Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi

$19$. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin ekonomik yapısını derinden etkileyen gelişmelerden biri de $1838$ yılında İngiltere ile imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması'dır. Bu antlaşma ile yed-i vahit (tekel) sistemi kaldırılmış, iç gümrük vergileri yabancı tüccarlar için iptal edilmiş, ihracat vergileri $\%12$ ve ithalat vergileri ise $\%5$ olarak belirlenmiştir.

Bu düzenlemelerin sonuçları dikkate alındığında, Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın Osmanlı Devleti üzerindeki en temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti, $1774$ yılında Rusya ile imzaladığı Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın bağımsızlığını tanımak zorunda kalmıştır. Ancak antlaşmada yer alan "Kırım halkı dini bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır." maddesiyle halifelik makamının yetkilerinden diplomatik bir metinde ilk kez yararlanılmıştır.

Buna göre, Osmanlı Devleti'nin bu maddeyle ulaşmak istediği temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin beylikten devlet aşamasına geçiş sürecinde, Orhan Bey döneminde İznik'in fethinin ardından 1331 yılında açılan ilk Osmanlı medresesi (İznik Orhaniyesi) ve başına Davud-i Kayseri'nin atanması, sadece eğitimsel değil aynı zamanda idari bir devrim niteliğindedir.

Bu medresenin kurulmasının ve eğitim faaliyetlerine başlamasının temel idari gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonucunda imzalanan Berlin Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki siyasi varlığı için önemli bir dönüm noktası olmuş ve imparatorluğun parçalanma sürecini hızlandırmıştır. Bu antlaşma ile bazı Balkan toplulukları Osmanlı egemenliğinden ayrılarak tam bağımsızlık statüsü kazanmışlardır.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde 1878 Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsızlığını kazanan devletler bir arada verilmiştir?

$XVII.$ yüzyıl boyunca devam eden uzun süreli savaşlar ve değişen askeri teknolojiler (ateşli silahların önem kazanması), Osmanlı maliyesinde ciddi bir nakit para ihtiyacı doğurmuştur. Bu ihtiyacı karşılamak için tımar toprakları "mukataa" haline getirilmiş ve vergilerin peşin para karşılığında toplandığı "iltizam" sistemi yaygınlaştırılmıştır.

Bu sürecin Osmanlı Devleti'nin idari, askeri ve ekonomik yapısındaki sonuçlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

$1856$ Paris Antlaşması'nın getirdiği 'Karadeniz'in tarafsızlığı' ilkesinin $1871$ Londra Konferansı ile Rusya lehine kaldırılması süreci; diplomasi tarihinde kolektif güvenlik sisteminin zayıfladığı ve 'Realpolitik' (güç siyaseti) anlayışının öne çıktığı bir dönüm noktasıdır. Bu diplomatik kırılmada, Fransa'nın Prusya karşısındaki Sedan yenilgisi ve Avrupa'daki güçler dengesinin değişmesi belirleyici olmuştur.

Buna göre, $1871$ Londra Konferansı ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti, $18$. yüzyılın başlarında Karlofça Antlaşması ile kaybettiği toprakları geri alma ümidiyle girdiği savaşlarda önemli diplomatik ve askeri değişimler yaşamıştır.

Bu süreçte, Osmanlı Devleti'nin "kaybedilen toprakları geri alma" politikasından vazgeçerek eldeki toprakları koruma (savunma) stratejisine yöneldiği ve Avrupa'nın askeri üstünlüğünü ilk kez kabul ettiği temel dönüm noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nin beylikten devlet yapısına geçiş sürecinde, sınırların genişlemesiyle birlikte artan devlet işlerini düzenlemek ve hükümdarın yükünü hafifletmek amacıyla Orhan Bey döneminde ilk kez vezirlik makamı oluşturulmuştur. Bu doğrultuda atanan Osmanlı tarihinin ilk veziri aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin $XVIII.$ yüzyıl diplomasi trafiğinde; $1739$ Belgrad Antlaşması ile Karadeniz'in bir Türk gölü olduğu son kez tescil edilmiş ve bu antlaşmada arabuluculuk yapan Fransa'ya, sağladığı diplomatik destek karşılığında $1740$ yılında kapitülasyonlar süresiz hale getirilerek verilmiştir.

Bu iki gelişmenin birlikte değerlendirilmesi sonucunda ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

$1683$ yılındaki $II.$ Viyana Kuşatması'nın başarısızlığının ardından Papa $XI.$ Innocentius'un çağrısıyla Osmanlı Devleti'ne karşı Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta ve Rusya'nın katılımıyla "Kutsal İttifak" kurulmuştur. Dönemin güçlü Avrupa devletlerinden biri olan Fransa ise bu ittifakta yer almamıştır.

Fransa'nın bu ittifaka katılmamasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı tarihinin erken evrelerinde, idari yapının henüz olgunlaşma aşamasında olduğu bir dönemde; ekonomik istikrarsızlık ve taht değişikliğinin yarattığı otorite boşluğundan yararlanan askeri unsurların, doğrudan devlet yönetimine ve hükümdar değişikliğine etki eden ilk kitlesel tepkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin $19$. yüzyıl diplomasisinde dönüm noktası kabul edilen iki gelişme şöyledir:

I. $1856$ Paris Antlaşması ile Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılmış ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin ortak garantisi altına alınmıştır.
II. $1878$ Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti büyük toprak kayıpları yaşamış, Ermeni meselesi ilk kez uluslararası bir metne girmiş ve Avrupalı devletlerin "toprak bütünlüğünü koruma" garantisi sona ermiştir.

Bu iki gelişme birlikte değerlendirildiğinde, Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti'ne yönelik politikalarındaki değişim hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin $18$. yüzyıl siyasi hayatındaki diplomatik kırılmaları ve strateji değişikliklerini analiz eden bir tarihçi, $1718$ Pasarofça Antlaşması'ndan $1774$ Küçük Kaynarca Antlaşması'na kadar geçen süreci "savunma ve denge arayışı" olarak tanımlar. Bu süreçte yaşanan gelişmelere dair aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, tarihsel gerçekliklerle ve dönemin siyasi-hukuki yapısıyla çelişmektedir?

Osmanlı Devleti’nin Duraklama Dönemi’nde ($XVII.$ yüzyıl) Venedik kontrolündeki Girit Adası’nı fethetmek amacıyla başlattığı kuşatmanın tam $24$ yıl sürmesi ($1645-1669$), devletin genel durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir kanıtıdır?

Osmanlı Devleti'nin $18$. yüzyılda izlediği dış politika stratejisi; yüzyılın başlarında "Karlofça Antlaşması ile kaybedilen toprakları geri alma", bu ümidin kaybından sonra ise "mevcut toprakları koruma (denge politikasına hazırlık)" şeklinde iki temel evreye ayrılır. Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın teknik ve askeri üstünlüğünü kabul ederek savunma ağırlıklı bir politikaya yönelmesine ve aynı zamanda iç yapıda Lale Devri ıslahatlarına zemin hazırlayan diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde gerçekleştirilen Mısır Seferi ($1516$-$1517$) sonucunda Memluk Devleti'ne son verilmiş, Halifelik makamı Osmanlı Hanedanı'na geçmiş ve Kutsal Emanetler İstanbul'a getirilmiştir. Bu seferin Türk-İslam dünyasındaki etkileri ve Osmanlı Devleti'ne sağladığı kazanımlar düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi Mısır Seferi'nin sonuçları arasında yer almaz?

Osmanlı Devleti'nin $XVII.$ yüzyılda Avusturya ile yaptığı savaşlar sonucunda imzalanan; Osmanlı'nın Batı'da son kez toprak kazandığı, Uyvar Kalesi'nin fethedildiği ve Avusturya'dan savaş tazminatı alındığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nin son evresinde ($1444-1451$), $II. Murad$’ın tahtı kendi rızasıyla genç yaştaki oğlu $II. Mehmed$’e bırakması ve ardından yaşanan süreç; sadece bir dış tehdit (Haçlılar) krizi değil, aynı zamanda devletin yönetim felsefesi üzerindeki derin bir çatışmanın da dışa vurumudur. Bu dönemde bir tarafta Çandarlı Halil Paşa önderliğindeki "geleneksel Türk aristokrasisi", diğer tarafta ise genç padişahın çevresindeki "devşirme/kul" kökenli devlet adamları yer almıştır.

Bu siyasi atmosferde yaşanan Buçuktepe İsyanı ($1446$) ve sonrasında $II. Murad$’ın yeniden tahta geçirilmesi süreci dikkate alındığında; Çandarlı Halil Paşa’nın bu hamlelerle aşağıdakilerden hangisini amaçladığı savunulabilir?

$18$. yüzyıl Osmanlı diplomasisinde; askeri başarıların ıslahatlarla olan bağı, toprak kayıplarının dini/hukuki argümanlarla telafi edilmesi ve Avrupa güç dengelerinin antlaşma metinlerine yansıması iç içe geçmiş bir süreçtir. Bu süreçte imzalanan Prut, Pasarofça, Belgrad ve Küçük Kaynarca antlaşmaları, devletin stratejik önceliklerinin evrimini göstermektedir.

Buna göre, $18$. yüzyıl diplomasi tarihi ve antlaşmaların içerikleri analiz edildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu dönemdeki siyasi stratejileri ve gelişmeleri doğru yansıtan bir değerlendirme değildir?

Osmanlı Devleti'nde $XVII.$ yüzyılda (Duraklama Dönemi) tımar sisteminin bozulmasıyla birlikte eyaletlerde yetişen "cebelü" (atlı asker) sayısı hızla azalmıştır. Bu askeri kaybı telafi etmek ve merkezi otoriteyi korumak amacıyla devletin başvurduğu temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?