Türkiye'nin Dağları

Yer kabuğunu oluşturan tabakaların esnekliğini yitirerek sertleştiği alanlarda, yan basınçların etkisiyle kıvrılma yerine kırılmalar meydana gelir. Bu kırılma sonucunda yükselen kısımlara "horst", çöken kısımlara ise "graben" adı verilir. Türkiye'nin jeolojik yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki dağlardan hangisinin bu şekilde oluşan bir "horst" kütlesi olduğu söylenebilir?

Yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirine yaklaşmasıyla meydana gelen orojenik hareketler, tabakaların esneklik özelliğine göre farklı yer şekilleri oluşturur. Esnekliğini yitirmiş sert (masif) yapıdaki tabakaların yan basınçlarla kırılması sonucunda yükselen bloklara "horst", çöken bloklara ise "graben" adı verilir.

Buna göre, aşağıda verilen dağlardan hangisi bu şekilde bir kırılma süreci sonucunda oluşan bir horst kütlesidir?

Türkiye'nin jeolojik gelişimi sürecinde, levha hareketlerinin yarattığı yan basınçlar sonucunda esnek tortul tabakaların bükülüp yükselmesiyle 'kıvrımlı dağlar' oluşmuştur. Buna göre, aşağıda verilen dağlardan hangisi bu oluşum mekanizmasına (kıvrılma) örnek gösterilebilir?

Türkiye'nin dağlık kütleleri üzerinde dış kuvvetlerin aşındırma ve biriktirme faaliyetleri büyük çeşitlilik gösterir. Özellikle Pleistosen (Buzul Çağı) döneminde yüksek dağ zirvelerinde oluşan buzullar, günümüzde kalıcı kar sınırı altında kalsa dahi geride karakteristik yer şekilleri bırakmıştır. Buna göre; oluşum mekanizmaları birbirinden farklı olmasına rağmen, aşağıdaki dağ gruplarının hangisinde yer alan tüm dağlarda Kuvaterner buzullaşmasına ait izlere (sirk, moren veya hörgüç kaya) rastlanması beklenir?

Türkiye'de dağların büyük bir kısmı orojenez (dağ oluşumu) hareketleri ile meydana gelmiştir. Bu süreçte esnek tabakalar kıvrılarak antiklinal (yüksekte kalan kısım) ve senklinal (alçakta kalan kısım) yapılarını oluştururken; sert tabakalar kırılarak horst ve graben sistemlerini meydana getirir. Ülkemizin kuzeyinde yer alan Kuzey Anadolu Dağları ve güneyinde yer alan Toroslar, bu kıvrılma süreciyle şekillenmiş devasa kuşaklardır. Buna göre, bu oluşum sürecine (kıvrılma) bağlı olarak gelişen dağlara aşağıdakilerden hangisi örnek gösterilebilir?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşumunda iç kuvvetler büyük rol oynamıştır. Özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer kabuğundaki çatlaklardan çıkan magmanın yeryüzüne ulaşıp soğumasıyla oluşan sönmüş volkanik dağlar geniş yer kaplar. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan volkanik bir dağdır?

Türkiye'nin ana dağ kuşaklarını oluşturan Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, genel itibarıyla $Alp$ Orojenezi'ne bağlı olarak gelişen kıvrımlı (antiklinal-senklinal) yapılardır. Ancak, bu kuşakların bazı bölümlerinde yer kabuğunun sertlik derecesine ve tektonik hatların özelliğine bağlı olarak kırılma (horst-graben) mekanizması hakim olmuştur. Akdeniz kıyı kuşağında yer almasına rağmen, çevresindeki kıvrımlı Toros dağ sisteminden bu yapısal yönüyle ayrılan ve üzerinde stratejik bir geçidin bulunduğu dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ortalama yükseltinin fazla olması, dördüncü jeolojik zamanda (Kuvaterner) birçok dağ kütlesi üzerinde buzul (glasyal) şekillerin oluşmasına imkan sağlamıştır. Ancak bir dağda buzul izlerine rastlanabilmesi için o dağın yükseltisinin dönemin iklim koşullarında buzullaşma sınırının üzerinde olması gerekir.

Buna göre, aşağıdaki dağların hangisinde sirk gölü, hörgüç kaya veya moren gibi buzul şekillerine rastlanma olasılığı en düşüktür?

Ege Bölgesi’nde dağlar genel olarak kıyı çizgisine dik uzanırken, Muğla çevresindeki Menteşe Dağları kıyı çizgisine paralel bir uzanış sergilemektedir. Menteşe Dağları’nın bu uzanış özelliği, bölgede aşağıdakilerden hangisinin yaşanmasına neden olduğu söylenemez?

Türkiye'nin dağlık kütlelerinin morfolojik gelişiminde, tektonik kökenli iç kuvvetler ile iklimsel değişimlere bağlı dış kuvvetlerin dinamik bir etkileşimi söz konusudur. Bu etkileşim neticesinde dağlar, oluşum süreçlerinden bağımsız olarak farklı aşınım ve birikim şekilleri kazanmışlardır.

Buna göre, aşağıda verilen dağ ve bu dağa ait jeomorfolojik/jeolojik özellik eşleştirmelerinden hangisi coğrafi gerçeklerle bağdaşmaz?

Türkiye’de volkanik faaliyetler sonucunda oluşan dağlar, yer kabuğunun zayıf direnç alanları olan fay hatlarını takip ederek belirli bir doğrultu boyunca sıralanmışlardır. Bu doğrultulardan biri de İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanan volkanik hattır.

Buna göre, aşağıda verilen volkanik dağlardan hangisi İç Anadolu Bölgesi'ndeki bu hat üzerinde yer almaz?

Türkiye'nin batısında, yer kabuğunun esnekliğini yitirerek sertleştiği alanlarda meydana gelen tektonik hareketler sonucunda kırılmalar oluşmuştur. Bu kırılma hatları boyunca yüksekte kalan kütlelere "horst" (kırıklı dağ) adı verilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi horst özelliği gösteren dağlardan biridir?

Türkiye'nin batısında, yer kabuğunun sertleşmiş tabakaları yan basınçlara maruz kaldığında kıvrılamayıp kırılmaktadır. Bu kırılma hatları (faylar) boyunca bazı kütleler yükselerek "horst" adı verilen dağları, bazı kütleler ise çökerek "graben" adı verilen ovaları oluşturur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan bir "horst" (kırıklı dağ) örneğidir?

Yerkabuğunu oluşturan tortul tabakalar, sahip oldukları esneklik derecelerine göre tektonik hareketlere farklı tepkiler verir. Esnekliğini kaybetmiş sert yapıdaki araziler, yan basınçların etkisiyle kıvrılamaz ve belirli kırık hatları (faylar) boyunca dikey yönlü yer değiştirmeye uğrar. Bu süreç sonucunda bloklardan bazılarının yüksekte kalmasıyla dağlar meydana gelirken, bazı bloklar çökerek çukur alanları oluşturur.

Buna göre, parçada ifade edilen oluşum sürecinde faylanma ile yüksekte kalarak dağları meydana getiren jeomorfolojik birime verilen ad ve bu duruma Türkiye'den verilebilecek en uygun örnek aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre konumu, uzanış doğrultusu ve sahip oldukları yükselti değerleri; kıyı ile iç kesimler arasındaki etkileşimi, ulaşım olanaklarını ve limanların gelişimini doğrudan belirler. Aşağıdaki tabloda Kuzey Anadolu Dağları'nın iki farklı bölümüne ait bazı jeomorfolojik özellikler karşılaştırılmıştır:

Bu tablodaki veriler ve Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, Canik Dağları'nın sergilediği bu karakteristik yapının bölge coğrafyası üzerindeki sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türkiye'nin dağlık kütlelerinin morfolojik ve jeolojik gelişim süreçleri incelendiğinde; tektonik hareketlerin, litolojik yapının ve iklimsel değişimlerin karmaşık bir etkileşim içinde olduğu görülür. Bir dağ kütlesinin;

I. Tethys (Tetis) deniz tabanındaki tortulların Alp orojenezi ile yükselmesi sonucu oluşması ve zirvelerinde denizel fosillere rastlanması,
II. Kalkerli (kireç taşı) yapıya sahip olması nedeniyle lapyalar, dolinler ve mağaralar gibi gelişmiş karstik şekilleri bünyesinde barındırması,
III. $2500$ metrenin üzerindeki yükseltisi nedeniyle Pleistosen (Buzul Çağı) döneminde buzullaşmaya maruz kalarak sirk ve moren gibi glasyal izler taşıması,
IV. Akdeniz kıyı kuşağında yer alması sebebiyle güney yamaçlarında maki ve orman vejetasyonu görülürken, kuzey yamaçlarında karasal karakterli bitki topluluklarının baskın olması

özelliklerinin tamamına sahip olan dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Anadolu coğrafyası incelendiğinde, yer şekillerinin tekdüze bir yapı göstermediği anlaşılır. Levha hareketlerinin yarattığı yanal basınçlar, arazinin direncine göre farklı sonuçlar doğurmuştur. Özellikle yurdumuzun batı kesimlerinde, esneme yeteneği olmayan sert kütleler bu basınca dayanamayarak fay hatları boyunca dikey yönde yer değiştirmiştir. Bu süreçte fay bloklarının bir kısmı çökerken, bir kısmı da çevresine göre yüksekte kalarak dağ sıralarını meydana getirmiştir.

Yukarıda bahsedilen jeolojik mekanizma sonucunda oluşan ve Ege Bölgesi'nde yaygın olarak görülen bu dağ türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin kuzey kesiminde, Karadeniz kıyı çizgisine paralel olarak uzanan sıradağlar sistemi 'Kuzey Anadolu Dağları' olarak adlandırılır. Bu sistem Batı, Orta ve Doğu Karadeniz bölümlerinde farklı isimler alan dağ sıralarından oluşur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kuzey Anadolu Dağları sistemi içerisinde yer alan dağlardan biri değildir?

Türkiye'nin dağlık kütleleri incelendiğinde; orojenik (kıvrım ve kırık) ve volkanik kökenli dağların belirli sistemler dahilinde dağıldığı görülür. Ancak bazı dağlar, yer aldıkları coğrafi bölgenin genel morfolojik karakterine veya ana sistemin uzanış doğrultusuna aykırı özellikler taşımaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen dağ ve bu dağı bulunduğu sistem içerisindeki diğer kütlelerden ayıran karakteristik özellik eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye’nin dağları; oluşum süreçleri, litolojik yapıları ve uzanış doğrultuları bakımından farklı karakteristik özellikler sergiler. Bu özellikler, dağların bulunduğu yörenin ikliminden ulaşımına, yer yapısından doğal kaynaklarına kadar birçok faktörü doğrudan etkiler.

Buna göre, aşağıda verilen dağ ve bu dağın coğrafi/jeolojik özelliğiyle ilgili yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?