Yasama

802 questions

Bir milletvekili, kamuoyunda geniş yankı uyandıran bir çevre felaketinin teknik nedenlerini ve ihmali bulunan kamu görevlilerinin sorumluluklarını bir raporla ortaya koymak amacıyla TBMM bünyesinde bir inceleme süreci başlatılmasını planlamaktadır. Bu durumda, ilgili milletvekilinin başvurması gereken denetim yolu ve bu yolun hukuki sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Meclis araştırması yoluna başvurulmalıdır; ancak devlet sırrı niteliğindeki bilgiler bu incelemenin kapsamı dışında tutulmalıdır.

Meclis soruşturması açılması talep edilmelidir; bu sayede olayda ihmali bulunan tüm kamu görevlileri doğrudan Yüce Divan'da yargılanabilir.

Yazılı soru önergesi verilmelidir; bu önergeye Cumhurbaşkanı tarafından bizzat ve

15

gün içinde cevap verilmesi anayasal zorunluluktur.

Genel görüşme açılması istenmelidir; bu görüşme sonucunda Meclis, ilgili bakanın görevine son verme yetkisine sahiptir.

Meclis araştırması talep edilmelidir; bu yol ile devlet sırları da dâhil olmak üzere her türlü bilgiye sınırsız erişim sağlanması mümkündür.

Show answer & explanation

Answer: Meclis araştırması yoluna başvurulmalıdır; ancak devlet sırrı niteliğindeki bilgiler bu incelemenin kapsamı dışında tutulmalıdır.

Answer

Doğru yanıt, Meclis araştırması yoluna başvurulması gerektiğini ve devlet sırlarının bu araştırmanın kapsamı dışında tutulduğunu belirten seçenektir.

Anayasa'nın

98

. maddesine göre Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir. Ancak aynı maddede devlet sırları ile ticari sırların Meclis araştırması kapsamı dışında olduğu açıkça belirtilmiştir. Senaryodaki inceleme ve rapor hazırlama talebi bu tanıma tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

Senaryodaki talebin niteliği (bilgi edinme ve raporlama) analiz edilir.

Talebin bir inceleme süreci gerektirdiği ve 'Meclis Araştırması' tanımına uyduğu saptanır.

Anayasa Madde

98

uyarınca, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan inceleme Meclis Araştırması'dır.

Meclis Araştırması'nın anayasal sınırları gözden geçirilir.

Devlet sırları ve ticari sırların araştırma kapsamı dışında olduğu tespit edilir.

Anayasa, yasama denetimi yetkisini kullanırken belirli hassas bilgileri (sırları) koruma altına almıştır.

Diğer denetim yolları (Soruşturma, Yazılı Soru, Genel Görüşme) özellikleri bakımından elenir.

Meclis Soruşturması'nın cezai sorumluluk, Yazılı Soru'nun kısa bilgi isteme ve Genel Görüşme'nin tartışma odaklı olduğu teyit edilir.

Senaryodaki 'teknik inceleme ve raporlama' ihtiyacına en uygun ve doğru hukuki çerçeve Meclis Araştırması'dır.

Key Concept

Meclis Araştırması'nın Tanımı ve Kapsamı

Hints

Bir konuda teknik inceleme yapılması ve rapor hazırlanması hangi denetim yoluna özgüdür?

Meclis araştırmasının devletin gizli kalması gereken bilgileri (sırları) üzerindeki yetkisini hatırlayın.

Practice More

Meclis araştırması açılması için gerekli olan milletvekili sayısı ve araştırma komisyonunun çalışma süresini inceleyin.

Estimated Time:1m 15s

Question 22Question →

1982 Anayasası ve TBMM İçtüzüğü hükümleri uyarınca, siyasi parti grupları parlamento faaliyetlerinin yürütülmesinde merkezi bir rol oynamaktadır. Ancak anayasa koyucu, milletvekillerinin yargısal nitelikli süreçlerde veya bireysel sorumluluk gerektiren hallerde parti disiplini altında kalmalarını önlemek amacıyla bazı kısıtlamalar öngörmüştür.

Buna göre, TBMM bünyesinde oluşturulan bir siyasi parti grubunun aşağıdaki konulardan hangisi hakkında 'grup genel kurulunda görüşme yapması' veya 'bağlayıcı karar alması' anayasal olarak yasaklanmıştır?

Meclis soruşturması açılmasına dair önergeler ve soruşturma süreci

Siyasi parti grubu adına Cumhurbaşkanlığına aday gösterilecek kişinin belirlenmesi

TBMM Başkanlık Divanı'nda partiye düşen üyelikler için adayların seçilmesi

Hükümetin genel politikası veya belirli bir bakanın faaliyetleri hakkında genel görüşme önergesi sunulması

Bütçe kanun teklifinin maddeleri üzerinde yapılacak grup görüşünün kararlaştırılması

Show answer & explanation

Answer: Meclis soruşturması açılmasına dair önergeler ve soruşturma süreci

Answer

Meclis soruşturması açılmasına dair önergeler ve soruşturma süreci hakkında grup görüşmesi yapılması veya karar alınması yasaklanmıştır.

1982 Anayasası'nın

83

. ve

100

. maddeleri, siyasi parti gruplarının 'Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması' ve 'Meclis Soruşturması' konularında görüşme yapmasını ve bağlayıcı karar almasını açıkça yasaklamıştır. Bu yasak, milletvekillerinin bir bakanın veya Cumhurbaşkanı yardımcısının ceza sorumluluğunu ilgilendiren konularda özgür iradeleriyle oy kullanmalarını koruma amacı taşır.

Step-by-Step Solution

Siyasi parti gruplarının anayasal kısıtlamalarını hatırlayın.

Grupların iki temel yasaklı alanı vardır: Yasama dokunulmazlığı ve Meclis soruşturması.

Bu konular milletvekilinin bireysel iradesini ve yargısal süreçleri ilgilendirdiği için parti disiplini dışında tutulmuştur.

1982 Anayasası'nın 100. maddesini analiz edin.

İlgili madde: 'Siyasi parti gruplarında, Meclis soruşturması ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.'

Milletvekillerinin soruşturma komisyonu kurulması veya Yüce Divan'a sevk konusundaki oylamalarda baskı altında kalmaması amaçlanır.

Seçeneklerdeki diğer işlemleri değerlendirin.

Meclis Başkanlığına aday gösterememek ile Meclis soruşturmasında görüşme yapamamak farklı kavramlardır.

Gruplar Cumhurbaşkanı adayı gösterebilir, Divan üyelerini belirleyebilir ve genel görüşme isteyebilirler; ancak yargısal nitelikli soruşturma sürecinde irade beyan edemezler.

Key Concept

Siyasi Parti Gruplarının Yasakları

Hints

Bu yasak, milletvekillerinin yargısal süreçlerde 'parti disiplini' baskısı altında kalmasını önlemeye yöneliktir.

Anayasa'da bu yasak, sadece yasama dokunulmazlığı ve bir denetim yolu olan 'soruşturma' için özellikle vurgulanmıştır.

Practice More

Siyasi parti gruplarının 'Meclis Başkanlığına aday gösterememe' kısıtlaması ile bu sorudaki 'görüşme yapamama' yasağı arasındaki farkı inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 23Question →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) görev ve yetkileri ile bu yetkilerin kullanım usullerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Meclis tarafından kabul edilen bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderilemez.

Savaş ilanına karar verilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verilmesi yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanı’na aittir.

Milletlerarası andlaşmaları onaylamak ve yayımlamak, TBMM'nin görevleri arasında yer alan ve kanunla düzenlenen bir işlemdir.

Para basılmasına karar vermek ve olağanüstü hal ilan etmek, yürütme organının görev ve yetkileri kapsamında yer alır.

Genel ve özel af ilanına karar verilmesi, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun kabul oyu ile gerçekleştirilir.

Show answer & explanation

Answer: Meclis tarafından kabul edilen bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderilemez.

Answer

Meclis tarafından kabul edilen bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderilemez.

1982 Anayasası'nın 89. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından kabul edilen kanunları bir daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderebilir; ancak bütçe kanunları bu geri gönderme (veto) yetkisinin istisnasıdır. Bu nedenle bütçe kanunlarının geri gönderilemeyeceğini belirten ifade doğrudur.

Step-by-Step Solution

TBMM'nin kanun yapma ve veto sürecini analiz etme

Cumhurbaşkanı'nın bütçe kanunlarını veto edemeyeceği belirlenir.

Anayasa Madde 89, bütçe kanunlarını veto yetkisinin dışında bırakmıştır.

TBMM'nin diğer görevlerinin (savaş ilanı, para basma, af) usullerini kontrol etme

Savaş ve para basmanın TBMM yetkisinde olduğu, af için nitelikli çoğunluk gerektiği görülür.

87. maddede bu yetkiler yasama organına tanımlanmıştır.

Key Concept

TBMM'nin Görev ve Yetkileri ile Kanunların Veto Edilebilirlik Durumu

Estimated Time:50s

Question 24Question →

$2008$ doğumlu olan ve $2026$ yılında yapılacak milletvekili seçimlerinde aday olmak isteyen Can, ilkokul mezunudur. Can, daha önce karıştığı bir trafik kazası neticesinde "taksirli suçtan" dolayı $2$ yıl hapis cezası almış ve bu cezası kesinleşmiştir. Can, adaylık süreci başladığında henüz askerlik çağına gelmediği için bu görevi yerine getirmemiştir. $1982$ Anayasası ve ilgili seçim mevzuatı hükümleri uyarınca Can'ın durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Seçilme yeterliliğine sahiptir; yaşı, öğrenim durumu, adli sicil kaydı ve askerlik durumu adaylığına engel teşkil etmez.

Seçilemez; taksirli bir suçtan dolayı bir yıldan fazla hapis cezası almış olması adaylığına engeldir.

Seçilemez; milletvekili olabilmek için askerlik hizmetinin fiilen yapılmış olması veya muaf tutulması zorunludur.

Seçilemez; 1982 Anayasası'na göre milletvekili adaylığı için en az ortaokul veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.

Seçilemez; 2017 anayasa değişikliği ile milletvekili seçilme yaşı 18'e indirilmiş olsa da askerlik çağına gelmeyenler aday olamazlar.

Show answer & explanation

Answer: Seçilme yeterliliğine sahiptir; yaşı, öğrenim durumu, adli sicil kaydı ve askerlik durumu adaylığına engel teşkil etmez.

Answer

Can, milletvekili seçilme yeterliliği için gerekli olan yaş, eğitim, askerlik durumu ve adli sicil şartlarının tamamını taşıdığı için seçilebilir.

Seçilme yeterliliği incelendiğinde; adayın 18 yaşını doldurmuş olması, en az ilkokul mezunu olması ve taksirli suçtan hüküm giymiş olmasının (taksirli suçlar engel değildir) şartlara uygun olduğu görülür. Ayrıca henüz askerlik çağına gelmemiş olmak, kişi üzerinde hukuki bir askerlik ilişiği yaratmadığı için adaylık önünde bir engel teşkil etmez.

Step-by-Step Solution

Yaş şartını kontrol et

2026 - 2008 = 18 yaş

2017 değişikliği ile seçilme yaşı 18'e indirilmiştir.

Eğitim şartını kontrol et

İlkokul mezunu

Anayasa en az ilkokul mezuniyetini yeterli görmektedir.

Adli sicil şartını kontrol et

Taksirli suçtan 2 yıl

Taksirli suçlar, süresi ne olursa olsun milletvekili seçilmeye engel değildir (Kasıtlı suçlarda sınır 1 yıldır).

Askerlik şartını kontrol et

Askerlik çağına gelmemiş

Henüz yükümlülük altına girmediği için askerlikle ilişiği yoktur; bu durum adaylığa engel değildir.

Key Concept

1982 Anayasası Madde 76: Milletvekili Seçilme Yeterliliği

Question 25Question →

1982 Anayasası’nın 2017 yılı anayasa değişiklikleri sonrası hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yollarından biri olan "Meclis soruşturması" süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Soruşturma açılmasına ilişkin önergenin Meclis Başkanlığına sunulabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun imzası gerekir.

Meclis, soruşturma açılması talebini en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verir.

Soruşturma komisyonu raporunun Genel Kurulda görüşülmesinin ardından, üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla Yüce Divan'a sevk kararı alınır.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında sadece görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Meclis soruşturması açılabilir.

Yüce Divan'da seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi, mahkûmiyet kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erer.

Show answer & explanation

Answer: Soruşturma komisyonu raporunun Genel Kurulda görüşülmesinin ardından, üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla Yüce Divan'a sevk kararı alınır.

Answer

Soruşturma komisyonu raporu sonrası Yüce Divan'a sevk kararı alınabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun değil, üçte ikisinin (400 milletvekili) gizli oyu gerekmektedir.

Meclis soruşturması sürecinde Yüce Divan'a sevk kararı, denetim sürecinin en ağır aşamasıdır. 1982 Anayasası'na göre bu kararın alınabilmesi için TBMM üye tamsayısının üçte ikisinin (400 milletvekili) gizli oyu şarttır. Seçenekte belirtilen salt çoğunluk (301) ifadesi bu nedenle hukuken yanlıştır.

Step-by-Step Solution

Meclis soruşturması önergeleri için gereken imza sayısını kontrol et.

Üye tamsayısının salt çoğunluğu (

600 \times 1/2 + 1 = 301

) gereklidir.

Sürecin başlaması için anayasal asgari sınır budur.

Soruşturma açılmasına karar verilmesi için gereken oy sayısını incele.

Üye tamsayısının beşte üçünün (

600 \times 3/5 = 360

) gizli oyu gerekir.

Soruşturmanın ciddiyeti nedeniyle nitelikli çoğunluk aranır.

Yüce Divan'a sevk (yargılama aşamasına geçiş) için gereken nihai karar yeter sayısını tespit et.

Üye tamsayısının üçte ikisinin (

600 \times 2/3 = 400

) gizli oyu gerekir.

Bir yürütme organı üyesinin yargılanmaya gönderilmesi en yüksek meclis iradesini gerektirir.

Key Concept

Meclis Soruşturması Karar Yeter Sayıları

Hints

Meclis soruşturması aşamalı bir süreçtir ve her aşamada gereken oy sayısı artmaktadır.

Yüce Divan'a sevk aşaması, Meclisin bir bakanı yargılanmak üzere mahkemeye gönderdiği son aşamadır.

Yüce Divan'a sevk için gereken sayı, anayasa değişikliği için gereken en yüksek sayı (2/3) ile aynıdır.

Practice More

Meclis Araştırması ile Meclis Soruşturması arasındaki temel farkları (devlet sırrı, yargısal sonuç vb.) mutlaka karşılaştırın.

Estimated Time:1m 30s

Question 26Question →

1982 Anayasası'na göre milletvekilliğinin sona ermesi halleri; üyeliğin kendiliğinden düşmesi, TBMM Genel Kurulu kararıyla düşme ve kesin mahkeme hükmünün Genel Kurula bildirilmesiyle düşme şeklinde farklı usullere tabidir.

Buna göre; milletvekilliğinden istifa eden (A), hakkında kısıtlanma (hacir altına alınma) kararı kesinleşen (B) ve meclis çalışmalarına bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü özürsüz olarak katılmayan (C) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

(A) ve (C)'nin milletvekilliğinin düşmesine TBMM Genel Kurulu karar verirken; (B)'nin milletvekilliği kesinleşmiş mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle sona erer.

(C)'nin devamsızlık sebebiyle üyeliğinin düşürülebilmesi için TBMM Genel Kurulunda toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar alınması yeterlidir.

(A)'nın istifası durumunda herhangi bir Meclis kararı gerekmez; istifa beyanı TBMM Başkanlık Divanına ulaştığı anda milletvekilliği kendiliğinden sona erer.

(B)'nin kısıtlanması durumunda milletvekilliğinin düşmesi için TBMM Genel Kurulunda gizli oylama yapılması ve nitelikli çoğunluğun sağlanması zorunludur.

(A), (B) ve (C)'nin milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin tüm bu işlemlere karşı, kararın alındığı tarihten itibaren yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine iptal davası açılabilir.

Show answer & explanation

Answer: (A) ve (C)'nin milletvekilliğinin düşmesine TBMM Genel Kurulu karar verirken; (B)'nin milletvekilliği kesinleşmiş mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle sona erer.

Answer

İstifa ve devamsızlık durumlarında TBMM Genel Kurulu kararı gerekirken, kısıtlanma durumunda mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi üyeliği sona erdirmek için yeterlidir.

Doğru seçenek, Anayasa'nın 84. maddesindeki ayrımı net bir şekilde ortaya koymaktadır. İstifa ve devamsızlık (bir ayda 5 birleşim) hallerinde üyeliğin düşmesi için TBMM Genel Kurulu'nun iradesi (kararı) gerekirken; kesin mahkeme kararı (kesin hüküm giyme veya kısıtlanma) durumunda herhangi bir oylama yapılmaksızın, kararın Genel Kurul'da okunmasıyla üyelik sona ermektedir.

Step-by-Step Solution

İstifa durumunu analiz etme

Genel Kurul Kararı gereklidir.

Milletvekilinin kendi iradesiyle görevden ayrılma talebinin TBMM tarafından onaylanması anayasal bir zorunluluktur.

Kısıtlanma (Hacir) durumunu analiz etme

Bildirim ile üyelik düşer.

Yargı organı tarafından verilen kesinleşmiş bir karar söz konusu olduğu için Meclis'in takdir yetkisi yoktur; bildirim yeterlidir.

Devamsızlık durumunu analiz etme

Genel Kurul Kararı (

301

oy) gereklidir.

Bir ayda özürsüz

5

birleşim günü devamsızlık yapan üyenin durumu TBMM tarafından değerlendirilmeli ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile onaylanmalıdır.

Key Concept

Milletvekilliğinin Sona Erme Usulleri ve Meclis Kararı Gerektiren Haller

Hints

Hangi durumlarda Meclis'in oylama yaptığına, hangi durumlarda sadece bir mahkeme kağıdının okunduğuna dikkat edin.

Kısıtlanma ve kesin hüküm giyme halleri yargısal süreçlerdir; bu süreçlerde meclis kararı değil, bildirim esastır.

Devamsızlık için gereken oy sayısının basit bir çoğunluk değil, Meclis'in yarısından bir fazlası (

301

) olduğunu hatırlayın.

Practice More

Milletvekilliğinin düşmesi kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi'ne yapılan başvuruların sürelerini ve mahkemenin karar verme süresini tekrar edin.

Estimated Time:2m 0s

Question 27Question →

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) üyeliğinin düşürülmesi süreçlerinde uygulanan karar yeter sayıları ve bu işlemlere karşı başvurulabilecek yargı yolları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Meclis çalışmalarına bir ay içinde toplam beş birleşim günü özürsüz veya izinsiz katılmama nedeniyle verilen düşme kararı, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alınır ve bu karara karşı Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunulabilir.

Kesin hüküm giyme nedeniyle milletvekilliğinin sona ermesi, bu durumun Genel Kurula bildirilmesiyle gerçekleşir ve söz konusu bildirim işlemine karşı yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine iptal davası açılabilir.

İstifa eden milletvekilinin üyeliği Genel Kurulca basit çoğunlukla düşürülür; ancak bu işlem bir parlamento kararı niteliğinde olduğundan yargı denetimi dışındadır.

Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevde ısrar eden üyenin üyeliğinin düşürülmesine üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar verilir ve bu düşme kararı kesin olup yargısal denetimi mümkün değildir.

Kısıtlanma (mahcuriyet) durumunda milletvekilliğinin sona ermesi için Genel Kurulun gizli oylama ile karar alması şarttır ve bu işleme karşı Anayasa Mahkemesine başvuru yolu açıktır.

Show answer & explanation

Answer: Meclis çalışmalarına bir ay içinde toplam beş birleşim günü özürsüz veya izinsiz katılmama nedeniyle verilen düşme kararı, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alınır ve bu karara karşı Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunulabilir.

Answer

Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin üyeliğinin düşürülmesine, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar verilir ve bu işleme karşı Anayasa Mahkemesine iptal istemiyle başvurulabilir.

Doğru olan ifadede belirtildiği üzere; devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşürülmesi, TBMM Genel Kurulunun üye tamsayısının salt çoğunluğu (en az 301 kabul oyu) ile alacağı bir kararla gerçekleşir. Bu karar, Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca yargısal denetime tabidir; ilgili milletvekili veya bir başka üye, kararın iptali için yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir.

Step-by-Step Solution

Sona erme nedeninin niteliğini tespit etmek.

Devamsızlık (bir ayda 5 birleşim), Meclis kararı gerektiren bir durumdur.

Anayasa'nın 84/2 maddesi bu durumu özel bir prosedüre bağlamıştır.

Gerekli karar yeter sayısını kontrol etmek.

Bu durum için üye tamsayısının salt çoğunluğu (301) gereklidir.

Anayasa'nın metni, devamsızlık durumunda diğer düşme hallerinden farklı olarak nitelikli bir çoğunluk aramıştır.

Yargısal denetim imkanını sorgulamak.

Anayasa Mahkemesine (AYM) başvurulabilir.

Anayasa'nın 85. maddesi; 84. maddenin 1, 2 ve 3. fıkralarına (istifa, devamsızlık, bağdaşmazlık) dayalı düşme kararlarını AYM denetimine tabi kılmıştır.

Key Concept

Milletvekilliğinin Meclis Kararıyla Düşürülmesi ve Karar Yeter Sayıları

Practice More

Milletvekilliğinin düşürülmesi kararına karşı AYM'ye başvuru ve karar sürelerini (7 gün - 15 gün) tekrar ediniz.

Estimated Time:1m 45s

Question 28Question →

Türkiye'de halk iradesinin Meclise yansımasını kesintisiz kılmak amacıyla Anayasa'da düzenlenen seçim dönemleri ve türleri (genel seçim, ara seçim ve seçimlerin yenilenmesi) belirli hukuki prosedürlere ve zaman kısıtlamalarına tabidir. Bu seçim türlerinin uygulanma usulleri ve süreleri ile ilgili 1982 Anayasası'nda yer alan düzenlemeler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilebilmesi için üye tamsayısının beşte üç (

3/5

) çoğunluğunun oyu gereklidir.

Bir ilin veya seçim çevresinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde hiç üyesinin kalmaması durumunda; genel seçimlerin üzerinden otuz ay geçmesi veya genel seçime bir yıl kalması gibi süre kısıtlamalarına bakılmaksızın ara seçime gidilir.

Seçimlerin yenilenmesi kararı ister Meclis ister Cumhurbaşkanı tarafından alınsın, Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Boşalan milletvekilliği sayısının Meclis üye tamsayısının yüzde beşine (

\%5

) ulaşması durumunda; genel seçimlere bir yıl kalmış olsa dahi, üç ay içinde ara seçim yapılması anayasal bir zorunluluktur.

Savaş hali sebebiyle seçimlerin yapılmasına imkan görülmemesi durumunda, seçimlerin geriye bırakılması yetkisi münhasıran Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir.

Show answer & explanation

Answer: Boşalan milletvekilliği sayısının Meclis üye tamsayısının yüzde beşine ( $\%5$ ) ulaşması durumunda; genel seçimlere bir yıl kalmış olsa dahi, üç ay içinde ara seçim yapılması anayasal bir zorunluluktur.

Answer

Meclis üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması durumunda ara seçim zorunluluğu, genel seçimlere bir yıl kala uygulanan yasaktan muaf değildir.

1982 Anayasası'nın 78. maddesine göre, ara seçimler kural olarak genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçime bir yıl kala yapılamaz. Üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması durumunda 30 aylık kısıtlama uygulanmasa da 'bir yıl kala' kısıtlaması hala geçerlidir. Dolayısıyla, genel seçime 6 ay kalmışken %5'lik boşalma sebebiyle ara seçim yapılamaz.

Step-by-Step Solution

Ara seçimdeki genel yasakları belirle.

Genel kural olarak ara seçim; genel seçimden itibaren

30

ay geçmedikçe ve genel seçime

1

yıl kala yapılamaz.

Seçim takviminin istikrarını korumak.

Üye tamsayısının %5'inin (

30

milletvekili) boşalması durumunu incele.

Bu durumda ara seçimin

3

ay içinde yapılmasına karar verilir; bu hal

30

aylık yasağı deler ancak

1

yıllık yasağa tabidir.

Anayasa'nın 78. maddesindeki sıralı hükümlerin uygulanması.

Temsilci kalmaması (istisnai hal) durumunu incele.

Bir ilin hiç üyesi kalmazsa, boşalmayı takip eden

90

günden sonraki ilk Pazar günü seçim yapılır; bu hal hiçbir süre kısıtlamasına tabi değildir.

Demokratik temsilde hiçbir bölgenin Meclis dışında kalmaması önceliği.

Seçenekleri bu bilgilerle karşılaştır.

Yüzde beşlik boşalma durumunda bir yıl kala seçim yapılabileceğini iddia eden ifade yanlıştır.

Anayasal hükümdeki 'Genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz' ibaresi bu durumu kapsamaktadır.

Key Concept

Ara Seçim Koşulları ve İstisnaları

Hints

Ara seçimlerdeki üç farklı senaryonun (genel durum, %5 boşalma, hiç temsilci kalmaması) zaman yasaklarını ayrı ayrı değerlendirin.

Unutmayın; sadece 'bir bölgenin hiç temsilcisiz kalması' hali, genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılmasına olanak tanıyan tek istisnadır.

Practice More

Seçimlerin yenilenmesi durumunda milletvekillerinin ve Cumhurbaşkanının görev sürelerinin nasıl etkilendiğini inceleyiniz.

Estimated Time:2m 30s

Question 29Question →

1982 Anayasası'nda 2017 yılında yapılan değişiklikler ve güncel parlamento uygulamaları dikkate alındığında, TBMM’nin toplantı ve karar yeter sayıları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

TBMM, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde, üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır.

Anayasa'da başkaca bir hüküm bulunmayan hallerde karar yeter sayısı, toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı 151'den az olamaz.

Meclis Başkanlığı seçiminin üçüncü tur oylamasında seçilebilmek için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu aranır.

Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen kanunların Meclisçe aynen kabulü için toplantıya katılanların salt çoğunluğunun kararı yeterlidir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında meclis soruşturması açılmasına karar verilebilmesi için üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyu gerekir.

Show answer & explanation

Answer: Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen kanunların Meclisçe aynen kabulü için toplantıya katılanların salt çoğunluğunun kararı yeterlidir.

Answer

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunların aynen kabulü için 'toplantıya katılanların salt çoğunluğu' değil, 'üye tamsayısının salt çoğunluğu' (en az 301 milletvekili) gerekmektedir.

Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen kanunların Meclis tarafından hiçbir değişiklik yapılmadan aynen kabul edilebilmesi için gereken çoğunluk, 2017 Anayasa değişikliği ile 'toplantıya katılanların salt çoğunluğu'ndan 'üye tamsayısının salt çoğunluğu'na (yani 301 milletvekiline) çıkarılmıştır. Bu nedenle sadece toplantıya katılanların yarısından bir fazlasının (en az 151) oyu yeterli değildir.

Step-by-Step Solution

Genel kuralın tespiti

Toplantı yeter sayısı 200, genel karar yeter sayısı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğudur (en az 151).

Anayasa Madde 96'daki temel kuralı anlamak için.

Nitelikli çoğunlukların incelenmesi

Meclis Başkanlığı (3. tur) için 301, Meclis Soruşturması açılması için 360 oy gereklidir.

Seçeneklerdeki diğer sayısal verilerin doğruluğunu teyit etmek için.

Veto mekanizmasının 2017 sonrası durumunun analizi

Anayasa Madde 89 uyarınca, Cumhurbaşkanınca geri gönderilen kanunların aynen kabulü artık üye tamsayısının salt çoğunluğunu (301) gerektirir.

Geri gönderilen kanunların kabulü için basit çoğunluğun yeterli olduğu eski düzenleme ile güncel düzenleme arasındaki farkı ayırt etmek için.

Key Concept

Üye Tamsayısının Salt Çoğunluğu (Nitelikli Çoğunluk) ve Adi Çoğunluk Ayrımı

Hints

Toplantı ve karar yeter sayıları arasındaki farka odaklanın; bazı durumlar genel kuraldan istisnadır.

2017 Anayasa değişiklikleri, yasama ve yürütme arasındaki dengeyi korumak adına 'veto' mekanizmasını zorlaştırmıştır.

Basit çoğunlukla karar alınabilen haller ile 'üye tamsayısının salt çoğunluğu' (301) gereken halleri karıştırmayın.

Practice More

Meclis soruşturması sürecindeki üç farklı sayıyı (301, 360, 400) ve bunların hangi aşamalarda gerektiğini tekrar edin.

Estimated Time:1m 30s

Question 30Question →

Türkiye'de uygulanan mevcut anayasal sistem ve anayasa yargısı içtihatları dikkate alındığında; bir kişinin milletvekili seçilme süreci ile yasama faaliyetlerine fiilen başlama süreci arasındaki hukuki bağlamda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Milletvekilliği sıfatı ve buna bağlı olan yasama dokunulmazlığı, seçim sonuçlarının kesinleşip mazbatanın düzenlenmesiyle kazanılır; ancak milletvekili ant içmediği sürece yasama faaliyetlerine katılamaz ve bu yetkileri kullanamaz.

Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı, ancak TBMM Genel Kurulunda yapılan ant içme töreninin tamamlanmasıyla hukuki varlık kazanır.

İl Seçim Kurulundan mazbatasını alan kişi, henüz ant içmemiş olsa dahi yasama sorumsuzluğundan ve Meclis Genel Kurulundaki oylamalara katılma hakkından tam olarak yararlanır.

Ant içmekten imtina eden bir milletvekilinin milletvekilliği sıfatı, hiçbir işleme gerek kalmaksızın 'yokluk' hükmünde sayılır ve yasama dokunulmazlığı kendiliğinden sona erer.

Mazbatasını alan ancak henüz ant içmemiş olan kişi hakkında devam eden ceza davalarında yasama dokunulmazlığı ileri sürülemez; zira dokunulmazlık sadece 'aktif görev' süresini kapsar.

Show answer & explanation

Answer: Milletvekilliği sıfatı ve buna bağlı olan yasama dokunulmazlığı, seçim sonuçlarının kesinleşip mazbatanın düzenlenmesiyle kazanılır; ancak milletvekili ant içmediği sürece yasama faaliyetlerine katılamaz ve bu yetkileri kullanamaz.

Answer

Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı mazbatanın alınmasıyla kazanılırken, yasama yetkilerinin kullanımı için ant içme zorunludur.

Hukuken milletvekilliği sıfatı ve bu sıfatın doğal bir sonucu olan yasama dokunulmazlığı, seçim sonuçlarının belirlenip İl Seçim Kurulu tarafından mazbatanın düzenlenmesiyle elde edilir. Ancak Anayasa'nın 81. maddesi uyarınca milletvekillerinin parlamento çalışmalarına (Genel Kurul, komisyonlar vb.) katılabilmeleri ve anayasal yetkilerini fiilen kullanabilmeleri için ant içmeleri zorunludur. Dolayısıyla ant içmemiş bir milletvekili, sıfat ve dokunulmazlık sahibi olmasına rağmen yasama faaliyetinde bulunamaz.

Step-by-Step Solution

Milletvekilliği sıfatının (unvanının) ne zaman kazanıldığını belirle.

Milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulu tarafından mazbatanın (tutanak) düzenlenmesiyle kazanılır.

Anayasa hukukunda seçilme anı sıfatın başlangıcı kabul edilir.

Yasama dokunulmazlığının başlangıç anını tespit et.

Yasama dokunulmazlığı, milletvekilliği sıfatının kazanılmasıyla (seçimle) birlikte başlar.

1982 Anayasası'nın 83. maddesi seçimden önce veya sonra ibaresini kullanarak bu korumayı seçim anına bağlar.

Ant içme işleminin hukuki niteliğini analiz et.

Ant içme, milletvekilinin 'göreve başlaması' ve yasama yetkilerini (oy kullanma, teklif verme vb.) kullanabilmesi için bir şarttır.

Anayasa'nın 81. maddesi üyelerin 'göreve başlarken' ant içeceklerini hükme bağlamıştır; bu bir yetki kullanım şartıdır, sıfat kazanma şartı değildir.

Key Concept

Sıfatın Kazanılması vs. Göreve Başlama

Estimated Time:2m 0s

Question 31Question →

1982 Anayasası’nın “Başkanlık Divanı” başlıklı düzenlemeleri ile parlamento hukuku ilkeleri birlikte değerlendirildiğinde; TBMM Başkanlık Divanı üyelerinin tarafsızlığı, siyasi faaliyet sınırları ve seçim usulü hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Meclis Başkanlığı seçiminin dördüncü turunda, üye tamsayısının salt çoğunluğu olan

301

oya ulaşılamaması durumunda seçim yenilenerek adaylık süreci baştan başlatılır.

Başkanlık Divanı bünyesinde yer alan kâtip üyeler ile idare amirleri, Meclis Başkanı ve başkanvekilleri için anayasada öngörülen siyasi parti faaliyetlerine katılamama yasağına tabi değildirler.

Siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler ancak kendi içlerinde yapacakları gizli oylama ile destekleyecekleri adayı belirleyip grup kararı alabilirler.

Yasama döneminin başında seçilen ilk Başkanlık Divanı üyelerinin görev süresi üç yıl, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadardır.

Meclis başkanvekilleri, Genel Kurul görüşmeleri sırasında tarafsızlıklarını korumak şartıyla, üyesi oldukları siyasi partinin görüşlerini meclis kürsüsünden dile getirebilirler.

Show answer & explanation

Answer: Başkanlık Divanı bünyesinde yer alan kâtip üyeler ile idare amirleri, Meclis Başkanı ve başkanvekilleri için anayasada öngörülen siyasi parti faaliyetlerine katılamama yasağına tabi değildirler.

Answer

Başkanlık Divanı bünyesinde yer alan kâtip üyeler ile idare amirleri, Meclis Başkanı ve başkanvekilleri için öngörülen siyasi parti faaliyetlerine katılamama yasağına tabi değildirler.

1982 Anayasası'nın 94. maddesinin son fıkrası, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı ve Başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasi partinin veya parti grubunun Meclis içindeki veya dışındaki faaliyetlerine... katılamazlar' hükmünü içerir. Bu metinde kâtip üyeler ve idare amirleri sayılmadığı için, bu kişilerin parti faaliyetlerine katılması anayasal bir engel teşkil etmez. Bu durum, Divan içindeki hiyerarşik ve fonksiyonel ayrımı gösteren çok spesifik ve üst düzey bir bilgidir.

Step-by-Step Solution

TBMM Başkanlık Divanı'nın kompozisyonunu analiz et.

Divan; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Kâtip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur.

Üyelerin her birinin hukuki statüsünü ayırt etmek için kompozisyonun bilinmesi gerekir.

Anayasa'nın 94. maddesindeki tarafsızlık ve yasakları incele.

Siyasi parti faaliyetlerine katılamama ve tartışmalara girememe yasağı sadece Başkan ve Başkanvekilleri için düzenlenmiştir.

Anayasa koyucu, kâtip üyeleri ve idare amirlerini bu kısıtlamaların dışında tutarak onların siyasi kimliklerini korumalarına izin vermiştir.

Seçim usulü ve görev sürelerini teyit et.

Seçim 4 turludur (

400

400

301

, en çok oy). Görev süreleri ise 2 yıl ve yasama dönemi sonuna kadardır.

Çeldiricilerdeki sayısal ve süresel hataları elemek için kesin veriler kullanılır.

Key Concept

TBMM Başkanlık Divanı Üyelerinin Statü Farklılıkları ve Siyasi Yasaklar

Question 32Question →

$1982$ Anayasası'nda $2017$ yılında yapılan anayasa değişiklikleri ve ilgili seçim mevzuatı hükümleri göz önünde bulundurulduğunda, milletvekili seçilme yeterliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Askerlik çağına gelmiş adayların, milletvekili seçilebilmeleri için askerlik hizmetini fiilen tamamlamış olduklarını belgelendirmeleri anayasal bir zorunluluktur.

Kamu kurum ve kuruluşlarında işçi statüsünde çalışanların, milletvekili adayı olabilmeleri için adaylık listelerinin kesinleştiği tarihte görevlerinden çekilmeleri gerekir.

Taksirli suçlardan dolayı toplamda

2

yıl hapis cezasına mahkûm edilen ve bu cezası kesinleşen bir kişi, diğer şartları taşıması kaydıyla milletvekili seçilebilir.

Milletvekili seçilebilmek için en az ortaöğretim (lise) mezunu olma şartı,

2017

düzenlemeleriyle getirilmiş temel bir kriterdir.

Kasten işlenen bir suçtan dolayı

6

ay hapis cezası alan bir kişi, yüz kızartıcı bir suç işlemediği sürece adaylık başvurusunda bulunamaz.

Show answer & explanation

Answer: Taksirli suçlardan dolayı toplamda $2$ yıl hapis cezasına mahkûm edilen ve bu cezası kesinleşen bir kişi, diğer şartları taşıması kaydıyla milletvekili seçilebilir.

Answer

Taksirli suçlardan hüküm giyenler, ceza süresine bakılmaksızın milletvekili seçilme yeterliliğine sahiptirler.

Anayasa'nın

76

. maddesinde 'taksirli suçlar hariç' ifadesi kullanılarak bu suç türünden hüküm giyenlerin seçilme yeterliliğini kaybetmeyeceği açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle

2

yıl veya daha fazla süreyle taksirli suçtan hüküm giyilmiş olması adaylığa engel değildir.

Step-by-Step Solution

Askerlik şartı incelenir.

2017

değişikliği ile fiilen yapma şartı kaldırılmış, 'ilişiği bulunmamak' (tecil/muafiyet) yeterli sayılmıştır.

Gençlerin temsiliyetini artırmak ve askerlik çağındaki adayların önünü açmak.

Görevden çekilme zorunluluğu olanlar belirlenir.

Memurlar, hakimler, savcılar ve TSK mensupları çekilmek zorundayken; kamu işçileri bu zorunluluktan muaftır.

İşçi statüsünün kamu gücü kullanımı bakımından hiyerarşik memuriyetten farklı değerlendirilmesi.

Adli sicil ve mahkûmiyet şartları analiz edilir.

Taksirli suçlar istisnadır; kasten işlenen suçlarda ise sınır

1

yıldır. Yüz kızartıcı suçlarda ise süreye bakılmaz.

Anayasa'nın

76

. maddesinin açık hükmü.

Key Concept

Milletvekili Seçilme Yeterliliği Şartları

Alternative Method

Seçilme yeterliliğini özetleyen şu tabloyu incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olabilir:

Kriter	Şart
Yaş	$18$ yaşını doldurmuş olmak
Eğitim	En az ilkokul mezunu olmak
Askerlik	Askerlikle ilişiği bulunmamak (Tecil dahil)
Mahkûmiyet	Taksirli suçlar hariç toplam $1$ yıl ve üzeri hapis almamış olmak
Kısıtlılık	Kısıtlı olmamak (Vesayet altında olmamak)
İstifa	Memurlar, Hakim/Savcılar, TSK mensupları zorunlu (İşçiler hariç)

Estimated Time:2m 0s

Question 33Question →

1982 Anayasası’nda 2017 anayasa değişikliği ile düzenlenen kanun yapım ve yürürlük süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzere 15 gün içinde Meclise geri gönderir.

Bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilemeyen tek kanun türüdür.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu ile aynen kabul ederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır.

Meclis, geri gönderilen kanunda yeni bir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı bu değişikliği içeren kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir.

Kanunlar, üzerinde ayrıca bir yürürlük tarihi belirtilmediği durumlarda Resmi Gazete'de yayımlandığı günü takip eden günden itibaren yürürlüğe girer.

Show answer & explanation

Answer: Kanunlar, üzerinde ayrıca bir yürürlük tarihi belirtilmediği durumlarda Resmi Gazete'de yayımlandığı günü takip eden günden itibaren yürürlüğe girer.

Answer

Kanunlar, metinlerinde özel bir yürürlük tarihi belirtilmemişse, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler.

Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü Türkiye'de yürürlükteki mevzuat (703 Sayılı KHK ve ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri) uyarınca; kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve yönetmelikler, metinlerinde ayrıca bir yürürlük tarihi belirtilmemişse Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. İfadede geçen 'takip eden gün' ibaresi hukuki olarak hatalıdır.

Step-by-Step Solution

Kanunların kabul edilme ve Cumhurbaşkanına gönderilme sürecini değerlendir.

Milletvekilleri teklif eder, komisyon ve genel kurulda kabul edilen kanun Cumhurbaşkanına sunulur.

Kanunlaşma sürecinin ilk aşamalarını anlamak için.

Cumhurbaşkanının veto (geri gönderme) yetkisini incele.

Cumhurbaşkanı 15 gün içinde inceleme yapmalı, bütçe kanunu hariç diğerlerini Meclise geri gönderebilmektedir.

İnceleme süreleri ve istisnaları tespit etmek için.

Meclisin veto edilen kanun üzerindeki yetkisini kontrol et.

Meclis en az

301

kabul oyu (üye tamsayısının salt çoğunluğu) ile kanunu aynen kabul edebilir.

Aynen kabul çoğunluğunun nitelikli olduğunu (

301

) doğrulamak için.

Kanunların yürürlüğe girme kuralını hatırla.

703 Sayılı KHK ile yapılan düzenleme uyarınca, tarih belirtilmemişse yayımlandığı gün yürürlüğe girer.

Yürürlük tarihiyle ilgili güncel hukuki kuralı uygulamak için.

Key Concept

Kanunların Yayımlanması ve Yürürlüğe Girmesi

Hints

Kanunların yürürlüğe girme tarihiyle ilgili eski '45 gün' kuralının artık geçerli olmadığını ve güncel uygulamanın 'yayımlandığı an' ile ilgili olduğunu düşünün.

Cumhurbaşkanının geri gönderdiği bir kanunu Meclis'in 'aynen kabul' etmesi için gereken sayı

600

milletvekilinin yarısından bir fazlasıdır (

301

Bütçe kanunu dışındaki tüm kanunlar veto edilebilir; ancak bütçe kanunları yargısal denetime açık olsa da Meclise geri gönderilemez.

Practice More

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin (CBK) kanunlarla çatışması durumunda hangi normun üstün geleceğine dair kuralları gözden geçirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 40s

Question 34Question →

1982 Anayasası'na göre milletvekilliğinin sona ermesi usulleri dikkate alındığında; istifa, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte ısrar etme ve meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmama hallerinden hangisi veya hangileri hakkında milletvekilliğinin düşmesine karar verilebilmesi için TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun ( $301$ oy) oyu zorunludur?

Yalnızca meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak devamsızlık

Yalnızca istifa

İstifa ve meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak devamsızlık

Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte ısrar etme ve istifa

Belirtilen üç durumun tamamı

Show answer & explanation

Answer: Yalnızca meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak devamsızlık

Answer

Milletvekilliğinin düşmesi için üye tam sayısının salt çoğunluğunun (

301

oy) gerektiği tek durum 'meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmama' (devamsızlık) halidir.

1982 Anayasası'nın 84. maddesine göre, bir milletvekilinin meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmaması durumunda, üyeliğinin düşmesine Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun (en az 301 milletvekili) oyuyla karar verilir. Bu, milletvekilliğinin sona ermesi halleri arasında anayasal olarak en yüksek karar yeter sayısının arandığı durumdur.

Step-by-Step Solution

TBMM Genel Kurulu kararı ile sona eren milletvekilliği hallerini sınıflandırın.

İstifa, bağdaşmazlık (bağdaşmayan görevde ısrar) ve devamsızlık olmak üzere üç ana başlık bulunur.

Bu üç durum Parlamento Kararı ile sonuçlanır ancak karar yeter sayıları farklılık gösterir.

Anayasa'nın 84. maddesindeki karar yeter sayılarını analiz edin.

İstifa ve bağdaşmazlık için adi çoğunluk (

151

'den az olmamak kaydıyla katılanların salt çoğunluğu) yeterliyken, devamsızlık için üye tam sayısının salt çoğunluğu (

301

) aranır.

Anayasa koyucu, devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşürülmesini daha ağır bir sayısal şarta bağlamıştır.

Soru kökündeki 'üye tam sayısının salt çoğunluğu' şartını sadece devamsızlık hali ile eşleştirin.

Doğru seçeneğe ulaşılır.

İstifa ve bağdaşmazlık durumları bu nitelikli çoğunluğu gerektirmediği için elenir.

Key Concept

Milletvekilliğinin Sona Ermesinde Parlamento Kararı ve Nitelikli Çoğunluk

Hints

Milletvekilliğinin düşmesi Meclis kararı ile olabileceği gibi mahkeme kararı veya kendiliğinden de olabilir.

Karar yeter sayısı bakımından 'adi çoğunluk' (toplantıya katılanların salt çoğunluğu) ile 'üye tam sayısının salt çoğunluğu' (

301

) arasındaki farka odaklanın.

Anayasa, devamsızlık nedeniyle vekillik düşürmeyi siyasi suistimalleri önlemek için en zorlaştırılmış çoğunluğa bağlamıştır.

Practice More

Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin parlamento kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi'ne iptal başvurusu sürecini ve sürelerini inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 35Question →

Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) bir oturumu açabilmesi ve görüşmelere başlayabilmesi için Genel Kurulda hazır bulunması gereken en az milletvekili sayısı (toplantı yeter sayısı) aşağıdakilerden hangisidir?

151

200

301

360

400

Show answer & explanation

Answer: $200$

Answer

Toplantı yeter sayısı olan

200

milletvekili Meclisin oturumu açabilmesi için yeterlidir.

1982 Anayasası'nın 96. maddesi uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde, Anayasa'da başkaca bir hüküm yoksa üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Güncel üye tamsayısı

600

olduğu için, bu oranın karşılığı olan

200

milletvekili toplantı yeter sayısını oluşturur.

Step-by-Step Solution

TBMM'nin güncel üye tamsayısını belirleme

600

milletvekili

2017 Anayasa değişikliği ile milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarılmıştır.

Toplantı yeter sayısı oranını uygulama

\frac{1}{3}

oranı

Anayasa'nın 96. maddesine göre Meclis, üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanır.

Sayısal hesaplamayı yapma

600 \times \frac{1}{3} = 200

Meclisin toplanabilmesi için en az 200 milletvekilinin hazır bulunması gerekir.

Key Concept

Meclis Toplantı Yeter Sayısı

Estimated Time:45s

Question 36Question →

1982 Anayasası’nda 2017 değişikliği ile düzenlenen yasama süreci hükümleri dikkate alındığında; Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen bir kanun teklifinin Cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilmesi (veto) ve sonrasındaki usul ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cumhurbaşkanı, kendisine gönderilen kanunları on beş gün içinde yayımlar veya bu süre içinde gerekçesini göstererek Meclise iade eder.

Bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı'nın bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderemeyeceği kanunlar arasında yer alır.

Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu ile aynen kabul ederse, kanun Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanmak zorundadır.

Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından iade edilen kanun metninde yeni bir değişiklik yaparsa; Cumhurbaşkanı bu değişikliği içeren kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir.

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunun Meclis Genel Kurulu'nda 'aynen kabul' edilebilmesi için toplantıya katılanların salt çoğunluğunun oyu yeterlidir.

Show answer & explanation

Answer: Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunun Meclis Genel Kurulu'nda 'aynen kabul' edilebilmesi için toplantıya katılanların salt çoğunluğunun oyu yeterlidir.

Answer

Meclis tarafından geri gönderilen kanunun aynen kabulü için adi çoğunluk değil, üye tamsayısının salt çoğunluğunun (301) oyu gereklidir.

2017 Anayasa değişikliği ile Anayasa'nın 89. maddesinde yapılan düzenlemeye göre, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanunun Meclis tarafından değiştirilmeden tekrar kabul edilebilmesi (ısrar edilmesi) için üye tamsayısının salt çoğunluğu (600 milletvekilinin en az 301'i) gerekmektedir. Toplantıya katılanların salt çoğunluğu (adi çoğunluk) bu işlem için hukuken yeterli değildir.

Step-by-Step Solution

Kanun Teklifi ve Kabul

Milletvekilleri kanun teklifi sunar, Genel Kurulda kabul edilir.

Yasama sürecinin başlaması için yetkili organın irade beyanı gerekir.

Cumhurbaşkanı İncelemesi

Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayımlar veya iade eder.

Yürütme organının yasama üzerindeki denetim ve katılım yetkisidir.

Veto Sonrası Karar Yeter Sayısının Belirlenmesi

Meclis 'aynen kabul' (ısrar) edecekse üye tamsayısının salt çoğunluğu (301) gerekir.

2017 Anayasa değişikliği ile Cumhurbaşkanı'nın geri gönderme yetkisine karşı Meclis'in ısrar etmesi zorlaştırılmıştır.

Nihai Yayın Süreci

301 ile aynen kabul edilen kanun yayımlanır; değişiklik yapılırsa CB tekrar iade edebilir.

Metinde değişiklik yapılması durumunda kanunun 'aynen kabul' vasfını yitirmesi.

Key Concept

Kanunların Israrla Kabulünde (Veto Override) Nitelikli Çoğunluk

Hints

Cumhurbaşkanı'nın veto yetkisinin tek istisnası Bütçe Kanunu'dur.

2017 Anayasa değişikliği, Meclis'in veto edilen bir kanun üzerindeki 'ısrar' (aynen kabul) yetkisini nitelikli bir çoğunluğa bağlamıştır.

Meclis'in bir kanuna ısrar edebilmesi için gerekli sayı, üye tamsayısının (600) yarısından bir fazlasıdır.

Practice More

Anayasa değişikliklerinin Meclis'e geri gönderilmesi ile normal kanunların geri gönderilmesi arasındaki çoğunluk farklarını inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 37Question →

1982 Anayasası ve yerleşik anayasa hukuku doktrini çerçevesinde; milletvekili seçilen bir kişinin 'milletvekilliği sıfatını kazanması', 'yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başlaması' ve 'yasama yetkilerini fiilen kullanabilmesi' süreçlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Milletvekilliği sıfatı ve buna bağlı olan yasama dokunulmazlığı mazbatanın düzenlenmesiyle kazanılırken; yasama yetkilerinin fiilen kullanılması ant içme şartına bağlıdır.

Milletvekilliği sıfatı mazbatanın alınmasıyla kazanılarak tüm mali haklar doğsa da, yasama dokunulmazlığı ancak TBMM Genel Kurulunda ant içilmesiyle başlar.

Seçilen kişinin milletvekilliği sıfatı ve dokunulmazlığı, ancak seçim sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulu tarafından Resmi Gazete'de ilan edilmesiyle hukuki sonuç doğurur.

Ant içmek, milletvekilliği sıfatının kazanılması için zorunlu bir kurucu unsur olup; ant içilmediği sürece kişi sadece 'milletvekili adayı' statüsündedir.

Ant içmekten imtina eden bir kişi, milletvekilliği sıfatını korusa da bu süreçte kendisine hiçbir şekilde ödenek ve yolluk ödemesi yapılamaz.

Show answer & explanation

Answer: Milletvekilliği sıfatı ve buna bağlı olan yasama dokunulmazlığı mazbatanın düzenlenmesiyle kazanılırken; yasama yetkilerinin fiilen kullanılması ant içme şartına bağlıdır.

Answer

Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı mazbatanın tanzimiyle (düzenlenmesiyle) başlar; ancak yasama yetkilerinin (oy kullanma, teklif verme vb.) fiilen kullanılabilmesi için TBMM Genel Kurulunda ant içilmesi zorunludur.

Hukuken milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulu tarafından mazbatanın düzenlenmesiyle (tanzimiyle) kazanılır. Bu andan itibaren kişi 'milletvekili' unvanını alır, yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başlar ve özlük hakları (maaş vb.) doğar. Ancak 1982 Anayasası'nın 81. maddesi uyarınca, milletvekillerinin yasama çalışmalarına (Genel Kurul, komisyonlar, oy kullanma vb.) fiilen katılabilmeleri için ant içmeleri zorunludur. Dolayısıyla sıfatın kazanılması ile yetkilerin kullanılması farklı hukuki anlara ve şartlara bağlanmıştır.

Step-by-Step Solution

Milletvekilliği sıfatının başlangıç anını belirleme

Milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulunun tutanağı (mazbata) düzenlemesiyle kazanılır.

Seçim sonuçlarının kesinleştiğini gösteren resmi belge mazbatadır.

Yasama dokunulmazlığının kapsamını analiz etme

Dokunulmazlık, milletvekilliği sıfatının kazanıldığı an (mazbata) itibarıyla başlar.

Anayasa m. 83, dokunulmazlığı 'seçimden önce veya sonra' kavramıyla sıfata bağlamıştır.

Ant içmenin (yemin) hukuki niteliğini ayırt etme

Ant içmek bir sıfat kazanma şartı değil, yasama yetkilerinin (görevin) icrası için bir ön şarttır.

Anayasa m. 81'e göre milletvekilleri ant içmedikçe göreve başlayamazlar; ancak sıfatları baki kalır.

Mali haklar ile yetki kullanımı arasındaki farkı değerlendirme

Özlük hakları sıfata bağlıdır, yasama faaliyetleri ise yemine bağlıdır.

Sıfat kazanıldığı için kişi hukuken milletvekilidir ve buna bağlı özlük haklarından (yemin etmese de) yararlanabilir.

Key Concept

Sıfatın Kazanılması (Mazbata) ve Yetkinin Kullanılması (Yemin) Ayrımı

Question 38Question →

Milletvekili genel seçimleri neticesinde milletvekili seçilen ve İl Seçim Kurulu tarafından adına düzenlenen seçim tutanağını (mazbatasını) alan bir kişinin, TBMM Genel Kurulunda henüz ant içmediği süreçteki hukuki statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı devam eder; ancak Genel Kurul çalışmalarına katılamaz ve oy kullanamaz.

Ant içilmediği sürece kişi sadece 'milletvekili adayı' statüsünde kalır ve hiçbir yasama dokunulmazlığından yararlanamaz.

Milletvekilliği sıfatı kazanılmış olsa dahi, ant içilmeden yasama dokunulmazlığının başlaması hukuken mümkün değildir.

Ant içmeyen kişinin milletvekilliği, Meclis Başkanlık Divanı tarafından başka bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden düşürülür.

Kişinin milletvekilliği sıfatı ancak Genel Kurulda ant içtikten sonra başlar ve bu ana kadar geçen süredeki hakları saklı tutulmaz.

Show answer & explanation

Answer: Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı devam eder; ancak Genel Kurul çalışmalarına katılamaz ve oy kullanamaz.

Answer

Milletvekilliği sıfatı ve yasama dokunulmazlığı devam eder; ancak Genel Kurul çalışmalarına katılamaz ve oy kullanamaz.

Doğru ifadeye göre, bir kişi seçilip mazbatasını aldığı an milletvekilliği sıfatını resmen kazanmış olur. Yasama dokunulmazlığı ise daha erken bir aşamada, seçim anında başlar. Ancak Anayasa'nın 81. maddesi gereği, milletvekilleri Meclis çalışmalarına katılabilmek, söz almak ve oy kullanabilmek için ant içmek zorundadırlar. Dolayısıyla ant içmeyen bir kişinin sıfatı ve dokunulmazlığı devam etse de yasama yetkilerini kullanması mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

Milletvekilliği sıfatının ne zaman kazanıldığını belirle.

Milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulu tarafından seçim tutanağının (mazbatanın) düzenlenmesiyle kazanılır.

YSK ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre sıfatın kazanılması mazbatanın düzenlenmesine bağlıdır.

Yasama dokunulmazlığının ne zaman başladığını tespit et.

Yasama dokunulmazlığı, kişinin milletvekili seçildiği an (seçim günü/anı) başlar.

Anayasa, dokunulmazlığın seçimle başladığını hükme bağlamıştır; mazbata veya yemin şart değildir.

Ant içmenin (yeminin) hukuki etkisini analiz et.

Ant içme, milletvekilinin yasama faaliyetlerine fiilen başlaması (oy kullanma, söz alma) için bir ön şarttır.

Anayasa'nın 81. maddesi uyarınca ant içmeyenler milletvekilliği yetkilerini kullanamazlar.

Tüm bilgileri birleştirerek ant içmeyen milletvekilinin durumunu yorumla.

Kişi milletvekilidir (sıfatı vardır) ve korunmaktadır (dokunulmazlığı vardır), ancak mecliste çalışamaz.

Sıfat ve koruma kazanılmış haklardır; yemin ise bu hakların kullanım biçimine ilişkin bir usul şartıdır.

Key Concept

Milletvekilliği Sıfatı, Dokunulmazlık ve Yemin İlişkisi

Practice More

Milletvekilliği sıfatının sona erme halleri ile ant içmeme durumunun farklarını karşılaştırarak çalışınız.

Estimated Time:1m 30s

Question 39Question →

1982 Anayasası’na göre, TBMM Başkanlık Divanı’nın yapısı, seçimleri ve üyelerinin tarafsızlığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı seçimi için aday gösterebilirler.

Başkanlık Divanı; Meclis Başkanı, başkanvekilleri, katip üyeler ve idare amirlerinden oluşur.

Bir yasama döneminde Başkanlık Divanı için iki seçim yapılır.

TBMM Başkanı, hiçbir durumda Meclis oylamalarına katılamaz ve oy kullanamaz.

Başkanlık Divanı'ndaki üye dağılımı, siyasi parti gruplarının üye sayısı oranına göre belirlenir.

Show answer & explanation

Answer: Siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı seçimi için aday gösterebilirler.

Answer

Siyasi parti gruplarının Meclis Başkanlığı için aday gösterebileceğini belirten ifade yanlıştır.

1982 Anayasası'nın 94. maddesine göre, siyasi parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler. Adaylık tamamen milletvekillerinin kendi iradeleriyle gerçekleştirdikleri bireysel bir işlemdir.

Step-by-Step Solution

TBMM Başkanlık Divanı'nın oluşum kurallarını incelemek.

Divan; Başkan, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve partilerin temsil oranına göre dağıtılır.

Anayasal temsil ilkesini doğrulamak için.

Meclis Başkanı adaylık sürecini değerlendirmek.

Anayasa Madde 94 uyarınca siyasi parti grupları Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler.

Adaylığın bireyselliği ilkesini hatırlamak için.

Görev sürelerini ve tarafsızlık kurallarını kontrol etmek.

Bir dönemde iki seçim yapıldığı ve Başkanın hiçbir şekilde oy kullanamayacağı saptanmıştır.

Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit etmek için.

Key Concept

Meclis Başkanlığı Adaylık Usulü

Hints

Meclis Başkanlığı adaylığının bireysel mi yoksa partisel mi olduğunu düşünün.

Anayasa'nın 94. maddesi, Meclis Başkanlığı seçiminde tarafsızlığı sağlamak için siyasi partilere bir yasak getirmiştir.

Siyasi parti gruplarının aday gösteremediği tek makam Meclis Başkanlığıdır.

Practice More

Meclis Başkanı seçim turlarını ve her turda gereken karar yeter sayılarını çalışmanız konuyu pekiştirecektir.

Estimated Time:50s

Question 40Question →

$1982$ Anayasası’na göre milletvekili seçilme yeterliliği ve adaylık sürecinde görevinden çekilmesi gereken kamu görevlilerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Taksirli suçlar hariç, kasten işlenen bir suçtan dolayı toplam

1

yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giyenler, cezaları ertelenmiş olsa dahi milletvekili seçilemezler.

Kamu kurum ve kuruluşlarında 'işçi' statüsünde çalışanların, milletvekili adayı olabilmek için görevlerinden istifa etme zorunlulukları bulunmamaktadır.

Milletvekili adaylığı için görevinden çekilen hâkimler, savcılar, yüksek yargı mensupları ve Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, seçimi kaybetmeleri halinde görevlerine geri dönemezler.

Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, aday olabilmek için görevlerinden çekilmek zorunda değildir; ancak milletvekili seçildikleri takdirde bu görevleri sona erer.

Zimmet, rüşvet ve hırsızlık gibi yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenler, genel veya özel affa uğramış olsalar dahi milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olamazlar.

Show answer & explanation

Answer: Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, aday olabilmek için görevlerinden çekilmek zorunda değildir; ancak milletvekili seçildikleri takdirde bu görevleri sona erer.

Answer

Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının adaylık için görevden çekilmek zorunda olmadığını belirten ifade yanlıştır; çünkü bu grup istifa etmeden aday olamaz.

Anayasa'nın

76

. maddesi uyarınca; hâkimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri ve Silahlı Kuvvetler mensupları, aday olabilmek için görevlerinden çekilmedikçe aday olamazlar ve milletvekili seçilemezler. Bu nedenle öğretim elemanlarının istifa etmeden aday olabileceğini savunan ifade hukuken yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1982

Anayasası'nın

76

. maddesindeki adaylık şartlarını incelemek.

Anayasa; hâkimler, savcılar, yüksek yargı mensupları, memurlar, askerler ve öğretim elemanlarının aday olabilmek için çekilmeleri gerektiğini belirtir.

Hangi kamu görevlilerinin adaylık öncesi istifa etmesi gerektiğini belirlemek için hukuki temeli saptamak gerekir.

İşçi statüsündeki kamu çalışanlarının durumunu değerlendirmek.

Kamu işçileri, istifa etmesi gereken 'diğer kamu görevlileri' tanımının dışında tutulmuştur.

Anayasa, işçi niteliği taşımayan kamu görevlileri için istifa şartı koşar.

Seçimi kaybedenlerin geri dönüş haklarını analiz etmek.

Hâkim, savcı ve askerler dışında kalan memurlar ve akademisyenler görevlerine geri dönebilir.

Farklı kamu görevlisi sınıflarının geri dönüş hakları yasalarla farklı düzenlenmiştir.

Key Concept

Milletvekili Seçilme Yeterliliği ve Adaylık İçin İstifa Şartı

Practice More

Milletvekilliğinin sona erme nedenleri ve TBMM kararı gerektiren durumları inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

PreviousPage 2 / 41Next

Yasama

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer