim alanları doğal ve beşerî faktörlerin senteziyle sınırlandırılmaktadır. Bu sınırlandırmalar; ürünün ekolojik isteklerinden kalite standartlarına, lojistik maliyetlerinden uluslararası güvenlik protokollerine kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki sanayi bitkileri ve üretimini yönlendiren/sınırlayan temel faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de maden işleme tesislerinin yer seçimi üzerinde hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım imkanları gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı madenler çıkarıldıkları bölgede işlenirken, bazıları ise hammadde kaynağına uzak ancak ulaşım veya enerji imkanları bakımından avantajlı bölgelere taşınmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen maden işleme tesisi ve bu tesisin yer seçiminde etkili olan temel faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin dış ticaret verileri analiz edildiğinde, ihracatın yaklaşık $90\%-95\%$ gibi çok büyük bir kısmını sanayi ürünlerinin oluşturduğu görülmektedir. Buna karşın, ithalat giderlerinin yaklaşık $75\%-80\%$ 'ini enerji, hammadde ve yarı mamul maddeleri kapsayan "ara malları" grubu oluşturmaktadır. Bu durum, Türkiye ekonomisi ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

Türkiye'de yürütülen bölgesel kalkınma projeleri içerisinde yer alan Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP); Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerini kapsamaktadır. Bu projenin temel hareket noktası, bölgedeki doğrudan ekonomik büyüme hedeflerinden ziyade, havzada yaşanan kirlilik, erozyon ve taşkın gibi çevresel sorunların kontrol altına alınarak sürdürülebilir bir gelişim zemini hazırlanmasıdır.

Buna göre, YHGP'nin temel stratejileri ve havzanın ekolojik hassasiyeti göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu proje kapsamında uygulanması beklenemez?

Türkiye'de özellikle Elazığ (Guleman) ve Muğla (Fethiye-Köyceğiz) çevresinde yoğun olarak çıkarılan, demir-çelik sanayisinde demirin sertleştirilmesinde ve paslanmaz çelik üretiminde kullanılan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ipek böcekçiliği faaliyetlerinin coğrafi dağılımında zaman içerisinde belirgin bir değişim yaşanmıştır. 1990'lı yılların başına kadar yaş ipek kozası üretiminin büyük bir kısmını karşılayan Marmara Bölgesi (özellikle Bursa, Bilecik ve Sakarya çevresi), günümüzde bu liderliğini Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne (özellikle Diyarbakır) kaptırmıştır.

İpek böcekçiliği faaliyetlerinde yaşanan bu mekânsal değişimde aşağıdakilerden hangisinin etkisi daha azdır?

Türkiye'de tarım politikaları kapsamında hayata geçirilen "Havza Bazlı Destekleme Modeli" ile tarımsal üretimin planlanması, stratejik ürünlerde arz güvenliğinin sağlanması ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı hedeflenmektedir. Bu model çerçevesinde, bir tarım ürününün bir bölgede ekolojik olarak yetişme koşullarına (iklim ve toprak uyumu) tam olarak sahip olmasına rağmen, o havzada desteklenen ürünler listesine alınmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de enerji üretim tesislerinin yer seçiminde; hammaddenin taşınma maliyeti, su kaynaklarına olan ihtiyaç, tüketim merkezlerine yakınlık ve ulaşım olanakları gibi çeşitli faktörler belirleyici rol oynamaktadır. Bazı santraller doğrudan kaynağın bulunduğu alana kurulurken, bazıları ise ithal imkânları veya tüketim talebi nedeniyle farklı bölgelerde konumlandırılmıştır.

Buna göre, aşağıdaki elektrik enerjisi üretim tesislerinden hangisinin kuruluş yerinin belirlenmesinde hammaddeye yakınlık ilkesinin temel belirleyici olduğu söylenemez?

Türkiye'nin dış ticaret verileri incelendiğinde, taşınan ürünlerin maddi değeri ($US$) baz alındığında en fazla kullanılan ulaşım sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Mandalar, ter bezlerinin az olması nedeniyle vücut ısılarını dengelemek için günün önemli bir kısmını su veya çamur içerisinde geçirme ihtiyacı duyarlar. Bu fizyolojik özelliklerinden dolayı manda yetiştiriciliği Türkiye'de akarsu boylarında ve sulak alanların geniş yer kapladığı delta ovalarında yoğunlaşmıştır.

Güncel veriler ve coğrafi koşullar dikkate alındığında, Türkiye'de manda varlığı bakımından ilk sırada yer alan il aşağıdakilerden hangisidir?

Seracılık, doğal yetişme devresi dışında, bitkilerin yetişme şartlarının yapay yollarla sağlandığı modern bir tarım yöntemidir. Türkiye'de kış ılıklığının ve güneşlenme süresinin fazla olduğu Akdeniz ve Güney Ege kıyı kuşağında bu faaliyet oldukça yoğunlaşmıştır. Ancak kıyıdan iç kesimlere doğru gidildikçe seracılık faaliyetlerinin ekonomik cazibesi hızla azalmaktadır.

Bu durumun yaşanmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de çıkarılan madenlerin kullanım alanları ve sanayideki işlevleri farklılık göstermektedir. Özellikle petrol ve doğal gaz sondaj kuyularının açılması sırasında, sondaj çamurunun yoğunluğunu artırmak ve basıncı dengelemek amacıyla kullanılan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Bir yatırımcı, Türkiye'nin doğusundaki illerde büyükbaş hayvancılık üzerine modern bir entegre tesis kurmayı planlamaktadır. Bu yatırımcının bölgedeki hayvancılık odaklı teşviklerden ve altyapı desteklerinden en üst düzeyde yararlanabilmesi için aşağıdaki bölgesel kalkınma projelerinden hangisinin kapsamında hareket etmesi gerekmektedir?