Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

760 questions

Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda, maki bitki örtüsünün tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan; lavanta, kekik, yasemin ve süpürge çalısı gibi türlerden oluşan, makiye göre daha kısa boylu ve seyrek çalı topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Garig (Frigana)

Psödomaki (Yalancı maki)

Antropojen bozkır

Alpin çayır

Galeri ormanı

Show answer & explanation

Answer: Garig (Frigana)

Answer

Türkiye'de Akdeniz iklim kuşağında makilerin tahrip edilmesiyle oluşan kısa boylu ve kurakçıl çalı topluluğu Garig (Frigana) olarak adlandırılır.

Garig (veya diğer adıyla frigana), Akdeniz ikliminde makilerin aşırı tahrip edildiği, toprağın fakirleştiği alanlarda yetişen, boyları genellikle

50

cm'yi geçmeyen çok kısa boylu ve seyrek çalı topluluğudur. Lavanta, kekik, süpürge çalısı, yasemin ve abdestbozan gibi türler bu grupta yer alır.

Step-by-Step Solution

Bölge ve iklim koşullarını belirle.

Soru Akdeniz iklim sahasındaki çalı formasyonlarına odaklanmaktadır.

Bitki örtüsü türleri iklim ve tahribat koşullarına göre farklı isimler alır.

Tahribat aşamalarını analiz et.

Kızılçam ormanlarının tahribiyle 'Maki', makilerin daha da tahrip edilmesiyle 'Garig' oluşur.

Bitki örtüsünün kendini yenileyemediği durumlarda daha kısa boylu ikincil türler ortaya çıkar.

Örnek türleri kontrol et.

Tür bilgisi, doğru formasyonun teşhis edilmesini sağlar.

Key Concept

Bitki örtüsü tahribatı sonucunda oluşan ikincil (sekonder) topluluklar.

Hints

Bu topluluk makiye göre çok daha kısa boyludur ve genellikle diz seviyesini geçmez.

Kekik ve lavanta gibi hoş kokulu bitkiler bu formasyonun en bilinen üyeleridir.

Akdeniz'de kızılçam tahribi makiye, maki tahribi ise bu seçenekteki topluluğa yol açar.

Practice More

Maki, garig ve psödomaki arasındaki temel farkları bir tablo halinde çalışmak konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Estimated Time:45s

Question 182Question →

Türkiye'nin Ocak ayı deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde, izoterm eğrilerinin denizler üzerinde kuzeye, karalar üzerinde ise güneye doğru bir salınım (kavis) yaptığı görülmektedir.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Denizlerin karalara göre daha geç soğuması

Dağların kıyı çizgisine paralel uzanması

Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması

Enlem etkisine bağlı olarak sıcaklığın kuzeye doğru azalması

Sibirya termik yüksek basıncının etki alanını genişletmesi

Show answer & explanation

Answer: Denizlerin karalara göre daha geç soğuması

Answer

İzoterm eğrilerinin denizler üzerinde kuzeye, karalar üzerinde güneye saptığı kış (Ocak) haritalarındaki bu durumun temel nedeni denizlerin karalara göre daha geç soğumasıdır.

Denizlerin karalara göre daha geç soğuması, kışın denizlerin çevrelerindeki karalara göre daha sıcak kalmasını sağlar. Bu durum, aynı sıcaklık değerine sahip noktaları birleştiren izoterm eğrilerinin, denizler üzerinde daha kuzeydeki (normalde daha soğuk olması gereken) enlemlere doğru kavis yapmasına yol açar.

Step-by-Step Solution

Harita tipini analiz etme

Harita 'indirgenmiş' olduğu için yükseltinin etkisi (her 200 metrede 1°C azalma) hesaba katılmaz; tüm merkezler 0 metre kabul edilir.

Soruda verilen 'indirgenmiş' ifadesi yükselti ile ilgili seçenekleri doğrudan elememizi sağlar.

Mevsimsel özellikleri değerlendirme

Ocak ayı kış mevsimini temsil eder. Kışın denizler karalara göre daha sıcaktır çünkü su geç soğur, kara ise çabuk soğur.

Sıcaklık farkının yönünü belirlemek için öz ısı farkını anlamak gerekir.

İzoterm salınımlarını yorumlama

Sıcak olan deniz üzerinde izoterm eğrisi daha soğuk olan kuzeye doğru bir 'çıkıntı' yapar. Soğuk olan kara üzerinde ise sıcak olan güneye doğru bir 'sarkma' yapar.

Eğrilerin sapma yönü, o bölgenin çevresine göre daha sıcak mı yoksa daha soğuk mu olduğunu gösterir.

Key Concept

İndirgenmiş Sıcaklık ve Denizellik-Karasallık Etkisi

Hints

'İndirgenmiş' kelimesinin geçtiği sorularda yükselti seçeneğini eleyerek başlayın.

Ocak ayında Türkiye'nin çevresindeki denizlerin Anadolu karasından daha sıcak olduğunu hatırlayın.

Isınan veya daha sıcak olan bölgelerde izoterm eğrileri kutuplara (kuzeye), soğuyan bölgelerde ise ekvatora (güneye) doğru kavis yapar.

Practice More

Temmuz ayı indirgenmiş haritasında bu kavislerin tam tersi yönde (denizlerde güneye, karalarda kuzeye) olduğunu inceleyerek mantığı pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Mantık yürütme: Eğer izoterm eğrisi deniz üzerinde kuzeye gidiyorsa, orası karaya göre daha sıcaktır. Kışın denizin sıcak olmasının nedeni ise geç soğumadır.

Estimated Time:50s

Question 183Question →

Türkiye'nin orman varlığı içerisinde yer alan ağaç türlerinden biri, hem kıyı bölgelerinin nemli havasına hem de iç kesimlerin kurak ve soğuk şartlarına yüksek uyum yeteneği göstermektedir. Toplam orman alanlarımızın yaklaşık % $30$ 'unu oluşturan ve ülkemizde yayılış alanı en geniş olan bu ağaç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Meşe

Kızılçam

Kayın

Sığla

Ladin

Show answer & explanation

Answer: Meşe

Answer

Türkiye'de yayılış alanı en geniş olan ve orman varlığımızın yaklaşık üçte birini oluşturan ağaç türü meşedir.

Meşe ağacı, Türkiye'nin hemen her bölgesinde (Karadeniz, Akdeniz, İç Anadolu vb.) doğal olarak yetişebilen, kuraklığa, soğuğa ve farklı toprak tiplerine en dayanıklı ağaç cinsidir. Orman Genel Müdürlüğü'nün güncel verilerine göre de Türkiye'de en fazla alanı meşe ormanları kaplamaktadır.

Step-by-Step Solution

Ağaç türlerinin ekolojik isteklerini değerlendirmek

Meşe ağacının hem kıyıların nemli hem de iç bölgelerin kurak/soğuk şartlarına dayanıklı olduğu belirlenir.

Yayılış alanı en geniş olan türün farklı iklim tiplerine uyum sağlaması gerekir.

Orman Genel Müdürlüğü verilerine göre alan dağılımını kontrol etmek

Türkiye'de yaklaşık

6,7

milyon hektar ile en fazla alana sahip ağaç türünün meşe olduğu görülür.

Farklı türlerin (kızılçam, karaçam vb.) toplam kapladığı alanlar arasında karşılaştırma yapılması gerekir.

Doğru seçeneği belirlemek

Meşe ağacı, Türkiye'nin genel bitki örtüsü karakteristiğine en uygun ve en yaygın türdür.

Soru kökündeki '%

30

alan' ve 'en geniş yayılış' kriterlerini karşılayan tek tür meşedir.

Key Concept

Türkiye'deki Orman Ağaçlarının Yayılış Alanları ve Baskın Türler

Hints

Bu ağaç türü, Türkiye'nin hemen hemen her ilinde doğal olarak yetişebilir.

İç Anadolu'daki antropojen bozkır alanlarında eskiden bu ağacın ormanlarının bulunduğu bilinmektedir.

Türkiye'de toplam alanı

6,5

milyon hektarın üzerinde olan ve tür sayısı oldukça fazla olan gruptur.

Practice More

Türkiye'de iğne yapraklı ağaçlar arasında en geniş yayılışlı olan türü (Kızılçam) de inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 184Question →

Türkiye'de doğal orman örtüsünün beşerî faaliyetlerle tahrip edilmesi sonucunda maki, garig ve psödomaki gibi çalı formasyonları geniş alanlara yayılmıştır. Bu formasyonların genel özellikleri ve Türkiye'deki dağılışı göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sandal, kermes meşesi ve zeytin gibi türlerden oluşan maki topluluklarının üst sınırı Akdeniz kıyılarında yaklaşık 800-1000 metre iken enlem etkisine bağlı olarak Marmara kıyılarında 200-300 metrelere kadar iner.

Akdeniz ikliminde makilerin tahrip edilmesiyle oluşan, abdestbozan ve süpürge çalısı gibi kısa boylu türlerin oluşturduğu topluluğa psödomaki adı verilir.

Zakkum, menengiç ve mersin gibi her mevsim yeşil kalan türler, Karadeniz’in nemli iklim bölgelerinde yaprak döken ağaçların tahribiyle oluşan tipik garig örnekleridir.

Çoban yastığı, geven ve üzerlik gibi bitkilerin maki toplulukları içinde yaygın olarak görülmesi, bu sahalarda kış ılıklığının belirgin olduğunun en önemli kanıtıdır.

Sıcaklık ve nem isteği fazla olan sandal ve zakkum gibi maki elemanları, benzer iklim özellikleri görüldüğü için Erzurum-Kars platolarında geniş alanlara yayılmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Sandal, kermes meşesi ve zeytin gibi türlerden oluşan maki topluluklarının üst sınırı Akdeniz kıyılarında yaklaşık 800-1000 metre iken enlem etkisine bağlı olarak Marmara kıyılarında 200-300 metrelere kadar iner.

Answer

Doğru ifade, maki topluluklarının (sandal, kermes meşesi, zeytin) üst sınırının enlem-sıcaklık ilişkisine bağlı olarak Akdeniz'den Marmara'ya doğru azalmasıdır. Akdeniz'de 800-1000 metreye kadar çıkan maki örtüsü, Marmara'da 200 metre civarında sonlanır.

Step-by-Step Solution

Çalı formasyonlarının türlerini sınıflandır

Maki (zeytin, sandal, kermes meşesi, zakkum), Garig (abdestbozan, süpürge çalısı), Psödomaki (fındık, şimşir).

Soruda verilen türlerin hangi formasyona ait olduğunu bilmek doğru analizi sağlar.

Maki üst sınırını belirleyen faktörü analiz et

Üst sınır sıcaklığa, dolayısıyla enleme bağlıdır.

Akdeniz'den Marmara'ya gidildikçe sıcaklık düştüğü için makiler daha alçak seviyelerde son bulur.

Seçeneklerdeki formasyon-konum eşleşmelerini kontrol et

Doğru eşleşme Akdeniz-Marmara kıyaslamasıdır.

Psödomaki Karadeniz'e, Garig ise Akdeniz'e özgü tahrip topluluklarıdır.

Key Concept

Türkiye'de Çalı Formasyonlarının (Maki, Garig, Psödomaki) Dağılışını Etkileyen Faktörler ve Karakteristik Türleri

Practice More

Maki üst sınırının Ege Bölgesi'nde Akdeniz ve Marmara arasındaki değerini (yaklaşık 500-600 m) incelemek konuyu pekiştirecektir.

Estimated Time:1m 15s

Question 185Question →

Türkiye'de denizden gelen nemli hava kütlelerinin kıyı boyunca uzanan dağ yamaçlarına çarparak yükselmesi ve soğuması sonucunda oluşan yağışlara "orografik (yamaç) yağışlar" denir. Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri ve dağların uzanış doğrultusu göz önüne alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde orografik yağışların daha yaygın görülmesi beklenir?

Ege Bölgesi kıyıları

İç Anadolu Platosu

Doğu Karadeniz kıyı kuşağı

Güneydoğu Anadolu düzlükleri

Ergene Havzası

Show answer & explanation

Answer: Doğu Karadeniz kıyı kuşağı

Answer

Doğu Karadeniz kıyı kuşağı

Orografik yağışların oluşabilmesi için nemli bir hava kütlesinin kıyı boyunca uzanan yüksek dağ yamaçlarına çarpıp yükselmesi gerekir. Doğu Karadeniz kıyı kuşağında dağlar (Kaçkarlar) kıyıya paralel uzanır ve çok yüksektir; bu durum orografik yağışların Türkiye'de en yaygın ve en fazla görüldüğü alanı oluşturur.

Step-by-Step Solution

Orografik yağış tanımını analiz et.

Orografik yağış için nemli havanın bir dağ yamacı boyunca yükselmesi gerektiğini belirle.

Yağışın oluşabilmesi için havanın soğuması, soğuması için de yükselmesi şarttır.

Türkiye'deki dağların uzanışını değerlendir.

Dağların kıyıya paralel ve denize çok yakın olduğu yerleri (Karadeniz ve Akdeniz) tespit et.

Paralel uzanış, denizden gelen nemli havayı bir set gibi karşılayarak yükselmeye zorlar.

Verilen seçenekleri karşılaştır.

Doğu Karadeniz kıyı kuşağının bu şartlara en uygun yer olduğunu saptanır.

Kaçkar Dağları'nın kıyıya paralel ve hemen kıyıdan itibaren yükselmesi orografik yağışları maksimize eder.

Key Concept

Orografik (Yamaç) Yağış Mekanizması

Question 186Question →

Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe yıllık ortalama sıcaklık değerlerinde belirgin bir azalma yaşanmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Enlem etkisinin değişmesi

Boylam farkının artması

Ortalama yükseltinin artması

Bakı etkisinin azalması

Denizellik etkisinin artması

Show answer & explanation

Answer: Ortalama yükseltinin artması

Answer

Türkiye'de batıdan doğuya doğru sıcaklığın azalmasının temel nedeni ortalama yükseltinin artmasıdır.

Türkiye'nin genel yer şekilleri incelendiğinde, batıda Ege Bölgesi'nde yükselti oldukça azken doğuya, Doğu Anadolu Bölgesi'ne doğru gidildikçe ortalama yükselti

2000

metrenin üzerine çıkar. Troposferde yükseldikçe sıcaklık her

200

metrede

1^\circ C

azaldığı için, bu yükselti artışı sıcaklıkların batıdan doğuya doğru düzenli olarak düşmesine neden olur.

Step-by-Step Solution

Türkiye'nin genel topografik yapısını analiz et.

Türkiye'de yer şekilleri batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselir (Ege'den Doğu Anadolu'ya).

Sıcaklık ve yükselti arasındaki ilişkiyi kurmak için öncelikle coğrafi veriyi hatırlamak gerekir.

Yükselti-sıcaklık ilişkisini hatırla.

Atmosferin alt katmanları yerden yansıyan ışınlarla ısındığı için yükselen her

200

metrede sıcaklık

1^\circ C

düşer.

Sıcaklık değişiminin fiziksel nedenini belirlemek için gereklidir.

Seçenekleri karşılaştırarak temel nedeni belirle.

Batı-doğu yönünde enlem değişmezken yükselti belirgin şekilde arttığı için temel neden yükseltidir.

Matematik konum (enlem) ile özel konum (yükselti) faktörlerini ayırt etmek için.

Key Concept

Sıcaklık-Yükselti İlişkisi

Question 187Question →

Türkiye, matematik konumu gereği Orta Kuşak'ta yer aldığı için yıl boyunca farklı karakterdeki sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanıdır. Bu durum, Türkiye genelinde belirli bir yağış oluşum tipinin özellikle kış mevsiminde yaygın olarak görülmesine neden olur.

Buna göre, Türkiye'nin matematik konumuna bağlı olarak en yaygın görülen yağış oluşum tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Orografik (Yamaç) yağışlar

Konveksiyonel (Yükselim) yağışlar

Cephesel (Frontal) yağışlar

Muson yağışları

Tropikal yağışlar

Show answer & explanation

Answer: Cephesel (Frontal) yağışlar

Answer

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta bulunmasına bağlı olarak sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşan Cephesel (Frontal) yağışlar, ülkenin matematik konumunun doğrudan bir sonucudur.

Cephesel yağışlar, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşur. Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması, kutup bölgelerinden gelen soğuk hava ile ekvatoral bölgelerden gelen sıcak havanın bu bölgede karşılaşmasına neden olur. Bu durum, Türkiye'de (özellikle Akdeniz iklim bölgesinde ve kış mevsiminde) cephesel yağışların yaygın olarak görülmesini sağlar.

Step-by-Step Solution

Türkiye'nin matematik konumunu analiz etmek

Türkiye

36^{\circ}-42^{\circ}

Kuzey paralelleri arasında, yani Orta Kuşak'ta yer alır.

Yağış tiplerinin oluşum nedenlerini anlamak için önce konumun etkisini belirlemek gerekir.

Hava kütlelerinin hareketini değerlendirmek

Güneyden gelen sıcak tropikal hava ile kuzeyden gelen soğuk polar hava Türkiye üzerinde karşılaşır.

Karşılaşma alanları (cepheler), farklı yoğunluktaki havanın etkileşime girdiği bölgelerdir.

Oluşan yağış tipini belirlemek

Sıcak ve soğuk havanın çarpışması sonucu havanın yükselerek soğuması 'Cephesel Yağış' (Frontal) üretir.

Orta Kuşak ülkelerinin en karakteristik yağış oluşum biçimi cepheseldir.

Key Concept

Matematik Konum ve Cephesel Yağış İlişkisi

Estimated Time:45s

Question 188Question →

Türkiye'de bir kış mevsiminde karasallığın şiddetini artırdığı; dondurucu soğukların, dökülen kırağının ve ayazın günlerce etkili olduğu bir dönem yaşanmaktadır. Gökyüzünün açık ve bulutsuz olduğu bu hava koşullarında, dikey yönlü alçalıcı hava hareketleri nedeniyle yağış oluşumu engellenmektedir.

Bu durumun yaşanmasında baskın olan basınç merkezi ve bu merkezin oluşum kökeni aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?

Sibirya Termik Yüksek Basıncı - Termik

İzlanda Dinamik Alçak Basıncı - Dinamik

Asor Dinamik Yüksek Basıncı - Termik

Basra Termik Alçak Basıncı - Termik

Sibirya Termik Yüksek Basıncı - Dinamik

Show answer & explanation

Answer: Sibirya Termik Yüksek Basıncı - Termik

Answer

Sibirya Termik Yüksek Basıncı ve termik köken eşleşmesi doğrudur.

Sibirya Termik Yüksek Basıncı, kış mevsiminde Türkiye'ye kuzeydoğu yönünden sokulur. Karasal karakterli olduğu için havayı kurutur, gökyüzünün açık kalmasına ve dolayısıyla yerin ısı kaybının (radyasyon) artarak şiddetli ayazların oluşmasına neden olur. Yüzeyin aşırı soğumasıyla oluştuğu için de kökeni termiktir.

Step-by-Step Solution

Hava koşullarının analiz edilmesi

Dondurucu soğuk, ayaz ve açık gökyüzü yüksek basınç (antisiklon) koşullarını, özellikle de karasal kökenli bir sistemi işaret eder.

Yüksek basınç merkezlerinde hava alçalıcı hareket yaptığı için bulutluluk az, ayaz şiddetlidir.

Basınç merkezinin tespit edilmesi

Türkiye'ye kışın kuzeydoğudan giren ve bu ekstrem soğukları getiren merkez Sibirya Yüksek Basıncı'dır.

Diğer kış merkezi olan İzlanda, alçak basınç karakterinde olup ılık ve yağışlı hava getirir.

Oluşum kökeninin belirlenmesi

Sibirya merkezi, Asya kıtasının iç kesimlerindeki aşırı soğumaya bağlı oluştuğu için 'termik' kökenlidir.

Isınma ve soğumaya bağlı oluşan merkezler termik, dünyanın günlük hareketine bağlı oluşanlar dinamiktir.

Key Concept

Türkiye'yi Etkileyen Basınç Sistemlerinin Karakteristikleri ve Kökenleri

Hints

Soruda tarif edilen 'ayaz' ve 'açık gökyüzü' durumları ancak bir 'Yüksek Basınç' (Antisiklon) etkisiyle mümkündür.

Kışın Türkiye'ye kuzeydoğudan giren ve termometrelerin en düşük değerleri göstermesine neden olan merkezi hatırlayın.

Sibirya merkezi, kışın karaların aşırı soğuması sonucu oluştuğu için sıcaklık kökenli bir basınçtır.

Practice More

İzlanda ve Sibirya merkezlerinin Türkiye üzerindeki hakimiyet mücadelesinin kış mevsiminin karakterini (sert veya yumuşak geçmesi) nasıl değiştirdiğini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 189Question →

Türkiye’de yaz mevsiminde görülen atmosferik koşullar üzerinde belirgin bir etkiye sahip olan; kökenini subtropikal kuşaktaki dikey yönlü alçalıcı hava hareketlerinden alan, yıl boyunca aktif olsa da özellikle yazın etki alanını kuzeye doğru genişleterek Akdeniz üzerinden ülkemize sokulan ve şiddetli kuraklığa yol açan basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Asor Dinamik Yüksek Basıncı

İzlanda Dinamik Alçak Basıncı

Basra Termik Alçak Basıncı

Sibirya Termik Yüksek Basıncı

Muson Termik Alçak Basıncı

Show answer & explanation

Answer: Asor Dinamik Yüksek Basıncı

Answer

Asor Dinamik Yüksek Basıncı

Soruda tanımlanan 'subtropikal kuşak' ve 'dinamik köken' ifadeleri, merkezin

30^\circ

enlemlerindeki alçalıcı hava hareketlerine bağlı olduğunu göstermektedir. Yaz mevsiminde Akdeniz üzerinden gelerek Türkiye'de havayı ısıtan ve yağışı engelleyen bu sistem Asor Dinamik Yüksek Basıncı'dır.

Step-by-Step Solution

Hava hareketinin yönünü analiz etmek

Alçalıcı hava hareketleri, o bölgenin bir yüksek basınç (antistatistik) alanı olduğunu kanıtlar.

Yüksek basınç merkezlerinde hava merkezden çevreye doğru dağılır ve dikey yönde alçalır, bu da bulut oluşumunu engelleyerek havayı açık ve kurak yapar.

Oluşum kökenini belirlemek

Subtropikal kuşaktan (30° Kuzey ve Güney enlemleri) köken alan basınç merkezleri dünyanın günlük hareketine bağlı olarak oluşan 'dinamik' merkezlerdir.

Dinamik basınçlar, termik nedenlerle (sıcaklık) değil, mekanik nedenlerle (Dünya'nın eksen etrafındaki dönüşü) oluşur.

Mevsimsel ve coğrafi yönü eşleştirmek

Yaz mevsiminde Akdeniz üzerinden gelerek Türkiye'de kuraklığı artıran merkez Asor'dur.

Asor merkezi Atlas Okyanusu üzerinde yer alır ancak yazın genişleyerek Türkiye'nin büyük bir kısmını etkisi altına alır.

Key Concept

Türkiye'yi Etkileyen Dinamik ve Termik Basınç Sistemleri

Hints

Dinamik basınç merkezleri dünyanın günlük hareketine bağlı olarak

30^\circ

60^\circ

enlemlerinde oluşur.

Havanın dikey yönde alçalması her zaman yüksek basınç alanlarını ve genellikle güneşli, kurak bir gökyüzünü işaret eder.

Practice More

İzlanda ve Asor arasındaki 'Dinamik' ortak özelliğine rağmen mevsimsel etki farklarını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 190Question →

Türkiye'de denizden gelen nemli hava kütlelerinin, kıyı çizgisine paralel uzanan dağ yamaçlarına çarparak yükselmesi ve soğuması sonucunda oluşan yağışlara orografik (yamaç) yağışlar denir.

Türkiye'nin yer şekli özellikleri göz önüne alındığında, bu yağış oluşum türünün aşağıdaki alanların hangisinde daha yaygın olarak görülmesi beklenir?

İç Anadolu Bölgesi'ndeki platolarda

Ege Bölgesi'ndeki graben ovalarında

Doğu Karadeniz Bölümü kıyı kuşağında

Güneydoğu Anadolu'nun güney düzlüklerinde

Marmara Bölgesi'ndeki Ergene Havzası'nda

Show answer & explanation

Answer: Doğu Karadeniz Bölümü kıyı kuşağında

Answer

Doğu Karadeniz Bölümü kıyı kuşağında orografik yağışlar en yaygın şekilde görülür.

Orografik yağışlar, denizden gelen nemli hava kütlelerinin kıyıya paralel uzanan dağ yamaçları boyunca yükselerek soğumasıyla oluşur. Türkiye'de bu durumun en tipik ve yaygın görüldüğü yer, dağların kıyıya paralel ve çok yakın uzandığı Doğu Karadeniz kıyılarıdır. Bu bölgede havanın mutlak nemi yüksek, dağlar ise nemli havanın önünde aşılması gereken büyük bir engeldir.

Step-by-Step Solution

Orografik yağışın oluşum şartını hatırla.

Orografik yağış için nemli bir hava kütlesi ve bu kütlenin çarpıp yükselebileceği, kıyıya paralel uzanan dağlar gereklidir.

Yağışın oluşabilmesi için havanın soğuması, soğuması için de bir yamaç boyunca yükselmesi şarttır.

Türkiye haritasındaki dağ uzanışlarını analiz et.

Karadeniz ve Akdeniz'de dağlar kıyıya paralel uzanırken, Ege'de genellikle dik uzanır. İç bölgeler ise düzdür.

Dağların uzanış yönü, denizel etkinin iç kısımlara girmesini ve yağışın oluşum biçimini doğrudan etkiler.

Seçenekler arasında en belirgin orografik etkiyi bul.

Doğu Karadeniz'de Kaçkar Dağları gibi yüksek kütleler kıyıya çok yakın ve paraleldir.

En fazla yükselme ve en fazla yağış miktarı bu yer şekli koşulunda gerçekleşir.

Key Concept

Orografik (Yamaç) Yağışların Dağılışı

Alternative Method

Harita üzerinden 'dağların kıyıya paralel uzandığı yerler = yamaç yağışı' kuralını Karadeniz ve Akdeniz kıyı kuşağına uygulayarak sonuca ulaşılabilir.

Estimated Time:45s

Question 191Question →

Türkiye'nin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık haritaları hazırlanırken, her merkezin gerçek sıcaklığına her $200$ metre yükseklik için $1^\circ C$ sıcaklık eklenmektedir. Bu yöntemle yer şekillerinin sıcaklık üzerindeki etkisi teorik olarak ortadan kaldırılmaktadır.

Buna göre, Türkiye'nin yıllık ortalama deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritasında, farklı bölgelerdeki iki merkez arasında sıcaklık farkı bulunması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanamaz?

Merkezlerin ekvatora olan uzaklıklarının farklı olması

Denizellik ve karasallık şiddetinin değişmesi

Hâkim rüzgarların estiği yön ve taşıdığı hava kütlesi

Dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu

Merkezlerin deniz seviyesinden olan yükselti farkları

Show answer & explanation

Answer: Merkezlerin deniz seviyesinden olan yükselti farkları

Answer

İndirgenmiş izoterm haritalarında sıcaklık farklarının nedeni merkezlerin deniz seviyesinden olan yükselti farkları olamaz.

İndirgenmiş sıcaklık haritaları hazırlanırken, yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi matematiksel bir formülle (

T_{ind} = T_{ger} + \frac{h}{200}

) ortadan kaldırılır. Bu haritalarda her yer

0

metre (deniz seviyesi) kabul edildiği için, merkezler arasındaki yükselti farkı bir sıcaklık değişim nedeni olarak kullanılamaz.

Step-by-Step Solution

İndirgenmiş sıcaklık kavramının analiz edilmesi

İndirgenmiş sıcaklık, bir yerin gerçek sıcaklığının yükseltiden kaynaklanan kaybının (her

200

m'de

1^\circ C

) geri eklenmiş halidir.

Haritanın temel mantığını anlamak, hangi faktörün devre dışı bırakıldığını belirlemek için gereklidir.

Harita üzerindeki etkili faktörlerin sınıflandırılması

İndirgenmiş haritalarda Enlem (Matematik Konum) ile Karasallık, Denizellik ve Rüzgarlar (Özel Konum) etkisini sürdürür.

Yükselti dışındaki tüm faktörlerin sıcaklık dağılışında hala rol oynadığını doğrulamak gerekir.

Yükselti faktörünün durumunu değerlendirme

Harita tüm noktaları

0

metrede kabul ettiği için, iki şehir arasındaki gerçek yükselti farkı bu haritadaki izoterm eğrilerinin uzanışını etkilemez.

Soruda sorulan 'açıklanamaz' ifadesine uygun olan seçenek yükseltidir.

Key Concept

İndirgenmiş Sıcaklık ve Yükselti İlişkisi

Hints

'İndirgenmiş' kelimesi, yükseltinin etkisinin yok sayıldığı anlamına gelir.

Bir haritada tüm şehirlerin

0

metrede olduğunu hayal edin. Bu durumda sıcaklıkları hala farklı olur mu?

İndirgenmiş sıcaklık formülünü düşünün: Gerçek sıcaklığa yükselti farkı eklenir. Sonuçta yükselti artık bir değişken değildir.

Practice More

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın en fazla olduğu bölgeyi (Doğu Anadolu) inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 192Question →

Türkiye'de ot formasyonuna dahil olan bitki toplulukları; yağış miktarı, yağış rejimi ve yükselti gibi faktörlere bağlı olarak farklılık gösterir. Aşağıdaki tabloda iki farklı merkezin hakim doğal bitki örtüsü özelliklerine yer verilmiştir:

Özellik	I. Merkez	II. Merkez
Hakim Formasyon	Bozkır (Step)	Çayır (Alpin)
En Fazla Yağış Aldığı Mevsim	İlkbahar	Yaz
Hakim Toprak Türü	Kestane/Kahverengi Bozkır	Çernezyom

Buna göre; I. ve II. merkezlerde yaygın olarak görülen karakteristik bitki türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Yavşan otu - Yumak

Maki - Garig

Kayın - Ladin

Geven - Sandal

Üzerlik - Defne

Show answer & explanation

Answer: Yavşan otu - Yumak

Answer

İç Anadolu ve benzeri karasal bölgelerde ilkbahar yağışlarıyla yeşeren bozkırların karakteristik türü yavşan otu iken, Kuzeydoğu Anadolu'nun yüksek platolarında yaz yağışlarıyla gelişen çayırların karakteristik türü yumaktır.

Verilen tabloda I. Merkez, yağış rejimi ve formasyon tipiyle tipik bir İç Anadolu step sahasını; II. Merkez ise yüksek rakımlı Kuzeydoğu Anadolu alpin çayır sahasını temsil etmektedir. Yavşan otu bozkırların, yumak ise çayırların en bilinen türleridir.

Step-by-Step Solution

I. Merkezin özelliklerini analiz etme

İlkbahar yağışları ve bozkır formasyonu İç Anadolu iklim özelliklerini yansıtır.

Türkiye'de İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Ergene Havzası'nda ilkbahar konveksiyonel yağışları bozkır oluşumunu tetikler.

II. Merkezin özelliklerini analiz etme

Yaz yağışları, çernezyom toprak ve çayır formasyonu Erzurum-Kars-Ardahan platolarını yansıtır.

Yüksek platolarda düşük sıcaklık ve yaz yağışları orman yerine gür alpin çayırların gelişmesini sağlar.

Tür eşleştirmesi yapma

I için 'Yavşan otu', II için 'Yumak' türleri seçilir.

Yavşan otu ve üzerlik bozkırın; yumak ve yüksek kesimlerdeki gevenler çayırın tipik türleridir.

Key Concept

Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü İlişkisi (Ot Formasyonları)

Practice More

Antropojen bozkırların oluşum süreci ile çayırların yayılış alanlarını karşılaştıran bir çalışma yapabilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 193Question →

Hava kütlelerinin dikey yönlü hareketleri; bünyelerindeki mutlak, maksimum ve bağıl nem dengelerini doğrudan etkileyerek yağış oluşum sürecini belirler. Türkiye'nin yer şekilleri ve hakim rüzgar yönleri göz önüne alındığında; Doğu Karadeniz Dağları'nın kuzey yamacı boyunca yükselen ve zirveyi aşarak güney yamacı (Kelkit-Çoruh vadisi yönü) boyunca alçalan bir hava kütlesinin nem özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kuzey yamacı boyunca yükselen hava kütlesinin mutlak nem miktarı artarken, maksimum nemi ve bağıl nemi yükseltiyle ters orantılı olarak azalır.

Güney yamacında alçalmaya başlayan hava kütlesinde sıcaklık her

100

metrede

0,5^{\circ}C

artar ve bu durum havanın bağıl nem oranının yükselmesine neden olur.

Kuzey yamacında yükselen hava kütlesinde sıcaklığın düşmesine bağlı olarak nem açığı artarken, güney yamacında havanın doymuşluk seviyesine ulaştığı gözlemlenir.

Kuzey yamacı boyunca yükselen hava kütlesinde mutlak nem ve bağıl nem değerleri birbirine yaklaşırken, güney yamacında alçalan havada maksimum nemin artmasına bağlı olarak nem açığı büyür.

Zirveyi aşan hava kütlesinin mutlak nem miktarı, güney yamacındaki fön etkisiyle birlikte maksimum nem kapasitesini geçerek yamaç boyunca şiddetli yağış bırakır.

Show answer & explanation

Answer: Kuzey yamacı boyunca yükselen hava kütlesinde mutlak nem ve bağıl nem değerleri birbirine yaklaşırken, güney yamacında alçalan havada maksimum nemin artmasına bağlı olarak nem açığı büyür.

Answer

Kuzey yamacında yükselen hava kütlesi soğuduğu için havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) azalır. Bu durum mevcut nemin (mutlak nem) havanın kapasitesine oranını (bağıl nem) artırarak ikisi arasındaki farkın (nem açığı) kapanmasına yol açar. Güney yamacında ise hava alçaldıkça ısınır; sıcaklık artışı maksimum nemi hızla yükseltir. Mutlak nem aynı kalsa dahi, kapasite arttığı için aradaki fark (nem açığı) büyür ve hava kurur.

Step-by-Step Solution

Kuzey yamacındaki yükselme sürecini analiz etme

Hava kütlesi yükseldikçe her

200

metrede

1^{\circ}C

(yağışlıysa daha az) soğur.

Yükselen hava kütlesinin genişleyerek enerji kaybetmesi adiyabatik soğumaya neden olur.

Soğumanın nem parametreleri üzerindeki etkisini belirleme

Sıcaklık düştüğü için maksimum nem (havanın nem taşıma kapasitesi) azalır; bu durum bağıl nemi artırır ve nem açığını kapatır.

Maksimum nem ile sıcaklık doğru orantılı, bağıl nem ile ters orantılıdır.

Güney yamacındaki alçalma (Fön) sürecini analiz etme

Zirveyi aşan hava kütlesi güney yamacında alçalırken her

100

metrede yaklaşık

1^{\circ}C

ısınır.

Alçalan havanın sürtünme ve sıkışma etkisiyle ısınması fön karakteri kazanmasına neden olur.

Isınmanın nem parametreleri üzerindeki nihai etkisini belirleme

Sıcaklık arttığı için maksimum nem hızla artar, mutlak nem sabit kalsa bile nem açığı büyür ve hava kuraklaşır.

Kapasite (maksimum nem) arttıkça mevcut nemin bu kapasiteyi doldurma oranı düşer.

Key Concept

Hava kütlelerinin dikey hareketine bağlı olarak sıcaklık ve nem parametreleri (maksimum nem, bağıl nem, nem açığı) arasındaki dinamik ilişki.

Hints

Sıcaklık azaldığında havanın nem taşıma kapasitesinin (maksimum nem) nasıl değiştiğini düşünün.

Fön rüzgarı etkisindeki bir hava kütlesinin neden her zaman kurutucu etki yaptığını ve bağıl nemi neden düşürdüğünü analiz edin.

Nem açığı, maksimum nem ile mutlak nem arasındaki farktır. Alçalan havada sıcaklık arttığına göre bu farkın nasıl değişeceğine odaklanın.

Practice More

Türkiye'de kış mevsiminde Sibirya Yüksek Basıncı'nın Doğu Anadolu'daki nem açığı ve ayaz oluşumu üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Bağıl nem formülünü (

\frac{Mutlak \ Nem}{Maksimum \ Nem} \times 100

) kullanarak; payda (maksimum nem) küçüldüğünde (soğuma) bağıl nemin arttığını, payda büyüdüğünde (ısınma) bağıl nemin azaldığını matematiksel olarak teyit edebilirsiniz.

Estimated Time:3m 0s

Question 194Question →

Türkiye'de iklim elemanlarının coğrafi dağılışı üzerinde mutlak (enlem) ve göreceli konum (denizellik, yükselti, karasallık, yer şekilleri) faktörleri birlikte etkilidir. Bazı durumlarda göreceli konum şartları enlem etkisini bastırarak sıcaklık dağılışında anomalilere (enleme ters düşen durumlar) neden olabilirken, bazı durumlarda ise temel belirleyici enlem etkisi olmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki şehir eşleştirmelerinden hangisi arasındaki sıcaklık farkı temel olarak mutlak konum (enlem) faktörü ile açıklanabilir?

Kış mevsiminde Sinop'un Ocak ayı sıcaklık ortalamasının Konya'dan daha yüksek olması

Yaz mevsiminde Şanlıurfa'nın sıcaklık ortalamasının Mersin'den daha yüksek olması

Yıllık ortalama sıcaklığın Mersin'de Samsun'dan daha yüksek olması

Kış mevsiminde Erzurum'un sıcaklık ortalamasının Iğdır'dan çok daha düşük olması

Ocak ayı sıcaklık ortalamasının İzmir'de Afyonkarahisar'dan yüksek olması

Show answer & explanation

Answer: Yıllık ortalama sıcaklığın Mersin'de Samsun'dan daha yüksek olması

Answer

Yıllık ortalama sıcaklığın Mersin'de Samsun'dan daha yüksek olması

Mersin ve Samsun şehirlerinin her ikisi de deniz kıyısında (sıfır metre yükseltide) yer aldıkları için yükselti ve denizellik gibi göreceli konum faktörleri bakımından benzer şartlara sahiptir. Bu durum, aralarındaki sıcaklık farkını etkileyebilecek özel konum faktörlerini nötralize eder. Dolayısıyla, Mersin'in Samsun'dan yıllık bazda daha sıcak olmasının temel ve belirleyici nedeni, Mersin'in daha güneyde yer alması sonucunda güneş ışınlarını yıl boyunca daha büyük açılarla almasıdır.

Step-by-Step Solution

Verilen şehir çiftlerinin denizellik ve yükselti durumlarını analiz etme

Mersin ve Samsun'un her ikisinin de kıyı şehri ve deniz seviyesinde (yaklaşık

0

m) olduğu tespit edilir.

Özel konumun etkisini devre dışı bırakıp saf enlem etkisini görmek için benzer yükselti ve nemlilik şartlarına sahip merkezler karşılaştırılmalıdır.

Merkezlerin mutlak konumlarını (enlem) karşılaştırma

Mersin'in yaklaşık

36^\circ

Kuzey, Samsun'un ise yaklaşık

41^\circ

Kuzey enleminde olduğu belirlenir.

Ekvator'a daha yakın olan merkezlerin güneş ışınlarını daha büyük açıyla alması ve daha sıcak olması genel bir coğrafi kuraldır.

Sıcaklık farkının nedenini sonuçlandırma

Göreceli konum şartları (yükselti ve denizellik) benzer olduğundan, aradaki sıcaklık farkı doğrudan güneş ışınlarının geliş açısını belirleyen enlem etkisiyle açıklanır.

Sıcaklığın Ekvator'dan kutuplara doğru azalması mutlak konumun bir sonucudur.

Key Concept

Sıcaklık dağılışında mutlak (enlem) ve göreceli konum etkisinin ayırt edilmesi

Practice More

İndirgenmiş sıcaklık haritalarını inceleyerek yükselti faktörünün aradan çıkarıldığında enlem ve denizellik etkisinin nasıl belirginleştiğini gözlemleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 195Question →

Türkiye'de bir merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı hesaplanırken, yükseltiden kaynaklanan sıcaklık kaybı ortadan kaldırılır. Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark ne kadar fazlaysa, o merkezin yükseltisi de o kadar fazladır.

Aşağıdaki tabloda üç farklı merkezin Ocak ayı sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Gerçek Sıcaklık ( $°C$ )	İndirgenmiş Sıcaklık ( $°C$ )
I	$0$	$4,5$
II	$-4$	$2,5$
III	$9$	$9,2$

Buna göre, bu merkezlerin deniz seviyesinden yükseltisi en fazla olandan en az olana doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

II - I - III

III - I - II

I - II - III

II - III - I

I - III - II

Show answer & explanation

Answer: II - I - III

Answer

Sıcaklık farkı en büyük olandan en küçük olana doğru yapılan II - I - III sıralaması doğrudur.

İndirgenmiş sıcaklık formülü

T_{ind} = T_{ger} + (Yükselti / 200)

şeklindedir. Bu denklemden anlaşılacağı üzere, iki sıcaklık değeri arasındaki fark (

T_{ind} - T_{ger}

) doğrudan merkezin yükseltisine bağlıdır. Tablodaki verilere göre farkın en büyük olduğu II. merkez (

6,5°C

fark

\approx 1300\text{ m}

) en yüksek, farkın en küçük olduğu III. merkez (

0,2°C

fark

\approx 40\text{ m}

) ise en alçaktır. Bu durum II - I - III sıralamasını doğrular.

Step-by-Step Solution

Her merkezin indirgenmiş sıcaklığı ile gerçek sıcaklığı arasındaki farkı hesapla.

I. Merkez:

4,5 - 0 = 4,5°C

; II. Merkez:

2,5 - (-4) = 6,5°C

; III. Merkez:

9,2 - 9 = 0,2°C

Gerçek ve indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark merkezin yükseltisiyle doğru orantılıdır.

Hesaplanan farkları kullanarak yaklaşık yükseltileri belirle.

4,5 \times 200 = 900\text{ m}

; II:

6,5 \times 200 = 1300\text{ m}

; III:

0,2 \times 200 = 40\text{ m}

Sıcaklık her

200

metrede

1°C

değiştiği için fark

200

ile çarpılır.

Yükseltileri en fazladan en aza doğru sırala.

1300\text{ m} > 900\text{ m} > 40\text{ m}

(II - I - III).

Soru kökünde en fazla olandan en az olana doğru sıralama istenmiştir.

Key Concept

İndirgenmiş sıcaklık ile gerçek sıcaklık arasındaki fark sadece yükselti ile açıklanır.

Hints

İndirgenmiş sıcaklık ile gerçek sıcaklık arasındaki farkın yükselti ile nasıl bir ilişkisi olduğunu hatırla.

Her merkez için (İndirgenmiş Sıcaklık - Gerçek Sıcaklık) işlemini yaparak farkları bul.

Farkı en büyük çıkan merkezin Türkiye'nin en yüksek bölgelerinden biri (örneğin Doğu Anadolu), farkı en küçük çıkanın ise kıyı kesimi (örneğin Ege) olabileceğini düşün.

Practice More

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık farkının Doğu Anadolu'da neden Marmara'dan daha fazla olduğunu düşünerek konuyu pekiştirebilirsin.

Alternative Method

Matematiksel işlem yerine mantıksal olarak; gerçek sıcaklığı çok düşük olup indirgenmiş sıcaklığı çok daha yüksek çıkan bir yerin, deniz seviyesine 'indirilirken' çok fazla ısındığını, yani gerçekte çok yüksekte olduğunu düşünebilirsin.

Estimated Time:1m 30s

Question 196Question →

Türkiye'de bitki formasyonları; iklim, yer şekilleri ve beşerî faktörlerin etkisiyle ağaç, çalı ve ot formasyonu olarak gruplandırılır. Ot formasyonunun Türkiye'deki dağılışı ve tür özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

İç Anadolu’daki platolarda ilkbahar yağışlarıyla yeşerip yaz kuraklığıyla sararan yavşan otu, üzerlik ve geven gibi türler step (bozkır) formasyonunun karakteristik üyeleridir.

Erzurum-Kars ve Ardahan platolarında yaz yağışlarının etkisiyle boyları uzayan ve vejetasyon dönemi boyunca yeşil kalan yumak ve alpin geveni gibi türler dağ çayırlarını oluşturur.

İç Anadolu ve Ergene Havzası gibi bölgelerde ormanların insanlar tarafından tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan ve sığır kuyruğu gibi türleri barındıran topluluklara antropojen bozkır denir.

Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları'nın yüksek kesimlerinde, orman üst sınırından (

2000

m ve üzeri) itibaren görülen alpin çayırlar düşük sıcaklıklara uyum sağlamış ot topluluklarıdır.

Türkiye’nin iç kesimlerindeki step alanlarında, maki ve garig toplulukları kurakçıl özellikleri ve kısa boylu yapıları sayesinde en yaygın görülen ot formasyonu türleri olarak kabul edilir.

Show answer & explanation

Answer: Türkiye’nin iç kesimlerindeki step alanlarında, maki ve garig toplulukları kurakçıl özellikleri ve kısa boylu yapıları sayesinde en yaygın görülen ot formasyonu türleri olarak kabul edilir.

Answer

Türkiye'nin iç kesimlerinde maki ve gariglerin en yaygın ot türleri olduğu ifadesi yanlıştır; çünkü maki ve garig çalı formasyonuna aittir.

Maki ve garig toplulukları Akdeniz iklim kuşağının karakteristik çalı formasyonlarıdır. Ot formasyonu içerisinde yer almazlar. Türkiye'nin iç kesimlerindeki (İç Anadolu gibi) step alanlarında bu türler değil; yavşan otu, üzerlik, geven gibi gerçek ot toplulukları baskındır.

Step-by-Step Solution

Bitki formasyonlarını sınıflandırın.

Ot formasyonları (Step, Çayır, Antropojen Bozkır) ile çalı formasyonları (Maki, Garig, Psödomaki) birbirinden farklıdır.

Soruda ot formasyonu üzerinden bir yanlışlık aranmaktadır.

Bölgesel ve iklimsel eşleştirmeleri kontrol edin.

Maki ve garig Akdeniz iklimine; step ise karasal iklime aittir.

Bitki örtüsü dağılışı iklim koşullarına sıkı sıkıya bağlıdır.

Tür bazlı inceleme yapın.

Yavşan otu, üzerlik ve geven stepken; yumak ve alpin geveni çayırdır. Maki ve garig ise odunsu gövdeli çalılardır.

Türlerin hangi formasyona dahil olduğunu bilmek hatalı sınıflandırmayı fark etmeyi sağlar.

Key Concept

Türkiye'deki Bitki Formasyonlarının Sınıflandırılması ve Dağılışı

Question 197Question →

Türkiye'de mutlak konumun (enlem) bir sonucu olarak dağların güneye bakan yamaçlarının, bakı etkisinden dolayı kuzey yamaçlara göre daha sıcak olması ve güneşlenme süresinin daha uzun olması beklenir. Ancak kış mevsiminde Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan kuzey yamaçlarındaki sıcaklık ortalamalarının, iç kesime bakan güney yamaçlarından daha yüksek olduğu ve donlu gün sayısının daha az olduğu gözlemlenmektedir.

Kuzey Anadolu Dağları'nda görülen bu durum, aşağıdakilerden hangisinin sıcaklık üzerindeki etkisinin bakı etkisinden daha baskın olduğunu kanıtlamaktadır?

Denizellik etkisinin

Enlem etkisinin

Yükselti farkının

Karasallık şiddetinin

Boylam etkisinin

Show answer & explanation

Answer: Denizellik etkisinin

Answer

Denizellik etkisinin bakı etkisinden daha baskın olması, Karadeniz kıyı kuşağında kış mevsiminde kuzey yamaçların daha ılıman kalmasını sağlar.

Doğru yanıt olan denizellik, su kütlelerinin ısıyı muhafaza etme özelliği sayesinde kıyı kuşağının kış aylarında aşırı soğumasını engeller. Karadeniz kıyılarında denizden gelen nemli hava, dağların kuzey yamaçlarında ılıman bir mikroklima oluşturur. Bu durum, güneş ışınlarını daha az almasına rağmen kuzey yamaçların, iç kesime bakan ve karasallık nedeniyle hızla soğuyan güney yamaçlardan daha sıcak olmasına yol açar.

Step-by-Step Solution

Bakı etkisini analiz etme

Normalde Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için dağların güney yamaçlarının daha sıcak olması gerekir.

Güneş ışınlarının daha dik açıyla düşmesi (Mutlak Konum).

Karadeniz'deki anomaliyi tespit etme

Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçları, kışın deniz etkisiyle güney yamaçlardan daha ılımandır.

Denizlerin nemli ve ılıman havasının iç kesimlere sızamaması ve kıyıda sıcaklığı dengelemesi.

Baskın faktörü belirleme

Göreceli konum faktörü olan denizellik, mutlak konum faktörü olan bakıyı geçersiz kılmıştır.

Kış mevsiminde su kütlelerinin ısı depolama kapasitesi karalardan fazladır.

Key Concept

Denizellik - Karasallık İlişkisi ve Bakı Anomalisi

Question 198Question →

Aşağıdaki haritada Türkiye'nin iklimini etkileyen bazı basınç merkezlerinin ülkemize giriş yönleri numaralandırılarak gösterilmiştir.

[Görsel: Numaralandırılmış okların bulunduğu Türkiye haritası]

Kış mevsiminde ülkemize kuzeybatıdan (Balkanlar üzerinden) sokulan, hava sıcaklığının aşırı düşmesini engelleyerek ılık ve bol yağışlı günlerin yaşanmasını sağlayan I numaralı basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

İzlanda Alçak Basıncı

Sibirya Yüksek Basıncı

Asor Yüksek Basıncı

Basra Alçak Basıncı

Muson Alçak Basıncı

Show answer & explanation

Answer: İzlanda Alçak Basıncı

Answer

İzlanda Alçak Basıncı

İzlanda Alçak Basıncı, Türkiye'ye kuzeybatı yönünden (Balkanlar üzerinden) sokulan dinamik kökenli bir merkezdir. Özellikle kış aylarında etkili olduğunda, kutupsal soğuk havanın etkisini kırarak sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerine çıkmasına ve bol yağış (genellikle yağmur) düşmesine neden olur.

Step-by-Step Solution

Harita üzerindeki yönü belirleme

I numaralı ok, Türkiye'ye kuzeybatıdan (Avrupa/Balkanlar üzerinden) giriş yapmaktadır.

Soruda istenen merkezin coğrafi giriş yönünü tespit etmek için.

Hava karakterini analiz etme

Kışın ılık ve yağışlı hava getiren merkez belirlenmelidir.

Verilen ipuçlarını (kış, ılık, yağışlı) uygun basınç merkeziyle eşleştirmek için.

Sonuca ulaşma

İzlanda Alçak Basıncı, kış aylarında kuzeybatıdan gelerek hava sıcaklığını yumuşatır.

Kuzeybatı yönü ve ılık/yağışlı karakteri sadece İzlanda merkezine aittir.

Key Concept

Türkiye'yi Etkileyen Basınç Merkezleri ve Özellikleri

Estimated Time:45s

Question 199Question →

Türkiye'de yaklaşık aynı enlem ( $38^\circ$ Kuzey) üzerinde yer alan İzmir ve Van illerinin kış mevsimi sıcaklık verileri aşağıda karşılaştırılmıştır:

Şehir	Ocak Ayı Gerçek Sıcaklık	Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklık
İzmir	$8,5^\circ\text{C}$	$9,0^\circ\text{C}$
Van	$-3,5^\circ\text{C}$	$5,0^\circ\text{C}$

Bu tabloya göre, iki şehrin hem gerçek hem de indirgenmiş sıcaklık ortalamaları arasındaki belirgin farkın olması, aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Yükseltinin Türkiye'de sıcaklık değerlerini belirleyen tek temel unsur olduğunu

Mutlak konumun (enlem) sıcaklık dağılışını kontrol eden en baskın faktör olduğunu

Denizellik ve karasallık farkının, enlem etkisini belirgin şekilde baskılayabildiğini

Bakı faktörünün kış mevsiminde dağların güney yamaçlarında sıcaklığı aşırı artırdığını

Yer şekillerinin uzanış doğrultusunun iç kesimlerde yıllık yağış miktarını azalttığını

Show answer & explanation

Answer: Denizellik ve karasallık farkının, enlem etkisini belirgin şekilde baskılayabildiğini

Answer

Denizellik ve karasallık farkının, enlem etkisini belirgin şekilde baskılayabildiği gerçeğidir.

Doğru yanıt olan seçenek, göreceli konumun (denizellik ve karasallık) bazen mutlak konumdan (enlem) daha etkili olabileceğini vurgular. İzmir ve Van aynı enlemde oldukları için güneş ışınlarını benzer açıyla alırlar. Ancak Van'ın indirgenmiş sıcaklığının (yükselti etkisi çıkarılmış hali) bile İzmir'den düşük olması, denizden uzaklığın (karasallık) sıcaklığı enlem etkisinden daha fazla düşürdüğünü kanıtlar.

Step-by-Step Solution

Şehirlerin mutlak konumlarını (enlem) analiz etmek.

İzmir ve Van yaklaşık

38^\circ

Kuzey paraleli üzerinde yer alırlar. Mutlak konuma (enlem) göre kış sıcaklıklarının benzer olması beklenir.

Enlem, güneş ışınlarının geliş açısını belirleyerek sıcaklık potansiyelini eşitler.

İndirgenmiş sıcaklık verilerini karşılaştırmak.

İzmir'in indirgenmiş sıcaklığı

9,0^\circ\text{C}

iken Van'ın

5,0^\circ\text{C}

'dir. Yükselti etkisi (Van'ın yaklaşık

1700\text{ m}

rakımı) matematiksel olarak elense dahi fark kapanmamıştır.

İndirgenmiş sıcaklık, her yeri deniz seviyesinde (

0\text{ m}

) kabul ederek yükselti dışındaki faktörleri ortaya çıkarır.

Kalan farkın nedenini belirlemek.

Aradaki

4^\circ\text{C}

'lik indirgenmiş sıcaklık farkı, İzmir'in deniz kıyısında olması (denizellik) ve Van'ın denizden uzak, iç kesimde yer alması (karasallık) ile açıklanır.

Karasallık, kışın aşırı soğumaya neden olarak aynı enlemdeki denizel yerlere göre sıcaklığı düşürür.

Key Concept

İklimi Etkileyen Göreceli (Özel) Konum Faktörleri

Estimated Time:1m 30s

Question 200Question →

Türkiye'de ot formasyonları; iklim özellikleri, yükselti ve insan faaliyetlerine bağlı olarak farklılık gösterir. Aşağıdaki tabloda bu formasyonlardan ikisine ait bazı bilgiler verilmiştir:

Bilgi	X Formasyonu	Y Formasyonu
Temel İklim Şartı	Yaz yağışları	İlkbahar yağışları
Görüldüğü Alanlar	Sert karasal iklimin yüksek platoları	İç kesimlerdeki orman tahrip alanları

Tablodaki bilgiler dikkate alındığında; X ve Y formasyonlarına ait karakteristik bitki türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

X: Yavşan otu - Y: Üzerlik

X: Yumak - Y: Yavşan otu

X: Geven - Y: Sandal

X: Üzerlik - Y: Çoban yastığı

X: Maki - Y: Garig

Show answer & explanation

Answer: X: Yumak - Y: Yavşan otu

Answer

X formasyonu için yumak, Y formasyonu için yavşan otu türlerinin eşleştirildiği seçenek doğrudur.

Tabloda X ile ifade edilen formasyon, yaz yağışlarının görüldüğü yüksek platolarda (Erzurum-Kars çevresi) hakim olan çayır formasyonudur ve 'yumak' bu grubun temel türlerindendir. Y ile ifade edilen formasyon ise iç kesimlerde ormanların tahribiyle oluşan antropojen bozkırlardır ve 'yavşan otu' bu alanların en yaygın türüdür. Bu nedenle yumak ve yavşan otu eşleşmesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

Tablodaki X ve Y formasyonlarının iklim ve konum özelliklerini analiz etmek.

X'in yaz yağışları ve yüksek platolar nedeniyle 'çayır', Y'nin ise orman tahribatı ve iç kesimler nedeniyle 'antropojen bozkır' olduğu tespit edilir.

Türkiye'de yaz yağışlarının en belirgin olduğu Erzurum-Kars gibi yüksek alanlarda çayırlar, iç kesimlerdeki ormanların yok edildiği yerlerde ise antropojen bozkırlar görülür.

Tespit edilen formasyonlara ait karakteristik bitki türlerini seçeneklerle karşılaştırmak.

Çayır formasyonu için 'yumak', antropojen bozkır için 'yavşan otu' türleri eşleştirilir.

Yavşan otu, üzerlik ve sığır kuyruğu bozkırın; yumak ve geven (yüksek kesimlerde) çayırın yaygın türleridir.

Key Concept

Türkiye'de Ot Formasyonları: Bozkır ve Çayır Ayrımı

Alternative Method

Tablodaki anahtar kelimelerden (Yaz yağışları -> Çayır, Orman tahribatı -> Antropojen Bozkır) yola çıkarak doğrudan tür eşleştirmesi yapabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

PreviousPage 10 / 38Next

Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept