Examkin

Ses Bilgisi

126 questions

Question 21Question →

Yolların ayrıldığı bu noktada, içindeki sızıyı dindirmek için sessizce uzaklaştı şehirden. Kimseye haber vermeden gitmesi, kalbindeki sırrı saklama çabasından kaynaklanıyordu. Oysa olanları kimsenin anlamayacağını çok iyi biliyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Ünlü daralması
Metin içerisinde ünlü düşmesi (ayrıldığı), ünsüz yumuşaması (ayrıldığı), ünsüz benzeşmesi (uzaklaştı) ve ünsüz türemesi (sırrı) örnekleri bulunmaktadır. Ancak 'ünlü daralması'na örnek teşkil edebilecek bir kullanım mevcut değildir.

Step-by-Step Solution

1
"Ayrıldığı" sözcüğünü analiz et.
Ayır-ıl-dık-ı -> Ayrıldığı. Kökten "ı" sesi düşmüş (ünlü düşmesi) ve ek sonundaki "k" sesi "ğ"ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
Kelimenin kök ve ek yapısındaki ses değişimlerini tespit etmek için.
2
"Uzaklaştı" sözcüğünü analiz et.
Uzak-laş-dı -> Uzaklaştı. Sert ünsüzle biten gövdeye gelen yumuşak ünsüz sertleşmiştir (ünsüz benzeşmesi).
Sertleşme kuralının uygulandığı kelimeyi bulmak için.
3
"Sırrı" sözcüğünü analiz et.
Sır-ı -> Sırrı. Tek heceli köke ünlü ile başlayan ek geldiğinde ünsüz ikizleşmesi gerçekleşmiştir (ünsüz türemesi).
Ünsüz türemesi kuralını doğrulamak için.
4
Metindeki diğer kelimeleri (biliyordu, kaynaklanıyordu) ünlü daralması yönünden kontrol et.
Bil-iyor-du ve kaynaklan-ıyor-du kelimelerinde daralma yoktur. Kökler "a/e" ile bitmediği için daralma gerçekleşmemiştir.
Seçeneklerdeki eksik ses olayını belirlemek için.

Key Concept

Ses Bilgisi (Ses Olayları)
Estimated Time:1m 15s
Question 22Question →

Yorgun bir yolcunun adımları, sokağın ıssızlığında yankılanırken göğsünde taşıdığı o eski sancı yeniden uyandı. Kimselere bir şey diyemiyor, uzun süredir beklediği otobüsün geciktiğini fark edince sıkıntıyla iç çekiyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken, ünsüz türemesine dair bir örnek yer almamaktadır.
Metin incelendiğinde 'göğüs' kelimesindeki ünlü düşmesi, 'atmak' fiilinden gelen 'adım' kelimesindeki yumuşama, 'geciktik' kelimesindeki benzeşme ve 'demek' fiilindeki daralma açıkça görülmektedir. Ancak kelime kökünde olmadığı halde ek geldiğinde bir ünsüzün ikizleşmesi olan ünsüz türemesi (örnek: zannetmek, sırrı) metinde yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesini tespit etme
Göğsünde (göğüs-ünde)
Kelimenin ikinci hecesindeki dar ünlü, ünlü ile başlayan ek aldığında düşmüştür.
2
Ünsüz yumuşamasını tespit etme
Adımları (at-ım), sokağın (sokak-ın), beklediği (bekledik-i)
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlü ile başlayan ek aldığında p, ç, t, k sesleri yumuşamıştır.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşme) tespit etme
Geciktiğini (gecik-dik-ini)
Sert ünsüzle (k) biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzle (d) başlayan ek, sertleşerek 't' sesine dönüşmüştür.
4
Ünlü daralmasını tespit etme
Diyemiyor (de-e-me-yor)
'de-' fiili ve '-me' olumsuzluk eki, '-yor' ekinin etkisiyle daralmıştır.

Key Concept

Ses olaylarını metin içerisinde doğru analiz edebilme.

Practice More

Ünlü daralması ve ünsüz türemesi arasındaki farkları pekiştirmek için fiil köklerindeki değişimleri inceleyiniz.
Estimated Time:55s
Question 23Question →

Ufukta sararan güneşin rengi, zihnindeki karmaşık düğümleri çözmeye yetmemişti; yalnızlığın ortasında beklediği o eşsiz mucize bir türlü gerçekleşmiyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Ünsüz türemesi, verilen metinde örneği bulunmayan tek ses olayıdır.
Metnin bütünü incelendiğinde; ünlü düşmesi (sararan, zihnindeki, yalnızlığın), ünsüz yumuşaması (rengi, yalnızlığın, beklediği), ünsüz benzeşmesi (ufukta, yetmemişti) ve ünlü daralması (gerçekleşmiyordu) örnekleri açıkça görülmektedir. Ancak, kelime kökünde bulunmayan bir ünsüzün ek gelmesiyle ortaya çıkması durumu olan ünsüz türemesine (örneğin: sır-ı -> sırrı) dair herhangi bir kullanım yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kelimelerin kök ve ek tahlilini yapın.
'Sararan' sözcüğü 'sarı' kökünden gelir, 'yalnız' sözcüğü 'yalın' kökünden türemiştir.
Zor fark edilen ünlü düşmelerini tespit etmek için kelime köklerine inilmelidir.
2
Ünlü düşmesi örneklerini belirleyin.
sarı + ar -> sarar (ı düştü), zihin + i -> zihni (i düştü), yalın + ız -> yalnız (ı düştü).
Yapım eki alırken veya iyelik eki alırken meydana gelen düşmeleri bulmak gerekir.
3
Ünsüz değişimini (yumuşama) kontrol edin.
renk -> rengi, yalnızlık -> yalnızlığın, bekledik -> beklediği.
Sert ünsüzlerin ünlü ile başlayan ek aldığında yumuşayıp yumuşamadığına bakılır.
4
Ünsüz sertleşmesini (benzeşme) arayın.
ufuk-da -> ufukta, yet-me-miş-di -> yetmemişti.
Sert ünsüzle biten kelimelere gelen yumuşak ünsüzlü eklerin sertleştiği durumlar incelenir.
5
Fiillerdeki daralma durumunu analiz edin.
gerçekleş-me-yor -> gerçekleşmiyor.
Olumsuzluk ekinin (-ma/-me) şimdiki zaman ekiyle girdiği daralma etkisini tespit etmek gerekir.

Key Concept

Karma Ses Olayları Analizi

Practice More

Ünlü düşmesinin hem türetme sırasında (sararmak) hem de birleşme sırasında (kaybolmak) gerçekleşebileceğini unutmayın.
Estimated Time:1m 30s
Question 24Question →

Küçücük bir kulübede, aklından geçenleri kâğıda dökebilmek için vaktin gelmesini umuyordu. Kitabın sayfaları arasında kaybolurken dışarıdaki fırtınanın etkisini iliklerinde hissetti.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Metinde ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
Ünlü daralması, Türkçede sonu 'a' veya 'e' ünlüleriyle biten fiillere '-yor' şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu ünlülerin 'ı, i, u, ü' dar ünlülerine dönüşmesidir. Metindeki 'umuyordu' kelimesinde fiil kökü 'um-' olduğu için herhangi bir daralma söz konusu değildir. Ayrıca metnin geri kalanında daralmaya uğramış başka bir sözcük de yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki tüm sözcükleri ses olayları açısından analiz etme
"akıl+ından -> aklından" (Ünlü düşmesi), "vakit+in -> vaktin" (Ünlü düşmesi), "kayıp+olur -> kaybolur" (Ünlü düşmesi ve Ünsüz yumuşaması), "kitap+ın -> kitabın" (Ünsüz yumuşaması), "kâğıt+a -> kâğıda" (Ünsüz yumuşaması), "his+et-ti -> hissetti" (Ünsüz türemesi ve Ünsüz benzeşmesi) tespit edildi.
Soruda istenen 'olmayan' ses olayını bulmak için mevcut olanları elemek gerekir.
2
Ünlü daralması kuralını metindeki fiillere uygulama
"umuyordu" sözcüğünde kök "um-" şeklindedir. Daralma için fiilin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.
Daralma sadece kök/gövdesi 'a-e' ile biten fiillere '-yor' eki geldiğinde oluşur.
3
Eksik olan ses olayını belirleme
Ünlü düşmesi, yumuşama, benzeşme ve türeme örnekleri bulunurken daralma örneğine rastlanmadı.
Kesin sonuca ulaşmak için seçeneklerdeki tüm olayların metindeki karşılığı eşleştirilmiştir.

Key Concept

Ses Olayları (Düşme, Yumuşama, Benzeşme, Daralma, Türeme)

Hints

1
Metindeki 'kaybolurken' ve 'hissetti' gibi kelimelerin içinde birden fazla ses olayı gizli olabilir, her kelimeyi ekine köküne ayırın.

Practice More

Ünlü daralması konusunu pekiştirmek için 'demek' ve 'yemek' fiillerinin 'diye', 'yiyen' gibi özel kullanımlarını tekrar ediniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 25Question →

Sabahın köründe yola koyulan yolcular, ufkuna baktıkları dağın yamacında mola verdiler. Çaylarını yudumlarken buraların sessizliğini dinliyor, içlerindeki hüznü bir kenara bırakmaya çalışıyorlardı.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Metinde ünsüz türemesine dair herhangi bir örnek bulunmadığı için doğru yanıt ünsüz türemesi seçeneğidir.
Parçada ünlü düşmesi (ufkuna, hüznü), ünsüz yumuşaması (yamacında, yudumlarken, baktıkları, sessizliğini), ünsüz benzeşmesi (baktıkları) ve ünlü daralması (dinliyor) örnekleri yer alırken, ünsüz türemesi olayına yer verilmemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesi tespiti
ufuk -> ufkuna, hüzün -> hüznü
Sözcüklerin ikinci hecesindeki dar ünlülerin, ünlüyle başlayan ek aldığında düşmesi kuralı uygulanmıştır.
2
Ünsüz yumuşaması tespiti
yut-um -> yudum, yamaç -> yamacında, bak-tık-ı -> baktığı
Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten sözcüklerin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşaması (b, c, d, g/ğ) kuralı gözlemlenmiştir.
3
Ünsüz benzeşmesi tespiti
bak-dık -> baktık
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzlü ekin sertleşmesi gerçekleşmiştir.
4
Ünlü daralması tespiti
dinle-yor -> dinliyor
Sonu 'a/e' ile biten fiil köküne '-yor' eki geldiğinde geniş ünlünün daralması olayı mevcuttur.

Key Concept

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde analizi.

Practice More

Ses bilgisi sorularında sözcükleri kök ve eklerine ayırarak incelemek, gözden kaçan olayları tespit etmede en etkili yoldur.
Estimated Time:1m 15s
Question 26Question →

Yolun kavşağında, yaptığı tercihlerin sızısını dindirmiş; zihninde yankılanan o eski sesin dinmesini bekliyordu. Sabrıyla dokuduğu bu yeni sayfa, ona artık farklı bir dünyanın kapılarını açıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Parçada ünsüz türemesi (ikizleşmesi) örneği bulunmamaktadır.
Metinde geçen kelimeler incelendiğinde 'kavşağında' (kavuş-ak), 'zihninde' (zihin-i) ve 'sabrıyla' (sabır-ı) kelimelerinde ünlü düşmesi; 'kavşağında' (k-ğ), 'yaptığı' (k-ğ) ve 'dokuduğu' (k-ğ) kelimelerinde ünsüz yumuşaması; 'yaptığı' (p-t) kelimesinde ünsüz benzeşmesi; 'bekliyordu' (bekle-yor) kelimesinde ise ünlü daralması görülmektedir. Ancak metinde herhangi bir sözcükte ünsüz türemesi (ikizleşmesi) bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesi örneklerini belirle.
'kavuş-ak > kavşak', 'zihin-i > zihni', 'sabır-ı > sabrı'
Kelime türetilirken veya çekim eki alırken orta hecedeki ünlü düşmüştür.
2
Ünsüz yumuşaması (değişimi) örneklerini belirle.
'kavşak-ı > kavşağı', 'yaptık-ı > yaptığı', 'dokuduk-u > dokuduğu'
Sert ünsüzle (k) biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında 'k' sesi 'ğ'ye dönüşmüştür.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) örneğini belirle.
'yap-dık > yaptık'
Sert ünsüzden (p) sonra gelen yumuşak ünsüz (d), sertleşerek 't'ye dönüşmüştür.
4
Ünlü daralması örneğini belirle.
'bekle-yor > bekliyor'
Sonu 'a/e' ile biten fiil köküne '-yor' eki gelince geniş ünlü daralmıştır.

Key Concept

Ses Olayları (Ünlü Düşmesi, Yumuşama, Benzeşme, Daralma, Türeme)

Hints

1
Metindeki fiilleri ve türetilmiş sözcükleri (kavşak, yaptığı gibi) köklerine ayırarak inceleyin.

Practice More

Ünsüz türemesi genellikle 'hissetmek, zannetmek, reddetmek' gibi yardımcı eylemlerde veya 'sırrı, hakkı' gibi tek heceli kelimelerde görülür.
Estimated Time:1m 15s
Question 27Question →

"Hakkını arayan adam, sabretmeyi bildiği için sonunda amacına ulaştı." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Cümlede herhangi bir sözcükte ünlü daralması olayı gerçekleşmemiştir.
Verilen cümlede 'ünlü daralması' (a, e ünlülerinin ı, i, u, ü olması) görülmemektedir. Cümledeki eylemler ve diğer sözcükler incelendiğinde bu kurala uygun bir ses değişimi saptanmamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Ünsüz türemesini kontrol et.
"Hakkını" sözcüğü "hak" köküne ek gelirken "k" sesi türemiştir.
Tek heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında son ünsüz ikizleşir.
2
Ünlü düşmesini kontrol et.
"Sabretmeyi" sözcüğü "sabır" ve "etmek" birleşirken "ı" sesini kaybetmiştir.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında veya birleştiğinde orta hece ünlüsü düşer.
3
Ünsüz yumuşamasını kontrol et.
"Amacına" sözcüğünde "ç" sesi "c"ye, "bildiği" sözcüğünde "k" sesi "ğ"ye dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan ek geldiğinde p, ç, t, k sesleri b, c, d, g/ğ seslerine dönüşür.
4
Ünsüz benzeşmesini kontrol et.
"Ulaştı" sözcüğünde ekteki "d" sesi, kelime sonundaki "ş"nin etkisiyle "t" olmuştur.
Sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir.

Key Concept

Ses Olayları (Düşme, Türeme, Yumuşama, Benzeşme, Daralma)
Estimated Time:45s
Question 28Question →

"Gönlündeki sızıyı dindirmek için sabretmesi gerektiğini hissediyordu; ancak ufkunu karartan bulutlar henüz dağılmamıştı."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Parçada ünlü daralması (a, e ünlülerinin ı, i, u, ü'ye dönüşmesi) olayına örnek teşkil eden bir kullanım bulunmamaktadır.
Verilen parçada ünlü daralması yoktur. Ünlü daralması, Türkçede sonu 'a, e' geniş ünlüleriyle biten fiillerin '-yor' eki alması veya 'ye-, de-' gibi fiillerin kaynaştırma harfi alması sonucu bu ünlülerin 'ı, i, u, ü'ye dönüşmesidir. Metindeki 'hissediyordu' fiili 'his-set-mek'ten gelir ve geniş ünlüyle bitmediği için daralma oluşturmaz.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesi kontrolü
Gönül-ü > Gönlü, Sabır-et- > Sabret-, Ufuk-u > Ufku
Kelime köklerindeki ünlülerin düşmesi tespit edilmiştir.
2
Ünsüz yumuşaması kontrolü
Gerek-tik-i > Gerektiği, His-et- > Hissed-
Sert ünsüzlerin (k, t) ünlüyle başlayan ek aldıklarında yumuşadıkları görülmektedir.
3
Ünsüz benzeşmesi kontrolü
Gerek-dik > Gerek-tik, Dağıl-ma-mış-dı > Dağıl-ma-mış-tı
Sert ünsüzle biten kök/gövdenin yanına gelen yumuşak ünsüzün sertleştiği belirlenmiştir.
4
Ünsüz türemesi kontrolü
His + Etmek > Hissetmek
Yardımcı eylemle birleşen kelimede ünsüz ikizleşmesi (türeme) oluşmuştur.
5
Ünlü daralması kontrolü
Bulunmuyor
Metindeki eylemlerde veya kaynaştırma harfi öncesinde daralma yaratan bir durum yoktur.

Key Concept

Ses olaylarını metin içerisinde analiz etme
Estimated Time:2m 0s
Question 29Question →

"Küçücük bir umudun peşinden gitmekte kararlıydı; ancak ufkumun daraldığını hissediyordu. Kalbinde sakladığı bu sızı, uykularını kaçırıyordu."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Metinde 'bekliyor', 'anlıyor' gibi örneklerde görülen ünlü daralması ses olayına yer verilmemiştir.
Parçada yer alan 'hissediyordu' ve 'kaçırıyordu' sözcüklerinde şimdiki zaman eki (-yor) kullanılmasına rağmen, bu fiillerin gövdeleri geniş ünlüyle bitmediği için (hisset- ve kaçır-) herhangi bir ünlü daralması gerçekleşmemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kelimelerin kök ve eklerini inceleyerek ünlü düşmesini tespit etme
'Ufuk-um' > 'ufkum' ve 'uyu-ku' > 'uyku' kelimelerinde orta hece ünlüsü düşmüştür.
Ünlü ile başlayan ek alan bazı kelimelerde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
2
Ünsüz değişimlerini (yumuşama ve benzeşme) kontrol etme
'Umut-un' > 'umudun' (yumuşama) ve 'gitmek-de' > 'gitmekte' (benzeşme) olayları belirlendi.
Sert ünsüzle biten kelimelere gelen eklerin veya kök sonundaki ünsüzlerin değişimi incelenir.
3
Yardımcı eylemler ve eklerdeki türemeleri inceleme
'His + etmek' birleşiminde 'hissederken' şeklinde bir 's' türemesi (ünsüz türemesi) vardır.
Bazı tek heceli kelimeler ünlüyle başlayan ek veya yardımcı eylem aldığında ünsüz ikizleşmesi görülür.
4
Ünlü daralması olup olmadığını sorgulama
Metindeki 'hissediyordu' ve 'kaçırıyordu' kelimelerinin kökleri 'hisset-' ve 'kaçır-' şeklindedir; geniş ünlüyle bitmedikleri için daralma gerçekleşmez.
Daralma için fiilin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.

Key Concept

Ses olaylarının kelime yapısı içinde analizi ve karıştırılan '-yor' eki etkisinin ayırt edilmesi.
Estimated Time:1m 30s
Question 30Question →

Küçük çocuk, elindeki kağıdı yavaşça katlayıp cebine yerleştirdi. Şehrin kalabalık caddelerinde ilerlerken bir yandan da annesini bekliyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Metinde ünsüz türemesi ses olayına örnek teşkil edecek bir kelime bulunmamaktadır.
Ünsüz türemesi, yabancı dillerden dilimize geçen bazı kelimelerde ünlüyle başlayan bir ek aldığında veya birleştiğinde son ünsüzün ikizleşmesi (hissi, reddetmek vb.) durumudur. Verilen parçada bu duruma örnek bir kullanım yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesini kontrol et.
'Şehir-in' -> 'Şehrin' ve 'İleri-lerken' -> 'İlerlerken' kelimelerinde ünlü düşmesi mevcuttur.
Kelime türetilirken veya çekimlenirken orta hece ünlüsü kaybolmuştur.
2
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) kontrol et.
'Kağıt-ı' -> 'Kağıdı' ve 'Cep-ine' -> 'Cebine' kelimelerinde ünsüz yumuşaması mevcuttur.
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşamıştır.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) kontrol et.
'Yavaş-ca' -> 'Yavaşça' ve 'Yerleş-tirdi' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi mevcuttur.
Sert ünsüzle biten kelimelerden sonra gelen yumuşak ünsüzler sertleşmiştir.
4
Ünlü daralmasını kontrol et.
'Bekle-yor' -> 'Bekliyor' kelimesinde ünlü daralması mevcuttur.
'a, e' geniş ünlüleri '-yor' ekinin etkisiyle 'ı, i, u, ü' dar ünlülerine dönüşmüştür.
5
Ünsüz türemesini kontrol et.
Metnin tamamında herhangi bir ünsüz türemesi örneği yoktur.
Sonucu doğrulamak için tüm kelimeler incelenmiştir.

Key Concept

Ses Olayları (Yumuşama, Benzeşme, Daralma, Düşme, Türeme)
Estimated Time:45s
Question 31Question →

"Kitaplığındaki her eser, zihninde yepyeni ufuklar açıyor; okudukça bu eşsiz dünyanın sırrına daha da yaklaştığını hissediyordu."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Metinde ünlü daralması olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmadığı için doğru cevap ünlü daralmasıdır.
Ünlü daralması, Türkçede sonu 'a' veya 'e' ünlüleriyle biten fiillerin şimdiki zaman eki (-yor) aldığında bu ünlülerin 'ı, i, u, ü'ye dönüşmesidir. Verilen metindeki 'açıyor' ve 'hissediyordu' eylemlerinde fiil kökleri dar ünlüyle bitmediği için daralma gerçekleşmemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki sözcükleri ses olayları açısından incele
"Kitaplığındaki" sözcüğünde k > ğ (yumuşama), "zihninde" sözcüğünde i düşmesi (ünlü düşmesi) tespit edildi.
Soru kökünde var olmayan ses olayını bulmak için mevcut olanları elemek gerekir.
2
Fiil ve ek birleşimlerini kontrol et
"Okudukça" sözcüğünde c > ç (benzeşme), "sırrına" sözcüğünde r türemesi (türeme), "hissediyordu" sözcüklerinde s türemesi ve t > d yumuşaması tespit edildi.
Birden fazla ses olayını barındıran sözcükleri ayrıştırarak seçenekleri doğrulamak gerekir.
3
Seçeneklerdeki ses olaylarını metinle karşılaştır
Ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulundu; ancak ünlü daralması bulunamadı.
Eksik olan ses olayını belirleyerek sonucu kesinleştirme.

Key Concept

Ses Olayları (Düşme, Türeme, Benzeşme, Yumuşama)
Estimated Time:45s
Question 32Question →

"Vaktin nasıl geçtiğini anlamadan ufkumun daraldığını anladım. Kalbimdeki bu derin sızı, ancak sabrın gücüyle dindirilmeyi bekliyor."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Metinde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Parçada birden fazla ses olayı bir arada verilmiştir. 'Vaktin', 'ufkumun' ve 'sabrın' sözcüklerinde ünlü düşmesi mevcuttur. 'Geçtiğini', 'daraldığını' ve 'kalbimdeki' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması; 'geçtiğini' sözcüğünde aynı zamanda ünsüz benzeşmesi görülür. 'Bekliyor' fiilinde ise ünlü daralması vardır. Ancak metinde 'hissetmek', 'reddetmek' gibi bir ünsüzün türediği (ikizleştiği) bir örnek bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Ünlü düşmesi analizi
vakit -> vaktin, ufuk -> ufkumun, sabır -> sabrın
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında ünlülerini düşürmüştür.
2
Ünsüz yumuşaması analizi
kalp -> kalbim, geçti-dik -> geçtiği, daraldı-dık -> daraldığı
Sert ünsüzle (p, k) biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşamıştır.
3
Ünsüz benzeşmesi analizi
geç-dik -> geçtiği
Sert ünsüzle (ç) biten fiile gelen yumuşak ünsüz (d) sertleşerek 't' olmuştur.
4
Ünlü daralması analizi
bekle-yor -> bekliyor
Geniş ünlü (e) ile biten fiil, şimdiki zaman eki (-yor) etkisiyle daralmıştır.

Key Concept

Ses Olayları (Ünlü ve Ünsüz Değişimleri)
Estimated Time:1m 15s
Question 33Question →

"Güneşin kavurucu sıcağı altında ilerlerken, ufkunda beliren bu karaltının bir serap olduğunu zannedip beklemekten vazgeçti." Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Ünlü daralması
Verilen cümledeki kelimeler incelendiğinde; "ilerlemek" (ileri-le) ve "ufkunda" (ufuk-u) kelimelerinde ünlü düşmesi; "sıcağı" (sıcak-ı), "olduğunu" (olduk-u) ve "zannedip" (et-ip) kelimelerinde ünsüz yumuşaması; "beklemekten" (-den/-ten) ve "vazgeçti" (-di/-ti) kelimelerinde ünsüz benzeşmesi; "zannedip" (zan-et) kelimesinde ise ünsüz türemesi olduğu görülmektedir. Ancak metnin hiçbir yerinde düz-geniş ünlülerin (a, e) daralmasına (ı, i, u, ü) örnek teşkil edecek bir kullanım yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kelimeleri tek tek inceleyerek ses olaylarını tespit etmek.
"İlerlerken" (ileri-le), "ufkunda" (ufuk-u), "sıcağı" (sıcak-ı), "olduğunu" (olduk-u), "zannedip" (zan-et-ip), "beklemekten" (beklemek-den), "vazgeçti" (vazgeç-di).
Her kelimenin kök ve ek yapısını çözümleyerek ses değişimlerini görmek gerekir.
2
Tespit edilen ses değişimlerini sınıflandırmak.
Düşme: ileri, ufuk; Yumuşama: sıcak, olduk, et; Benzeşme: beklemekten, vazgeçti; Türeme: zannet.
Sınıflandırma yaparak hangi ses olayının dışarıda kaldığını belirlemek için.

Key Concept

Ses Bilgisi (Ünlü ve Ünsüz Olayları)
Estimated Time:1m 30s
Question 34Question →

Yalnızlık, ansızın kapını çaldığında elindeki son umudu da yitirdiğini anlarsın. Kalbindeki o küçük sızıyı dindirmek için çevrene bakarsın ama her şeyin çoktan bittiğini hissedersin.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Parçada ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
Metin incelendiğinde 'yalnızlık' ve 'çevrene' sözcüklerinde ünlü düşmesi; 'umudu', 'yitirdiğini', 'kalbindeki' gibi sözcüklerde ünsüz yumuşaması; 'bittiğini' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi; 'hissedersin' sözcüğünde ise ünsüz türemesi olduğu görülmektedir. Ancak metinde ünlü daralmasına (a, e ünlülerinin ı, i, u, ü olması) dair herhangi bir örnek bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kelimeleri eklerine ayırarak ünlü düşmesini kontrol et.
'yalın-ız' -> yalnızlık ve 'çevir-e' -> çevrene kelimelerinde orta hece ünlüsü düşmüştür.
İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlü düşer.
2
Ünsüz yumuşaması (değişimi) olan kelimeleri tespit et.
'umut-u' -> umudu, 'kalp-i' -> kalbi, 'yitir-dik-i' -> yitirdiğini kelimelerinde sert ünsüzler yumuşamıştır.
P, ç, t, k ile biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünsüzler b, c, d, g/ğ'ye dönüşür.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olan kelimeleri ara.
'bit-di' -> bitti (bittiğini kelimesinin içinde) örneğinde yumuşak olan 'd' sesi, 't' sesine dönüşerek sertleşmiştir.
Fıstıkçı Şahap ünsüzlerinden biriyle biten kelimeye c, d, g ile başlayan ek gelirse bunlar ç, t, k'ye dönüşür.
4
Ünsüz türemesi olup olmadığını incele.
'his' ve 'etmek' birleşirken 's' sesi türemiş ve 'hissedersin' halini almıştır.
Bazı Arapça kökenli kelimeler yardımcı eylemle birleşirken kökteki ünsüz ikizleşir.
5
Ünlü daralması varlığını sorgula.
Metinde '-yor' eki alan veya daralmaya uğrayan bir kelime bulunmamaktadır.
Daralma, fiil kök veya gövdesindeki geniş ünlülerin (a, e) daralması (ı, i, u, ü) olayıdır.

Key Concept

Karma ses olaylarının metin üzerinde tespiti

Practice More

Ünlü daralması özellikle '-yor' ekiyle karıştırılan 'an-lı-yor' gibi yapay durumlarda aranmalıdır; ancak bu parçada fiillerin geniş zaman (-ar/-er) çekimi kullanıldığı için daralma oluşmamıştır.
Estimated Time:50s
Question 35Question →

"Oğlunun sevincini paylaştı. Onunla gurur duyduğunu her fırsatta belirtti." Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Verilen metinde ünsüz türemesi ses olayı bulunmamaktadır.
Parçada 'oğlunun' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'sevincini' ve 'duyduğunu' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması, 'paylaştı' ve 'belirtti' sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi, 'oğlunun', 'sevincini' ve 'duyduğunu' sözcüklerinde ise kaynaştırma ünsüzü bulunmaktadır. Ancak parçada herhangi bir ünsüz türemesi (bir ünsüzün ikiye çıkması durumu) örneği yer almamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri incelemek.
Oğul-u-n-un, sevinç-i-n-i, paylaş-dı, duy-duk-u-n-u, belirt-di.
Ses olaylarını tespit edebilmek için sözcüğün yapısını analiz etmek gerekir.
2
Ünlü düşmesini kontrol etmek.
'Oğul' sözcüğü 'oğlunun' haline gelirken 'u' harfi düşmüştür.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünlü düşer.
3
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) kontrol etmek.
'Sevinç' -> 'sevinci' ve 'duyduk' -> 'duyduğu' değişimleri görülmektedir.
Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünsüzler yumuşar.
4
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) kontrol etmek.
'Paylaş-tı' ve 'belirt-ti' sözcüklerinde ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşmiştir.
Sert ünsüzle biten kelimelere 'c, d, g' ile başlayan ek geldiğinde bu sesler 'ç, t, k'ye dönüşür.
5
Kaynaştırma ve türeme durumlarını incelemek.
'Sevincini' gibi sözcüklerde 'n' kaynaştırma harfi varken, ünsüz türemesi (affetmek, şıkkı vb.) yoktur.
Metindeki tüm ses olayları elendiğinde dışarıda kalan olay doğru cevaptır.

Key Concept

Ses olaylarının tespiti ve ayırt edilmesi

Practice More

Ünlü daralması ve ünsüz türemesi gibi daha az rastlanan ses olaylarını içeren metinleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 36Question →

"Yalnızlığın kıyısında, sönmekte olan ocağın başında otururken aklından geçenleri susturamıyordu. İçindeki sızıyı dindirmek için sabretmesi gerektiğini çok iyi biliyordu."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Ünsüz türemesi
Metin incelendiğinde 'yalın-ız', 'akıl-ın' ve 'sabır-etmek' kelimelerinde ünlü düşmesi; 'yalnızlık-ın', 'ocak-ın' ve 'gerektik-i' kelimelerinde ünsüz yumuşaması; 'sönmek-de' ve 'gerek-dik' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi; 'sustur-ama-yor' kelimesinde ise ünlü daralması tespit edilir. Ancak metnin hiçbir yerinde bir ünsüzün türediği (ikizleştiği) bir örnek bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki ünlü düşmelerini belirleme
'Yalnızlığın' (yalın-ız), 'aklından' (akıl-ın) ve 'sabretmesi' (sabır-et-) sözcükleri ünlü düşmesi içermektedir.
Kelime türetilirken veya birleşirken orta hecedeki dar ünlü düşmüştür.
2
Metindeki ünsüz yumuşamalarını belirleme
'Yalnızlığın' (yalnızlık-ın), 'ocağın' (ocak-ın) ve 'gerektiğini' (gerektik-i) sözcüklerinde ünsüz yumuşaması vardır.
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında 'k' sesleri 'ğ' sesine dönüşmüştür.
3
Metindeki ünsüz benzeşmelerini belirleme
'Sönmekte' (sönmek-de > sönmekte) ve 'gerektiğini' (gerek-dik > gerekti) sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi vardır.
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzle başlayan ekler (d), kelimenin sonundaki sert ünsüzün etkisiyle sertleşmiştir (t).
4
Metindeki ünlü daralmasını belirleme
'Susturamıyordu' (sustur-ama-yor) kelimesinde ünlü daralması vardır.
Olumsuzluk ekinin geniş ünlüsü (a), kendisinden sonra gelen 'yor' ekinin etkisiyle daralarak 'ı' olmuştur.
5
Ünsüz türemesi kontrolü
Metinde ünsüz türemesi örneği bulunamamıştır.
Kelime kökünde olmayan bir ünsüzün ek veya birleşme sırasında ortaya çıkması durumu metinde yoktur.

Key Concept

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi) metin üzerinde analizi.
Estimated Time:1m 30s
Question 37Question →

Gittikçe koyulaşan sis, şoförün ufkunu kapatıyor; yolun kenarındaki ağaçların gölgesi ise sanki birer dev gibi üzerine geliyordu. Bu durumun kendisini ne kadar korkuttuğunu kimseye söylemiyor, sadece içindeki endişeyi bastırmaya çalışıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünlü daralması örnekleri bulunurken ünsüz türemesine dair bir örnek yoktur.
Ünsüz türemesi, Arapça kökenli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığında veya yardımcı fiille birleştiğinde ortaya çıkan bir olaydır (örneğin: sır-ı > sırrı, affetmek). Verilen metinde bu kurala uygun bir kullanım bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki sözcükleri ses olayları açısından analiz etme
Gittikçe: git-dik-ce (İki adet ünsüz benzeşmesi),
Ufkunu: ufuk-u (Ünlü düşmesi),
Korkuttuğunu: korkut-duk-u (Ünsüz benzeşmesi ve ünsüz yumuşaması),
Söylemiyor: söyle-me-yor (Ünlü daralması)
Soruda istenen ses olaylarının metinde olup olmadığını belirlemek için kelime kök ve ek tahlili yapılır.
2
Çeldirici olarak kullanılan 'yor' ekli kelimeleri inceleme
Kapatıyor, geliyordu ve çalışıyordu sözcüklerinde daralma yoktur (kapat-ıyor, gel-iyor, çalış-ıyor); sadece 'söylemiyor' sözcüğünde daralma vardır.
Öğrencilerin her 'yor' ekini daralma sanma yanılgısını (trap) elemek gerekir.
3
Seçeneklerle karşılaştırma yapma
Ünlü düşmesi, benzeşme, yumuşama ve daralma metinde tespit edilmiştir. Ünsüz türemesi (hiss-et > hisset gibi) bulunamamıştır.
Hangi ses olayının eksik olduğunu kesinleştirmek için son kontrol yapılır.

Key Concept

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, daralma, benzeşme, yumuşama) metin üzerinde tespiti ve ayırt edilmesi.

Practice More

Ünsüz türemesi ile ünsüz benzeşmesi arasındaki farkı pekiştirmek için 'hissetmek' ve 'fıstıkçı şahap' kurallarını tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:1m 30s
Question 38Question →

Yıllardır beslediği hayalleri bir kenara iterek reddedip zihninde yükselttiği yeni bir geleceğin kapısını aralamayı umuyordu.

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünlü daralması

Answer

Cümlede ünlü daralması (ünlü daralması) bulunmamaktadır.
Verilen cümlede 'ünlü daralması' olayına yer verilmemiştir. 'Umuyordu' fiilinin kökü 'um-' olup ünsüzle bittiği için şimdiki zaman eki olan '-yor' ile kök arasına giren '-u-' sesi sadece bir yardımcı ünlüdür. Bir sözcükte ünlü daralması olabilmesi için fiilin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcükleri eklerine ve köklerine ayırarak ses olaylarını tespit etmek.
Beslediği (besi-le-dik-i): Ünlü düşmesi ve yumuşama.
Reddedip (red-et-ip): Ünsüz türemesi ve yumuşama.
Zihninde (zihin-i-n-de): Ünlü düşmesi.
Yükselttiği (yüksek-el-t-dik-i): Ünsüz düşmesi (k), benzeşme (t-t) ve yumuşama (k-ğ).
Geleceğin (gelecek-in): Ünsüz yumuşaması.
Metindeki tüm ses olaylarını eksiksiz belirlemek için yapısal analiz gereklidir.
2
Seçeneklerle metindeki bulguları karşılaştırmak.
A, B, C ve E seçeneklerindeki ses olayları metinde mevcuttur.
Yanlış olan seçeneği eleme yöntemiyle doğrulamak.
3
Umuyordu sözcüğünü daralma açısından incelemek.
Um- (kök) + -uyor (şimdiki zaman). Buradaki 'u' yardımcı ünlüdür; kök 'a' veya 'e' ile bitmediği için daralma yoktur.
Öğrencilerin sıklıkla düştüğü yardımcı ünlü ve daralma ayrımını netleştirmek.

Key Concept

Türkçede ses olaylarını tespit ederken sözcüğün kök halini ve aldığı eklerin orijinal biçimlerini analiz etmek.
Question 39Question →

Yalnızlığın ortasında beklerken gönlündeki sızıyı dindirmek için epey uğraştı. Kitabı eline alıp sayfaları hızla çevirirken bir yandan da kahvesini yudumluyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Metinde ünsüz türemesi olayı örneklenmemiştir.
Verilen parçada ünlü düşmesi (yalnız, gönlü), ünsüz yumuşaması (yalnızlığın, kitabı, yudum), ünsüz benzeşmesi (uğraştı) ve ünlü daralması (yudumluyor) örnekleri bulunurken; bir ünsüzün yan yana gelerek türediği 'ünsüz türemesi' (hissini, affetmek vb.) örneği yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kelimeleri eklerine ayırarak ünlü düşmesini ara.
'yalın-ız' -> yalnız ve 'gönül-ü' -> gönlü örnekleri bulunur.
Kök veya gövde durumundaki kelimeler ek alırken orta hecedeki dar ünlülerini kaybedebilir.
2
Sert ünsüzle biten kelimelerin yumuşayıp yumuşamadığını kontrol et.
'kitap-ı' -> kitabı ve 'yalnızlık-ın' -> yalnızlığın örnekleri bulunur.
p, ç, t, k ile biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşar.
3
Sertleşme (benzeşme) olup olmadığını kontrol et.
'uğraş-dı' -> uğraştı kelimesinde 'd' sesi 't'ye dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzlü ekler sertleşir.
4
Şimdiki zaman eki alan fiilde daralma olup olmadığını kontrol et.
'yudumla-yor' -> yudumluyor kelimesinde 'a' sesi 'u' olmuştur.
Sonu a/e ile biten fiiller -yor eki aldığında daralır.
5
Ünsüz türemesi (ikizleşme) ara.
Metinde bu ses olayına dair hiçbir örnek bulunmamaktadır.
Genellikle Arapça kökenli kelimelerde görülen bu olay metinde geçmemektedir.

Key Concept

Ses Olaylarını Metin İçinde Tespit Etme
Estimated Time:45s
Question 40Question →

Ağacın gölgesinde yavaşça dinlenirken aklına gelen soruları bir türlü soramıyordu.

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Ünsüz türemesi

Answer

Cümlede ünsüz türemesi ses olayı bulunmamaktadır.
Verilen cümlede 'ağacın' kelimesinde ünsüz yumuşaması, 'yavaşça' kelimesinde ünsüz benzeşmesi, 'aklına' kelimesinde ünlü düşmesi ve 'soramıyordu' kelimesinde ünlü daralması bulunmaktadır. Ancak cümledeki hiçbir kelimede kökte veya ek alırken oluşan bir ünsüz türemesi (örneğin 'hissi, reddi' gibi) mevcut değildir.

Step-by-Step Solution

1
Ağacın sözcüğünü incele
ağaç + ın → ağacın (ç > c)
Ünsüz yumuşaması vardır.
2
Yavaşça sözcüğünü incele
yavaş + ca → yavaşça (c > ç)
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır.
3
Aklına sözcüğünü incele
akıl + ına → aklına (ı düşer)
Ünlü düşmesi vardır.
4
Soramıyordu sözcüğünü incele
sor - a - ma - yor → soramıyor (a > ı)
Olumsuzluk ekinin daralması (ünlü daralması) vardır.
5
Ünsüz türemesi kontrolü yap
Cümlede "hissetmek, reddetmek, hakkı" gibi ünsüz türemesi örneği yoktur.
Cevap ünsüz türemesidir.

Key Concept

Temel Ses Olayları (Düşme, Yumuşama, Benzeşme, Daralma, Türeme)
Estimated Time:45s
PreviousPage 2 / 7Next
Ses Bilgisi Practice Questions — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 2 | Examkin