Türkiye'de 1963 yılında Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ile başlayan ve 1980 yılına kada… — KPSS İktisat

Türkiye'de $1963$ yılında Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ile başlayan ve $1980$ yılına kadar devam eden 'Planlı Dönem'de, sanayileşmeyi hızlandırmak amacıyla 'İthal İkameci Sanayileşme' (İİS) stratejisi benimsenmiştir. Bu strateji başlangıçta yüksek büyüme oranları sağlasa da $1970$ 'li yılların sonuna gelindiğinde ekonomide ağır bir döviz darboğazına ve tıkanmaya yol açmıştır.

İthal ikameci sanayileşme stratejisinin söz konusu dönemde tıkanmasına yol açan temel yapısal sorun aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayinin üretim yapabilmek için ihtiyaç duyduğu ara ve yatırım mallarında dışa bağımlılığın devam etmesiAnswer
B
Türkiye'nin bu dönemde ihracata dayalı büyüme modelini benimseyerek tüm kaynaklarını dış pazarlara yönlendirmesi
C
Planlı dönemin ilkelerinin $1930$ 'lu yıllardaki 'Devletçilik' sanayi planları ile aynı tutulup dış ticaretin tamamen durdurulması
D
Ekonomik krizin sadece bütçe disiplinsizliğinden kaynaklanması ve ödemeler dengesinde (cari açık) hiçbir sorun yaşanmaması
E
$24$ Ocak $1980$ kararları ile getirilen serbest piyasa ve dışa açılma politikalarının bu dönemde katı bir şekilde uygulanması

Answer

İthal ikameci modelin tıkanma nedeni sanayinin ara ve yatırım mallarında dışa bağımlılığının sürmesidir.

İthal ikameci sanayileşme stratejisinin 'kolay aşaması' olan dayanıksız tüketim malları üretimi başarıyla gerçekleştirilse de, sanayinin üretim yapabilmesi için gereken makine, teçhizat ve teknoloji gibi yatırım malları ile petrokimya ve demir-çelik gibi ara malları ithal edilmeye devam edilmiştir. Bu durum, sanayinin ithalata bağımlı bir yapıya bürünmesine ve döviz ihtiyacının sürekli artmasına neden olmuştur.

1973

1979

petrol krizleriyle artan enerji faturaları ve yetersiz ihracat gelirleri, bu yapısal bağımlılık nedeniyle ekonominin tıkanmasına yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

Dönemin iktisadi stratejisini belirle.

1960-1980

dönemi 'İthal İkameci Sanayileşme' (İİS) dönemidir.

Sorunun hangi yapısal çerçevede çözüleceğini anlamak için strateji netleştirilmelidir.

İthal ikameci modelin işleyişini analiz et.

Daha önce ithal edilen tüketim malları yurt içinde üretilir, ancak bu üretim için gereken teknoloji, makine ve ham madde (ara/yatırım malı) dışarıdan alınmaya devam edilir.

Modelin döviz ihtiyacını neden azaltmadığını (aksine artırdığını) görmek gerekir.

Krizin (tıkanmanın) nedenini saptaman.

İhracatın artırılamaması ve ithal edilen girdilere ödenen dövizin karşılanamaması sonucunda döviz darboğazı oluşur.

1970

'li yılların sonundaki ekonomik krizin temelini bu yapısal bağımlılık oluşturur.

Key Concept

İthal İkameci Sanayileşme ve Dışa Bağımlılık

Hints

Sanayileşme için gereken makinelerin nerede üretildiğini düşünün.

Modelin isminde geçen 'ithal ikame' kavramı, ithal edilen her malın yurt içinde üretildiği anlamına gelmez; genellikle tüketim malları hedeflenir.

Dönemin sonunda yaşanan '70 cente muhtaç olma' durumu, sanayinin üretim girdilerini dışarıdan almak zorunda olmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Practice More

İthal ikameci modelin tıkanmasından sonra hangi istikrar kararları ile dışa açık modele geçildiğini incelemek faydalı olabilir.

Estimated Time:1m 30s

Question

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Topics

More questions from this topic