Hukukun Temel Kavramları

Hukuk kurallarına aykırı olarak gerçekleştirilen işlemlere uygulanan yaptırımlar arasında yer alan 'mutlak butlan' ile 'yokluk' müeyyideleri, sonuçları bakımından benzerlik gösterse de yapısal olarak farklı niteliktedir. Bu iki yaptırım türü arasındaki yapısal farklar dikkate alındığında; kurucu unsurları mevcut olan ancak kamu düzenine, genel ahlaka veya hukukun emredici hükümlerine aykırı olan bir işlemin tabi olduğu yaptırım ve bu yaptırımın 'yokluk'tan temel farkı aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Özel hukukta haklar; bağımsız olup olmadıklarına göre 'asli haklar' ve 'fer'i (bağlı) haklar' olarak ikiye ayrılmaktadır. Asli haklar, varlığı başka bir hakka bağlı olmayan ve doğrudan doğruya kullanılabilen haklardır. Fer'i haklar ise varlıkları başka bir ana hakkın varlığına bağlı olan, o hakla birlikte doğan ve o hak sona erdiğinde kendiliğinden son bulan haklardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 'fer'i haklar' (bağlı haklar) arasında yer almaktadır?

Bir toplumda belirli bir zamanda yürürlükte olan yazılı ve yazılı olmayan hukuk kurallarının tamamı ile toplumsal ihtiyaçları ve adalet duygusunu tam olarak karşılamak amacıyla ulaşılması gereken ideal hukuk arasındaki fark, hukuk doktrininde temel bir ayrım teşkil eder.

Buna göre; yürürlükteki tüm kuralları kapsayan kavram ile insan aklıyla ulaşılan 'olması gereken' hukuku ifade eden kavramlar sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk sistemimizde özel haklar; konuları, ileri sürülebilecekleri çevre ve kullanılmalarının hukuki etkileri bakımından çeşitli doktrinsel ayrımlara tabi tutulmaktadır. Bazı nispi haklar, kanunda öngörülen hallerde tapu kütüğüne şerh verilerek etkileri kuvvetlendirilebilir. Bu bağlamda, tapu kütüğüne şerh edilmiş olan 'sözleşmeden doğan önalım (şufa) hakkı' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Toplumsal hayatı düzenleyen normatif sistemler olan din, ahlak, görgü ve hukuk kuralları; bireylerin davranışlarını yönlendirme ve toplum düzenini sağlama noktasında ortak amaçlara sahiptir. Ancak hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran ve onu "zorlayıcı" kılan temel bir fark bulunmaktadır.

Buna göre, hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran en temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk sistemimizde normlar hiyerarşisi uyarınca alt basamakta yer alan bir norm, üst basamaktaki norma aykırı olamaz. Ancak 1982 Anayasası’nda yapılan 2004 değişikliği ile bazı durumlarda "kanun" ile "milletlerarası antlaşma" arasındaki ilişki özel olarak düzenlenmiştir.

Buna göre, "temel hak ve özgürlüklere" ilişkin bir konuda, usulüne uygun yürürlüğe konulmuş bir kanun hükmü ile milletlerarası antlaşma hükmünün aynı konuda farklı kurallar içermesi durumunda, ortaya çıkan uyuşmazlığın çözümünde aşağıdakilerden hangisi uygulanmalıdır?

Borçlar hukuku kapsamında, borcunu vadesi geldiği hâlde rızasıyla ifa etmeyen bir borçlunun; alacaklının talebi üzerine yetkili kamu organları ve devlet gücü aracılığıyla bu borcu yerine getirmeye zorlanması durumunda uygulanan hukuki müeyyide aşağıdakilerden hangisidir?

Bir boşanma davasında mahkeme hâkimi, kanunda ödenecek nafaka miktarının kesin bir rakamla belirtilmediğini; bunun yerine kanun koyucunun 'tarafların mali gücü' ve 'hakkaniyet' gibi esnek kavramlara yer vererek miktarın tayinini hâkime bıraktığını tespit etmiştir. Hâkim, bu esnek kavramları somut olayın özelliklerine göre değerlendirerek nafaka miktarını belirlemiştir.

Buna göre, hâkimin somut uyuşmazlıkta karşılaştığı boşluk türü ve bu boşluğu doldururken kullandığı hukuki yetki aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hukuk sistemimizde normlar hiyerarşisi (Kelsen Piramidi) gereği, her düzenleme kendisinden üstte bulunan normlara uygun olmak zorundadır. Bu yapı ve hukuk kuralları arasındaki basamaklar dikkate alındığında, hiyerarşiye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hukuk düzeninde haklar; ileri sürülebilecekleri çevre, konuları ve kullanılmalarının sonuçları bakımından çeşitli sınıflara ayrılır. Bu bağlamda, bir mucidin yeni bir buluşu üzerindeki "patent hakkı" ile bu mucidin buluşunu devrettiği şirketten olan "satış bedeli alacağı" karşılaştırıldığında, bu iki hakkın niteliği ve korunma kapsamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Hukuk düzeninde 'hükümsüzlük' yaptırımı; bir hukuki işlemin kanunun öngördüğü şekilde yapılmaması veya kanuna aykırı olması durumunda ortaya çıkar. Bu yaptırımın en ağır türü olan 'yokluk', işlemin kurucu unsurlarındaki eksiklik nedeniyle hukuk aleminde hiç oluşmadığını ifade ederken; 'mutlak butlan', işlemin kurulduğunu ancak ağır bir hukuka aykırılık nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayıldığını ifade eder. İdare hukukunda ise bir işlemin başka bir erk (yasama veya yargı) yerine geçilerek yapılması durumuna 'fonksiyon gaspı' denir.

Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi hukuki niteliği itibarıyla 'yokluk' yaptırımı kapsamında değerlendirilir?

Hukuk doktrininde kuralların mevcudiyeti ve geçerlilik alanı üzerine yapılan akademik tartışmalarda; bir ülkede fiilen uygulanan 'yazılı ve yazısız' kuralların toplamı ile sadece 'yetkili makamlarca metne dökülmüş' kurallar arasındaki teknik ayrım büyük önem taşır. Bu bağlamda, 'yürürlükteki hukuk' sistemini oluşturan temel kavramlar ve bu kavramların birbirleriyle olan kapsamsal ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ayşe, hâlihazırda evli olan Murat ile bir evlendirme memuru huzurunda, tarafların karşılıklı rızasıyla ve kanunun öngördüğü şekil şartlarına uyarak ikinci bir evlilik gerçekleştirmiştir. Murat'ın mevcut evliliğinin devam ediyor olması nedeniyle, bu yeni evlilik işleminin Türk hukukundaki yaptırımı aşağıdakilerden hangisidir?

Jellinek tarafından yapılan "Kamu Hakları" tasnifine göre; bireyin devlet tarafından dokunulamayacak özel alanını ifade eden ve devlete karşı korunması gereken haklara "Negatif Statü Hakları" (Koruyucu Haklar) denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir negatif statü hakkı örneği değildir?

Hukuk doktrininde kuralların geçerlilik alanı ve kaynağına göre yapılan tasniflerde; bir toplumda belirli bir dönemde uygulanan, yetkili makamlarca konulan yazılı metinlerin yanı sıra toplum vicdanında yer etmiş yazısız kuralları da bünyesinde barındıran hukuk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk bilimine giriş dersinde hazırlanan bir karşılaştırma tablosunda bazı hukuk türleri ve bu türlerin kapsamları şu şekilde gösterilmiştir:

Bu tabloya göre, bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte olan hukuk kurallarının sadece yazılı olan kısmını ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk teorisinde 'olan hukuk' ($lex$ $lata$) ile 'olması gereken hukuk' ($lex$ $ferenda$) ayrımı, hukukun kaynaklarını ve meşruiyet temelini belirlemede esas alınır. Bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte bulunan, yetkili makamlarca konulmuş yazılı normların yanı sıra yargısal kararlarda bağlayıcılığı kabul edilen yazısız örf ve adet kurallarının tamamını kapsayan kavram ile; zamandan ve mekândan bağımsız, insan aklının ve vicdanının öngördüğü mutlak adalet idealini temsil eden kavram çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından (temel öğelerinden) en az birinin eksik olması nedeniyle, söz konusu işlemin hukuk dünyasında hiç oluşmamış sayılması ve hiçbir hukuki sonuç doğurmaması durumunu ifade eden yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuki bir işlemin hukuk aleminde varlık kazanabilmesi için taraflar, irade beyanı ve konu gibi 'kurucu unsurların' bir arada bulunması zorunludur. Örneğin, karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmede taraflardan birinin irade beyanının hiç bulunmaması durumunda, o sözleşme hukuken hiç yapılmamış sayılır.

Buna göre, kurucu unsurların eksikliği nedeniyle bir hukuki işlemin hukuk aleminde hiç oluşmamış sayılmasını ifade eden yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk uygulamasında, bir toplumun uymak zorunda olduğu kurallar sadece kağıt üzerinde yazılı olanlardan ibaret değildir. Yetkili mercilerin çıkardığı düzenlemelerin yanında, tarihsel süreçten süzülüp gelen ve hukuki bağlayıcılık kazanan örf-adet kuralları da sistemin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu bütünsel yapı, hukukun mevcudiyetini ve fiili gücünü temsil eder.

Bu parçada ifade edilen, bir ülkede belli bir zamanda yürürlükte olan yazılı ve yazısız tüm hukuk kurallarını kapsayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?