Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde mirî araziler; Dirlik, Paşmaklık, Ocaklık, Yurtluk ve Malikâne gibi çeşitli alt kategorilere ayrılmıştır. Bu ayrımın temelinde, topraktan elde edilen vergi gelirlerinin kullanım amacına veya harcama kalemine göre önceden belirlenmiş olması yatmaktadır.

Buna göre, söz konusu arazi türlerinin genel işleyiş mantığı dikkate alındığında, bu sistemin devlet ekonomisine sağladığı en temel avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde ticari faaliyetlerin aksamaması ve malların güvenli bir şekilde piyasaya ulaştırılması için çeşitli ulaşım ve hizmet grupları oluşturulmuştur. Bu doğrultuda; ticaret yolları üzerinde taşımacılığı meslek edinen, kendisine ait hayvanlarla malları bir noktadan diğerine nakleden ve bu hizmet karşılığında belirli bir ücret alan meslek grubuna verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı hukuk sisteminde yetkiler 'kaza' (yargılama) ve 'ifta' (fetva verme/hukuki görüş bildirme) olmak üzere iki ana işlevsel kola ayrılmıştır. Kaza yetkisi mahkemelerde somut olayları karara bağlayan kadılar ve onları denetleyen kazaskerlere aitken; ifta yetkisi, devlet işlerinin ve hukuk kurallarının İslam hukukuna uygunluğunu denetleyen makama aittir. Buna göre, Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminin 'ifta' kanadının en üst temsilcisi olan ve alınan kararlar hakkında bağlayıcı dini görüş bildiren görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde yönetici sınıflar; görev alanları, eğitim durumları ve kökenlerine göre Seyfiye, İlmiye ve Kalemiye olmak üzere üç ana gruba ayrılmıştır. 'Seyfiye' (askeri bürokrasi) sınıfı, devletin yönetim ve askeri kanadını oluşturan kılıç ehlini temsil etmekteydi. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Hümayun'da Seyfiye sınıfını temsil eden ve padişahın mutlak vekili (serdar-ı ekrem) olan en üst düzey görevlidir?

Osmanlı Devleti’nde İlmiye sınıfına mensup olan, Divan-ı Hümayun toplantılarında adli davalara bakan ve taşradaki kadıların atama veya görevden alma işlerinden sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde toprakların büyük bir kısmı devlete ait olan mirî arazi statüsündedir ve bu araziler gelirlerinin kullanım amaçlarına göre çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Bu doğrultuda; gelirleri sınır boylarındaki güvenliği pekiştirmek amacıyla sınırları koruyan uç beylerine ve bazı hizmetli emirlere, o bölgenin savunmasını güçlendirmeleri şartıyla tahsis edilen mirî toprak çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde toplumsal düzen; dinî aidiyet esasına dayalı 'Millet Sistemi' ile fonksiyonel iş bölümüne dayalı 'Yöneten-Yönetilen' (Beraya-Reaya) ayrımı üzerinden şekillenmiştir. Bu iki sistemin birbiriyle olan etkileşimi, bireylerin sosyal statü kazanma süreçlerini ve devlet mekanizmasındaki konumlarını belirleyen temel bir çerçeve çizmiştir.

Buna göre, Osmanlı toplumsal yapısında dikey hareketlilik ve sınıfsal geçişler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, sistemin yapısal kısıtlamalarını ve işleyişini en kapsamlı şekilde yansıtmaktadır?

Osmanlı klasik döneminde toprak mülkiyetinin büyük ölçüde kamu otoritesine ait olması, sosyal ve ekonomik yapının temelini oluşturmuştur. Bu düzende toprağı bizzat işleyen köylünün (reaya) statüsü kanunlarla sıkı bir şekilde belirlenmiştir.

Buna göre, Osmanlı toprak rejiminde reayanın hak ve sorumlulukları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

Osmanlı askeri sisteminin temelini oluşturan ikili yapıda; bir tarafta doğrudan hazineden nakit maaş alan ve hükümdarın merkezi otoritesini temsil eden birlikler, diğer tarafta ise vergi gelirlerinin tahsisi karşılığında taşradaki dirlik sahiplerince donatılan eyalet güçleri yer almaktadır. Bu teşkilatlanma yapısı içerisinde yer alan "merkezi ordu" ve "taşra ordusunun temel atlı gücü" aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Osmanlı Devleti'nde taşra teşkilatının mali yapısı, eyaletlerin merkeze olan uzaklığına ve toprak sisteminin işleyişine göre farklılık göstermiştir. Aşağıdaki tabloda bu eyalet türlerinden ikisinin temel özellikleri karşılaştırılmıştır:

Bu tablo ve Osmanlı mali düzenindeki uygulamalar dikkate alındığında, Mısır, Yemen ve Tunus gibi 'Salyaneli (Yıllıklı)' eyaletlerin mali işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatında bürokratik işlemlerin yürütülmesinden sorumlu olan, padişahın ferman ve berat gibi belgelerinin üzerine padişahın imzası anlamına gelen "tuğra"yı çekmekle görevli Divan-ı Hümayun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'de 18. yüzyıldan itibaren diplomasinin ön plana çıkması ve bürokratik merkezin saraydan Paşakapısı'na (Bâb-ı Âli) taşınmasıyla birlikte; Reisülküttab'a bağlı olarak çalışan, padişah ile sadrazam arasındaki en hassas yazışmaları (telhis ve takrir) yürüten ve yabancı devletlerle yapılan antlaşmaların asıl metinlerini muhafaza eden bürokratik birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatında mülki idare ve adalet işlerinin birbirinden ayrılması, merkezi otoritenin denetim gücünü artırmayı hedeflemiştir. Bu sistemde, yürütme ve askerlik görevlerini yürüten 'seyfiye' sınıfı temsilcileri ile yargı ve noterlik işlerini yürüten 'ilmiye' sınıfı temsilcileri bir denge içerisinde çalışmıştır.

Buna göre, taşra birimleri arasında yer alan sancak düzeyinde, yürütme gücünü temsil eden askeri-idari amir ile yargı yetkisini elinde bulunduran görevli aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun üyeleri; askeri ve idari yetkiye sahip Seyfiye, adalet ve eğitimden sorumlu İlmiye ile bürokrasiden sorumlu Kalemiye sınıflarından oluşmaktaydı. Bazı görevliler ise doğrudan Divan üyesi olmasalar da rütbelerinin yükselmesiyle veya devletin askeri yapısındaki önemlerine binaen toplantılara katılmaya başlamışlardır. Bu doğrultuda, Seyfiye sınıfına mensup olan ve vezir rütbesine sahip olması şartıyla Divan toplantılarına katılarak denizlerdeki askeri işlerden ve tersanelerden sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde eyalet ordusunun bir parçası olan ve "Geri Hizmet Kıtaları" içerisinde yer alan bazı birlikler, askeri hizmetleri karşılığında belirli vergilerden muaf tutulan Hristiyan tebaadan oluşturulmuştur. Bu sınıflardan biri; sefer sırasında ordunun önünden giderek bataklıkları kurutmak, yolları temizlemek, köprüleri onarmak ve nakliyat işlerinde bedenen çalışmakla görevlendirilmiştir. Yukarıda özellikleri belirtilen ve Osmanlı askeri teşkilatında bir nevi "işçi taburu" niteliği taşıyan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem askeri teşkilatında, doğrudan padişaha bağlı olan Kapıkulu Ordusu bünyesindeki "Kapıkulu Piyadeleri" ve "Kapıkulu Süvarileri" (Altı Bölük Halkı) birçok ortak özelliğe sahip olsa da fonksiyonel açıdan birbirlerinden ayrılmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kapıkulu Süvarilerini, Kapıkulu Piyadelerinden ayıran temel görev ve özelliklerden biridir?

Osmanlı Devleti'nin askeri teşkilatında; doğrudan padişaha bağlı olan, merkezde (İstanbul'da) konuşlanan ve devletten üç ayda bir "ulufe" adı verilen maaş alan askeri yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik Dönem Osmanlı hukuk sisteminde, İlmiye sınıfının en üst makamı olan Şeyhülislam'ın "ifta" (fetva verme) yetkisine sahip olmasına rağmen; mahkemelere başkanlık etme, doğrudan hüküm verme veya kadı atama gibi "kaza" (yargı) yetkilerine sahip olmaması aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Osmanlı Devleti’nde mülkiyeti devlete ait olan mirî araziler, gelirlerinin kullanım amaçlarına göre çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Bu doğrultuda; geliri doğrudan padişahın annesi, eşleri ve kızları gibi hanedan üyesi kadınların kişisel giderleri için ayrılan toprak çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem idari yapısında, eyalet ve sancakların yönetiminden 'seyfiye' sınıfına mensup askeri yöneticiler sorumluyken; bir alt birimde idari ve adli yetkiler tek bir görevli üzerinde toplanmış, böylece merkezin denetimi doğrudan bir hukuk adamı aracılığıyla sağlanmıştır. Bu özellikleriyle, mülki idaresinin başında aynı zamanda bölgenin yargıcı olan 'kadı'nın bulunduğu taşra birimi aşağıdakilerden hangisidir?