İstikrar Programları ve Krizler

77 questions

Question 61Question

19941994 yılı ekonomik bunalımı sonrasında ilan edilen 55 Nisan İstikrar Kararları, kamu kesimi finansman açıklarını daraltmayı hedefleyen kısa vadeli mali önlemlerin yanı sıra, ekonomide yapısal dönüşümü gerçekleştirmeyi amaçlayan kurumsal düzenlemelere de zemin hazırlamıştır.

Buna göre, 55 Nisan programının temel hedeflerinden biri olan özelleştirme uygulamalarına hız kazandırmak ve süreci tek bir merkezden yönetmek amacıyla 19941994 yılı içerisinde gerçekleştirilen en kapsamlı yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 40464046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un kabul edilerek Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın (ÖİB) kurulması

Answer

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un kabul edilerek Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın (ÖİB) kurulması
Doğru yanıt olan seçenek, 55 Nisan 19941994 programının en temel yapısal başarılarından birini ifade eder. 19941994 krizinin ana nedeni olan kamu açıklarını finanse etmek için KİT'lerin (Kamu İktisadi Teşebbüsleri) bütçe üzerindeki yükünün azaltılması hedeflenmiş ve bu doğrultuda Kasım 19941994'te 40464046 sayılı Kanun ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı kurularak özelleştirme süreci merkezi bir yapıya kavuşturulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
19941994 krizi ve 55 Nisan Kararları'nın doğasının analiz edilmesi
19941994 krizi bir kamu finansman ve döviz krizidir. 55 Nisan programı ise hem talep daraltıcı şok önlemleri hem de yapısal reformları içermektedir.
Soruda istenen yapısal düzenlemenin hangi ekonomik bağlamda gerçekleştiğini anlamak için gereklidir.
2
Programın yapısal reform başlıklarının taranması
Özelleştirme, tarımsal desteklemelerin azaltılması ve sosyal güvenlik reformu ana yapısal hedeflerdir.
Seçenekler arasında 1994 yılına ait olan yapısal unsuru ayırt etmek için gereklidir.
3
Özelleştirme konusundaki kurumsal ve yasal değişikliğin tespiti
Eski Kamu Ortaklığı İdaresi'nin yerine, süreci hızlandırmak amacıyla 19941994 yılı sonunda 40464046 sayılı kanunla Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) kurulmuştur.
1994 programının en somut ve kalıcı yapısal sonucuna ulaşılmasını sağlar.

Key Concept

5 Nisan 1994 Yapısal Reformları ve Özelleştirme Mevzuatı

Hints

1
1994 kararlarının kısa vadeli amacı devalüasyon ve ek vergilerle nakit bulmaktır; ancak uzun vadeli amacı kamu şirketlerini elden çıkarmaktı.
2
Seçeneklerdeki kanun numaralarına ve tarihlerine dikkat edin. 4000'li kanunların bir kısmı 1990'ların ortalarına aittir.
3
Kamu Ortaklığı İdaresi'nin (KOİ) yerine Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın (ÖİB) hangi kanunla geçtiğini düşünün.

Practice More

5 Nisan 1994 Kararları kapsamında konulan 'Ekonomik Denge Vergisi' ve 'Net Aktif Vergisi' gibi tek seferlik vergilerin kapsamını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 62Question

2001 yılında yaşanan ekonomik kriz sonrasında yürürlüğe konulan "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" kapsamında, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) yapısı ve işleyişiyle ilgili gerçekleştirilen temel düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Merkez Bankasına fiyat istikrarını sağlama hedefi doğrultusunda araç bağımsızlığının verilmesi

Answer

Merkez Bankasına fiyat istikrarını sağlama hedefi doğrultusunda araç bağımsızlığının verilmesi
2001 Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın en önemli ayaklarından biri Merkez Bankası'nın siyasi otoriteden bağımsızlaştırılmasıdır. Bu doğrultuda yapılan kanun değişikliği ile bankanın birincil görevi fiyat istikrarını sağlamak olarak belirlenmiş ve para politikası araçlarını serbestçe kullanma yetkisi (araç bağımsızlığı) bankaya verilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Programın kapsamını belirleme
2001 Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (GEGP), yapısal reformlar ve kurumsal bağımsızlık üzerine inşa edilmiştir.
Soruda sorulan düzenlemenin hangi temel politikaya ait olduğunu anlamak için.
2
Merkez Bankası reformunu inceleme
25 Nisan 2001 tarihinde 1211 sayılı TCMB Kanunu'nda köklü değişiklikler yapılmıştır.
Yasal zemini doğrulamak için.
3
Bağımsızlık türünü tespit etme
Bankaya 'araç bağımsızlığı' verilmiş, temel amacı 'fiyat istikrarı' olarak tanımlanmış ve Hazine'ye avans vermesi yasaklanmıştır.
Doğru seçeneğe ulaşmak için.

Key Concept

TCMB Araç Bağımsızlığı

Hints

1
Programın mimarı Kemal Derviş'tir ve odak noktası 'bağımsız kurullardır'.

Practice More

2001 yılında çıkarılan '15 günde 15 kanun' listesine göz atarak bankacılık ve kamu ihale yasalarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 63Question

Türkiye'de 20012001 yılı Şubat ayında yaşanan finansal krizin ardından, bankacılık sektöründeki sorunları gidermek ve ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla yürürlüğe konulan "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" kapsamında aşağıdaki döviz kuru rejimlerinden hangisine geçilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Dalgalı kur rejimi

Answer

Türkiye'de 2001 krizinden sonra Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ile birlikte dalgalı kur rejimine geçilmiştir.
2001 krizinin en önemli makroekonomik sonucu, o güne kadar uygulanan kur çapası (crawling peg) sisteminin çökmesi ve TL'nin değerinin piyasa koşullarında belirlendiği dalgalı kur rejimine geçilmesidir. Bu geçiş, Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın (GEGP) temel direklerinden biridir.

Step-by-Step Solution

1
Kriz öncesi rejimi hatırla
1999 programı ile 'Sürünen Çapa' (Crawling Peg) uygulanıyordu.
Krizin nedenini anlamak için terk edilen sistemi bilmek gerekir.
2
2001 Şubat krizinin sonucunu analiz et
Merkez Bankası döviz rezervleri azaldı ve kur üzerindeki baskı sürdürülemez hale geldi.
Rejim değişikliğinin temel nedeni likidite ve rezerv sıkıntısıdır.
3
Yeni programı belirle
22 Şubat 2001'de dalgalı kur rejimine geçildi, ardından 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ilan edildi.
Dalgalı kur, piyasanın kendi dengesini bulmasını amaçlayan temel bir reformdur.

Key Concept

2001 Krizi ve Dalgalı Kur Rejimi

Hints

1
2001 krizinden hemen sonra TL'nin değeri serbest bırakılmıştır.
2
Terk edilen sistem 'Sürünen Çapa' idi; yerine gelen sistem ise piyasa temellidir.

Practice More

2001 reformları sonrası TCMB'nin kazandığı 'araç bağımsızlığı' konusunu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 64Question

Türkiye'de 1950'li yılların sonunda yaşanan döviz darboğazını aşmak amacıyla hazırlanan, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile ilk stand-by anlaşmasının imzalandığı, Türk lirasının devalüe edildiği ve dış borçların ertelenmesi (moratoryum) yoluna gidildiği iktisadi paket aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları

Answer

4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları
Doğru cevap olan 4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları, Türkiye'nin dış ödemeler dengesinin tıkanması ve döviz rezervlerinin tükenmesi üzerine IMF gözetiminde hazırlanan ilk pakettir. Bu paketle Türk lirası dolar karşısında 2,80'den 9,00'a çıkarılarak devalüasyon yapılmış, dış borçlar için moratoryum ilan edilmiş ve IMF ile ilk stand-by anlaşması imzalanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Ekonomik krizin yaşandığı dönemi ve belirtileri analiz etmek.
1950'li yılların sonundaki döviz darboğazı, yüksek enflasyon ve dış borç ödeme güçlüğü saptandı.
Soruda verilen zaman dilimi ve ekonomik sorunlar bizi Menderes döneminin sonuna yönlendirir.
2
Anahtar kavramları (IMF ile ilk anlaşma, devalüasyon, moratoryum) eşleştirmek.
Bu kavramların bir arada bulunduğu ilk büyük istikrar paketinin 1958 yılında ilan edildiği sonucuna ulaşıldı.
Türkiye ekonomi tarihinde IMF ile yapılan ilk stand-by anlaşması ve borçların resmi olarak ertelenmesi (moratoryum) 4 Ağustos 1958 kararlarıyla gerçekleşmiştir.

Key Concept

4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları ve Tanımlayıcı Özellikleri
Estimated Time:45s
Question 65Question

Türkiye'de 19631963-19721972 yıllarını kapsayan Birinci ve İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planları döneminde izlenen ithal ikameci sanayileşme stratejisinin yarattığı döviz darboğazını aşmak amacıyla 1010 Ağustos 19701970 tarihinde kapsamlı bir istikrar programı yürürlüğe konulmuştur. Bu kararların içeriği, hedeflenen mali reformlar ve kurumsal düzenlemeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi 19701970 İstikrar Kararları kapsamında gerçekleştirilen uygulamalardan biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Döviz piyasasındaki istikrarsızlığı ve spekülasyonu önlemek amacıyla sabit kur rejiminden vazgeçilerek yönetilen dalgalı kur sistemine geçilmesi

Answer

Döviz piyasasındaki istikrarsızlığı önlemek amacıyla sabit kur rejiminden vazgeçilerek yönetilen dalgalı kur sistemine geçilmesi ifadesi yanlıştır; 19701970 kararları sabit kur rejimi içerisinde yapılan bir devalüasyondur.
Doğru yanıt olan seçenek, 19701970 İstikrar Kararları'nın kur rejimi değişikliği içerdiğini iddia etmektedir. Ancak Türkiye ekonomisinde 19701970 yılında sabit kur rejiminden vazgeçilmemiş, sadece Türk lirasının dolar karşısındaki paritesi 99 TL'den 1515 TL'ye yükseltilerek bir devalüasyon yapılmıştır. Türkiye'nin dalgalı kur rejimine (önce yönetilen, sonra serbest) geçişi 19801980 sonrası liberalizasyon süreci ve 20012001 krizi sonrasına denk gelmektedir.

Step-by-Step Solution

1
19701970 İstikrar Kararlarının temel niteliğini analiz et.
1010 Ağustos 19701970 kararları, ithal ikameci sanayileşmenin yarattığı döviz krizine karşı IMF desteğiyle hazırlanan bir devalüasyon ve mali uyum paketidir.
Döviz darboğazını aşmak için kurun rekabetçi seviyeye çekilmesi ve kamu açıklarının azaltılması gerekiyordu.
2
Dönemin kur rejimi özelliklerini hatırla.
O tarihte dünya genelinde Bretton Woods sistemi (sabit kur) hakimdir ve Türkiye de ayarlanabilir sabit kur rejimini uygulamaktadır.
Dalgalı kur rejimi Türkiye ekonomisi için 19801980 kararlarıyla başlayan serbestleşme sürecinin bir parçasıdır ve tam geçiş 20012001 yılında olmuştur.
3
Paketin mali ve kurumsal bileşenlerini değerlendir.
Paketle İşletme Vergisi getirilmiş, faizler artırılmış ve fiyatları denetlemek için Fiyat Kontrol Komitesi kurulmuştur.
Devalüasyonun tek başına yeterli olmayacağı, bütçe disiplini ve fiyat denetimi ile desteklenmesi gerektiği düşünülmüştür.

Key Concept

10 Ağustos 1970 İstikrar Kararları ve Kur Rejimi Niteliği

Hints

1
19701970 yılındaki devalüasyonun yüksek oranlı olması, sistem değişikliği yapıldığı anlamına gelmez.

Practice More

1970 kararlarının devalüasyon oranı ile 1958 ve 1980 devalüasyon oranlarını karşılaştırarak paketlerin yapısal farklarını analiz ediniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 66Question

2424 Ocak 19801980 İstikrar Kararları, Türkiye ekonomisinde pazar mekanizmasının kurallarını yerleştirmeyi ve ekonomiyi dışa açmayı hedefleyen yapısal bir dönüşümün başlangıcıdır. Bu program, kısa vadeli makroekonomik dengeleri sağlamanın ötesinde, finansal piyasaların ve vergi sisteminin modernize edilmesine yönelik kurumsal reformları da içermiştir.

Buna göre, temelleri 2424 Ocak Kararları ile atılan ve programın "finansal derinleşme" ile "kamu gelirlerini artırma" hedeflerini yansıtan kurumsal/vergisel düzenlemeler aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) kurulması - Katma Değer Vergisi (KDV) uygulamasına geçilmesi

Answer

Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) kurulması ve Katma Değer Vergisi (KDV) uygulamasına geçilmesi
Doğru cevap olan seçenek, 2424 Ocak 19801980 Kararları ile başlayan ve Turgut Özal dönemiyle özdeşleşen "serbest piyasaya geçiş" sürecinin en önemli kurumsal ve vergisel tamamlayıcılarını içermektedir. Sermaye piyasalarının kurumsallaşması ve yatırımcı haklarının korunması amacıyla 19811981 yılında Sermaye Piyasası Kurulu (SPKSPK) kurulmuş; vergi sisteminde verimliliği artırmak ve kamu harcamalarını finanse edebilmek amacıyla da 19851985 yılında Katma Değer Vergisi (KDVKDV) uygulaması başlatılmıştır. Bu iki reform, 19801980 yılında ilan edilen istikrar paketinin felsefesiyle doğrudan uyumlu olan yapısal adımlardır.

Step-by-Step Solution

1
2424 Ocak 19801980 Kararları'nın yapısal boyutunu analiz edin.
Programın sadece döviz kuru ve KİT zamları değil, kurumsal bir dönüşüm (liberalizasyon) hedeflediği görülür.
Sorunun istediği yapısal reformları diğer dönemsel paketlerden ayırmak gerekir.
2
Finansal serbestleşme ve derinleşme hedefini karşılayan kurumu belirleyin.
Sermaye piyasalarının denetimi ve gelişimi için 19811981'de SPK kurulmuştur.
Banka dışı finansal piyasaların tesisi 2424 Ocak programının temel bir ayağıdır.
3
Vergi sisteminin modernizasyonu ve gelir artırıcı önlemi tespit edin.
Hazırlıkları bu dönemde yapılan ve 19851985'de yürürlüğe giren KDV, dolaylı vergi reformudur.
Bütçe disiplini için vergi tabanının genişletilmesi hedeflenmiştir.

Key Concept

24 Ocak Kararları'nın Yapısal Reformları (SPK, KDV, İthalatın Liberalizasyonu)

Practice More

Bu dönemdeki dış ticaret rejimindeki 'Liberalize Edilmiş Listeler' ve günlük döviz kuru belirleme sistemine geçiş (19811981) konularına çalışılması önerilir.
Estimated Time:1m 30s
Question 67Question

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (19681968-19721972) döneminde uygulanan ithal ikameci sanayileşme stratejisinin gerektirdiği ara ve sermaye malı ithalatının artması, Türkiye ekonomisinde ciddi bir döviz darboğazına yol açmıştır. Bu krizi yönetmek ve dış ödemeler dengesini iyileştirmek amacıyla hazırlanan **1010 Ağustos 19701970 İstikrar Kararları** ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Dış ödemeler dengesindeki açığı kapatmak amacıyla Türk lirası dolar karşısında yaklaşık %66\%66 oranında devalüe edilerek 11 doların değeri 99 TL'den 1515 TL'ye yükseltilmiştir.

Answer

Dış ödemeler dengesindeki açığı kapatmak amacıyla Türk lirasının dolar karşısında yaklaşık %66 oranında devalüe edilerek 1 doların değerinin 9 TL'den 15 TL'ye yükseltilmesi 10 Ağustos 1970 İstikrar Kararları'nın temel uygulamasıdır.
İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde (1968-1972) sanayileşme için gereken ithalatın finansmanında yaşanan zorluklar, 10 Ağustos 1970 tarihinde Cumhuriyet tarihinin o güne kadarki en büyük devalüasyonlarından birinin yapılmasına neden olmuştur. Bu kararla Türk lirası dolar karşısında %66 değer kaybetmiş ve kur 9 TL'den 15 TL'ye yükseltilmiştir. Kararların temel amacı ihracatı teşvik etmekten ziyade, döviz talebini kısmak ve dış ödemeler dengesini geçici olarak rahatlatmaktır.

Step-by-Step Solution

1
Dönemin iktisadi koşullarını analiz edin.
1960'ların sonunda İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı çerçevesinde uygulanan ithal ikameci sanayileşme, yüksek döviz ihtiyacı nedeniyle ödemeler dengesi krizine yol açmıştır.
Sorunun arka planını ve neden bir istikrar programına ihtiyaç duyulduğunu anlamak için gereklidir.
2
10 Ağustos 1970 kararlarının temel araçlarını tanımlayın.
En radikal adım devalüasyondur; parite 99 TL'den 1515 TL'ye çıkarılmıştır.
Programın teknik içeriğini doğrulamak için gereklidir.
3
Seçeneklerdeki diğer istikrar paketlerini ayırt edin.
Borç konsolidasyonu ve moratoryum 1958'e; ihracata dayalı model, dalgalı kur ve liberalizasyon 1980'e; KDV ise 1985'e aittir.
Çeldiricileri eleyerek kesin sonuca ulaşmak için gereklidir.

Key Concept

10 Ağustos 1970 Devalüasyonu ve İthal İkameci Sanayileşme

Practice More

Türkiye ekonomisindeki diğer büyük devalüasyonları (1946, 1958, 1980, 1994) ve bunların hangi iktisadi modellerle (devletçilik, ithal ikame, ihracata dayalı) ilişkili olduğunu karşılaştırmalı olarak çalışmanız önerilir.
Estimated Time:2m 0s
Question 68Question

Türkiye'de 19941994 yılındaki finansal krizin etkilerini hafifletmek ve kamu finansman dengesini hızla yeniden tesis etmek amacıyla yürürlüğe konulan 55 Nisan İstikrar Kararları kapsamında alınan mali önlemlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: "Ekonomik Denge Vergisi" ve "Net Aktif Vergisi" gibi yeni ve geçici vergilerin ihdas edilmesi

Answer

Ekonomik Denge Vergisi ve Net Aktif Vergisi gibi yeni ve geçici vergilerin ihdas edilmesi
19941994 yılındaki 55 Nisan İstikrar Kararları'nın en belirgin özelliklerinden biri, kamu finansman açığını kapatmak için çıkartılan geçici vergilerdir. Bu kapsamda "Ekonomik Denge Vergisi" (gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine ek yük) ve "Net Aktif Vergisi" (şirketlerin aktifleri üzerinden alınan vergi) gibi uygulamalar başlatılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Krizin nedenini belirle
1994 krizinin temelinde yüksek kamu açıkları ve bu açıkların Merkez Bankası kaynaklarıyla (para basarak) finanse edilmesi yatmaktadır.
Sorunun kaynağını anlamak, çözüm için neden mali disipline gidildiğini açıklar.
2
Mali önlemleri analiz et
5 Nisan İstikrar Kararları, kamu gelirlerini hızla artırmak için "Ekonomik Denge Vergisi" ve "Net Aktif Vergisi" gibi geçici vergiler getirmiştir.
Bütçe açığını kapatmak için acil ve doğrudan gelir artırıcı yöntemler kullanılmıştır.
3
Diğer seçenekleri ele
Dalgalı kur 2001 yılına, gümrük duvarları 1980 öncesine aittir; Hazine avansları ise bu kararlarla azaltılmıştır.
Kronolojik ve mantıksal hataları ayıklayarak doğru sonuca ulaşılır.

Key Concept

5 Nisan 1994 Kararları - Mali Disiplin ve Geçici Vergiler

Hints

1
1994 krizinin temel nedeni yüksek kamu açıklarıdır ve çözüm için gelirleri artıracak geçici yöntemler aranmıştır.
2
Bu kararlar kapsamında sadece o yıla mahsus, mevcut vergilerin üzerine eklenen yeni yükümlülükler getirilmiştir.
3
"Ekonomik Denge" ve "Net Aktif" isimleriyle anılan vergiler bu dönemin en karakteristik mali özelliğidir.

Practice More

5 Nisan Kararları ile yürürlüğe giren ve özelleştirme uygulamalarını düzenleyen 4046 sayılı yasayı inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 69Question

2424 Ocak 19801980 İstikrar Kararları, Türkiye ekonomisinde ithal ikameci modelden ihracata dayalı dışa açık büyüme modeline geçişi hedefleyen köklü bir yapısal dönüşümü başlatmıştır. Bu dönüşümün bir parçası olarak, finansal piyasaların modernizasyonu, sermaye piyasasının disipline edilmesi ve tasarrufların menkul kıymetlere yönlendirilmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilen kurumsal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPKSPK) kurulması

Answer

Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPKSPK) kurulması
Sermaye Piyasası Kurulu'nun kurulması, 2424 Ocak 19801980 kararlarıyla hedeflenen piyasa ekonomisine geçişin en önemli kurumsal ayaklarından biridir. Bu düzenleme ile finansal sistemin modernizasyonu ve borsa işlemlerinin güvenli bir zemine oturtulması amaçlanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
2424 Ocak 19801980 Kararlarının temel amacını belirle.
Ekonominin serbestleşmesi, dışa açılma ve devlet müdahalesinin azaltılması hedeflenmiştir.
Kararların felsefesi, piyasa mekanizmasını tüm kurallarıyla yerleştirmektir.
2
Finansal ve kurumsal alandaki reformları analiz et.
Faiz oranlarının serbest bırakılması, döviz kurunun devalüe edilmesi ve sermaye piyasasının kurumsallaşması öne çıkar.
Tasarrufların yatırımlara dönüştürülebilmesi için güvenli bir borsa ve sermaye piyasası denetimi gerekmektedir.
3
Seçeneklerdeki kurumsal yapıların tarihlerini ve amaçlarını karşılaştır.
Sermaye Piyasası Kurulu (19811981), bu sürecin doğrudan bir çıktısıdır.
Diğer seçenekler ya kararların tam tersi uygulamalardır (Fiyat Kontrol Komitesi gibi) ya da farklı dönemlere (1994 veya 2001) aittir.

Key Concept

24 Ocak 1980 Kararlarının Kurumsal Altyapısı ve Finansal Serbestleşme
Estimated Time:1m 15s
Question 70Question

Türkiye ekonomisinde 19801980 öncesi uygulanan içe dönük sanayileşme modelinden vazgeçilerek dışa açık ve ihracata dayalı bir modelin temellerinin atıldığı 2424 Ocak Kararları sürecinde; piyasa mekanizmasının önündeki engelleri kaldırmak ve kamu kesimi borçlanma gereğini azaltmak amacıyla hayata geçirilen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Fiyat Kontrol Komitesi’nin lağvedilerek kamu iktisadi teşebbüsü (KI˙TKİT) ürünlerine zam yapma yetkisinin ilgili kuruluşlara bırakılması

Answer

Fiyat Kontrol Komitesi’nin lağvedilerek kamu iktisadi teşebbüsü ürünlerine zam yapma yetkisinin ilgili kuruluşlara bırakılması
Doğru seçenek, 2424 Ocak Kararları'nın en temel yapısal reformlarından biri olan pazar mekanizmasının önündeki engellerin kaldırılmasını temsil eder. Fiyat Kontrol Komitesi'nin lağvedilmesiyle, devletin fiyatlar üzerindeki doğrudan baskısı azaltılmış ve KI˙TKİT'lerin zararlarının bütçe üzerindeki yükü hafifletilmeye çalışılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
19801980 öncesi müdahaleci ekonomik yapının temel unsurlarını belirleyin.
Devletin fiyatlar üzerinde doğrudan kontrol sahibi olduğu ve sübvansiyonların yaygın olduğu bir yapı tespit edilir.
2424 Ocak Kararları'nın hangi engelleri kaldırmayı hedeflediğini anlamak için başlangıç noktasıdır.
2
2424 Ocak Kararları'nın pazar ekonomisine geçiş hedefini analiz edin.
Fiyatların arz ve talebe göre belirlenmesi gerektiği, devlet müdahalesinin azaltılması gerektiği sonucuna ulaşılır.
Yapısal reformların mantığını kavramak için gereklidir.
3
Bu hedef doğrultusunda kaldırılan kurumsal mekanizmayı teşhis edin.
Fiyat Kontrol Komitesi'nin kaldırılması ve KI˙TKİT ürün fiyatlarının serbestleştirilmesi adımına ulaşılır.
Soruda sorulan spesifik uygulama bu kararın bir sonucudur.

Key Concept

Piyasa Liberalizasyonu ve Yapısal Dönüşüm

Hints

1
Bu kararların temel amacı piyasa mekanizmasını işler hale getirmektir.
2
KI˙TKİT'lerin bütçeye yük olan zararlarını önlemek için fiyatlama yetkilerinin devredilmesine odaklanın.
3
Devletin fiyatlar üzerindeki doğrudan denetim mekanizması olan bir 'komite'nin kaldırılmasını arayın.

Practice More

Kararların dış ticaret rejimine (ihracat teşvikleri ve ithalat liberalizasyonu) olan etkilerini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 71Question

19501950'li yılların ikinci yarısında dış ödemeler dengesi tıkanan, döviz rezervleri tükenen ve enflasyonun hızla yükseldiği Türkiye ekonomisinde, 44 Ağustos 19581958 tarihinde kapsamlı bir istikrar programı yürürlüğe konulmuştur. Bu programla birlikte dış ticaretteki tıkanıklıkları gidermek ve döviz kullanımına belirli bir disiplin getirmek amaçlanmıştır.

Buna göre, 44 Ağustos 19581958 İstikrar Kararları kapsamında dış ticareti düzenlemek amacıyla ithalat rejiminde hayata geçirilen temel yapısal değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Global Kota Sistemi

Answer

Global Kota Sistemi
Doğru cevap olan Global Kota Sistemi, 44 Ağustos 19581958 İstikrar Kararları'nın en somut dış ticaret uygulamasıdır. Bu sistemle ithalat işlemleri altışar aylık dönemler halinde ilan edilen kontenjanlar (kotalar) üzerinden yürütülmeye başlanmış, böylece döviz kullanımı üzerindeki kontrol artırılmış ve ithalat rejimi daha öngörülebilir hale getirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
44 Ağustos 19581958 İstikrar Kararları'nın dış ticaret ve ithalat boyutunu analiz etmek.
19581958 öncesinde uygulanan döviz tahsisli ve karmaşık ithalat yapısının yerine "Global Kota" sisteminin getirildiği saptanır.
Bu sistem, ithalatın belirli bir program dahilinde ve döviz imkanları göz önünde bulundurularak disiplinli bir şekilde yürütülmesini sağlamak için tasarlanmıştır.
2
Seçeneklerde sunulan diğer ekonomi politikası araçlarının tarihsel dönemlerini karşılaştırmak.
İthal ikameciliğin 19601960 sonrası, dışa açılmanın 19801980 sonrası ve planlı dönemin 19631963 sonrası olduğu teyit edilir.
Türkiye ekonomi tarihindeki dönüm noktalarını ayırt etmek, doğru dönem-politika eşleştirmesi yapmayı sağlar.

Key Concept

1958 İstikrar Kararları ve Global Kota Sistemi

Hints

1
19581958 kararları Türkiye'nin IMF ile imzaladığı ilk stand-by anlaşmasını da içermektedir.
2
Programın dış ticaret ayağında ithalatı disipline etmek için belirli dönemlerde miktar kısıtlamaları (kontenjanlar) ilan edilmiştir.
3
Cevap, ithalatın 'kişilere özel izinler' yerine 'genel bir liste ve miktar' üzerinden yapıldığı sistemdir.

Practice More

1958 İstikrar Kararları'nın döviz kuru üzerindeki etkisini (devalüasyon oranını) ve bu kararların siyasi sonuçlarını araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 72Question

Türkiye'de 19941994 yılı başında yaşanan finansal krizin ardından ilan edilen 55 Nisan İstikrar Kararları, kamu finansman dengesini sağlamak amacıyla tarımsal destekleme politikalarında önemli daralmalara gitmiştir. Bu kapsamda destekleme alımı yapılan ürün sayısı ciddi oranda sınırlandırılmıştır.

Buna göre, 55 Nisan 19941994 İstikrar Kararları ile aşağıdaki ürün gruplarından hangisi destekleme kapsamı içerisinde bırakılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Hububat, şeker pancarı ve tütün

Answer

Hububat, şeker pancarı ve tütün ürünleri 5 Nisan 1994 İstikrar Kararları ile destekleme kapsamında tutulmaya devam edilen ürün grubudur.
5 Nisan 1994 İstikrar Kararları'nın kamu harcamalarını azaltmaya yönelik en somut adımlarından biri, tarımsal destekleme alımlarının kapsamını daraltmaktır. Kararname ile destekleme kapsamındaki ürün sayısı hububat (buğday, arpa vb.), şeker pancarı ve tütün ile sınırlandırılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Krizin kamu maliyesi üzerindeki etkisini analiz etme
1994 krizi öncesinde Kamu Kesimi Borçlanma Gereği'nin (KKBG) GSYH'ye oranı çok yükselmiştir.
Krizin temel nedeni olarak görülen kamu açıklarını kapatmak için harcamaların kısıtlanması gerekmiştir.
2
Tarımsal destekleme harcamalarını inceleme
Tarımsal destekleme alımları ve KIT (Kamu İktisadi Teşebbüsü) zararları bütçe üzerinde büyük bir yük oluşturmaktadır.
Destekleme alımları, devletin piyasa fiyatının üzerinde ürün alması nedeniyle doğrudan bütçe açığını artıran bir unsurdur.
3
5 Nisan Kararları'nın tarım politikasını saptama
Destekleme yapılan ürün sayısı 3 ana gruba indirilmiştir: Hububat, şeker pancarı ve tütün.
Bu ürünler hem toplumsal tüketim hem de kamu işletmelerinin (Toprak Mahsulleri Ofisi, Şeker Fabrikaları, Tekel) ham madde ihtiyacı açısından stratejik kabul edilmiştir.

Key Concept

1994 İstikrar Kararları'nda Tarımsal Destekleme Sınırlandırması

Hints

1
1994 kararları bütçe açıklarını kapatmak için 'şok' önlemler içermekteydi.
2
Destekleme kapsamındaki ürün sayısı krizden sonra sadece üç ana kalemle sınırlandırıldı.
3
Stratejik önemi olan tahıllar, şeker fabrikalarının hammaddesi ve devlet tekeli olan tütün desteklenmeye devam edildi.

Practice More

5 Nisan 1994 kararlarının bütçe gelirlerini artırmak için getirdiği yeni vergileri (Ekonomik Denge Vergisi gibi) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 73Question

Türkiye'de 20002000 yılı Kasım ayında bankacılık sektöründe yaşanan ciddi likidite sıkışıklığı, gecelik faizlerin binli rakamlara ulaşmasına neden olmuş; ancak dönemin kur çapası rejimi kuralları gereği TCMBTCMB'nin nihai kredi mercii rolünü etkin kullanamaması krizi derinleştirmiştir. Şubat 20012001 krizinden sonra bu yapısal sorunları gidermek amacıyla uygulamaya konulan "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" (GEGPGEGP), bankacılık sektöründe aşağıdaki temel stratejilerden hangisini benimsemiştir?

Show answer & explanation

Answer: Kamu bankalarının görev zararlarının tasfiye edilerek piyasa koşullarına göre yeniden yapılandırılması ve özel bankaların mali bünyelerinin rehabilite edilmesi

Answer

Kamu bankalarının görev zararlarının tasfiye edilmesi ve özel bankaların mali yapılarının güçlendirilmesi stratejisi benimsenmiştir.
Doğru yanıt olan seçenek, Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın en önemli sacayaklarından biri olan bankacılık reformunu ifade etmektedir. Program, kamu bankalarının maliye üzerindeki yükünü (görev zararları) kaldırmayı ve özel bankaların sermaye rasyolarını uluslararası standartlara getirmeyi amaçlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
20002000 ve 20012001 krizlerinin temel kaynağını analiz et.
Krizlerin, bankacılık sektöründeki zayıf sermaye yapısı ve kamu bankalarının görev zararlarından kaynaklandığı saptanmıştır.
Sorunun kökenini anlamak doğru çözüm stratejisini belirlemek için gereklidir.
2
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın (GEGPGEGP) bankacılık reformu bileşenini incele.
Programın; kamu bankalarının rehabilite edilmesi ve özel bankacılık kesiminin yeniden yapılandırılmasını (BDDKBDDK aracılığıyla) içerdiği görülmektedir.
Programın yapısal reformlar kanadını ayırt etmek gerekir.
3
Diğer kriz dönemleriyle karşılaştır.
19941994 ve 19801980 gibi dönemlerdeki politikaların bankacılık odaklı yapısal dönüşümden ziyade bütçe veya dış ticaret odaklı olduğu belirlenir.
Zaman karışıklıklarını önlemek için tarihsel ayrım yapılmalıdır.

Key Concept

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ve Bankacılık Reformu
Estimated Time:1m 30s
Question 74Question

19991999 yılı Aralık ayında uygulanmaya başlanan döviz çıpasına dayalı "Enflasyonu Düşürme Programı", başlangıçta döviz kurunun önceden ilan edilen bir takvim çerçevesinde artırıldığı katı bir rejim içermekteydi. Ancak programın sürdürülebilirliğini sağlamak ve spekülatif baskıları azaltmak amacıyla, belirli bir süre sonunda bu katı rejimden daha esnek bir yapıya geçişi öngören bir "çıkış stratejisi" (exit strategy) tasarlanmıştı.

Bu strateji uyarınca, 20012001 yılının Temmuz ayından itibaren döviz kuru rejiminde yapılması planlanan temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Döviz kurunun ilan edilen bir merkez etrafında kademeli olarak genişleyen bir bant içinde dalgalanmaya bırakılması

Answer

Doğru cevap, döviz kurunun ilan edilen bir merkez etrafında kademeli olarak genişleyen bir bant içinde dalgalanmaya bırakılması gerektiğini belirten seçenektir.
Doğru cevap olan genişleyen bant seçeneği, 19991999 programının temel bir yapısal unsurudur. Programın güvenilirliğini sarsmadan daha esnek bir rejime geçebilmek için Temmuz 20012001 tarihinden itibaren döviz kurunun her iki yönde kademeli olarak açılan bir koridor (bant) içinde hareket etmesi planlanmıştı. Bu, spekülatörlere karşı Merkez Bankası'na hareket alanı tanıyacak bir 'çıkış stratejisi' olarak tasarlanmıştı.

Step-by-Step Solution

1
19991999 Enflasyonu Düşürme Programı'nın kur rejimini tanımlayın.
Program, ilk 1818 ay boyunca (Ocak 20002000 - Haziran 20012001) döviz kurunun günlük olarak önceden ilan edildiği bir 'sürünen parite' (crawling peg) sistemine dayanıyordu.
Sorunun bağlamını anlamak için mevcut rejimin süresini ve yapısını bilmek gerekir.
2
Programda öngörülen 'Çıkış Stratejisi'nin (Exit Strategy) detaylarını hatırlayın.
Stratejiye göre, Temmuz 20012001 itibarıyla kurun etrafında simetrik bir bant oluşturulacak ve bu bant her yıl belirli bir oranda genişletilecekti.
Katı kur rejimlerinden esnek rejimlere geçişte spekülatif atakları önlemek için kullanılan standart bir IMF politika aracıdır.
3
Planlanan esneklik oranlarını kontrol edin.
Bandın toplam genişliğinin Temmuz 20012001'den itibaren kademeli olarak artarak 20022002 sonunda %31,5\%31,5'e ulaşması planlanmıştı.
Çıkış stratejisinin nihai hedefinin tam esnekliğe (dalgalı kur) yumuşak bir geçiş hazırlığı olduğunu teyit eder.

Key Concept

1999 Enflasyonu Düşürme Programı Çıkış Stratejisi (Genişleyen Bant)

Hints

1
19991999 programının ilk 1818 aylık dönemi bittiğinde kurda bir esneklik artışı planlandığını hatırlayın.
2
Bu esneklik, kurun tamamen serbest bırakılması değil, belirli sınırlar (alt ve üst limitler) dahilinde hareket etmesidir.
3
Temmuz 20012001 için öngörülen bu mekanizma literatürde 'genişleyen bant' (widening band) olarak adlandırılır.

Practice More

2001 krizinden sonra uygulanan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'ndaki TCMB kanun değişikliği ve bağımsızlık konusunu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 75Question

1994 yılında yürürlüğe konulan 5 Nisan İstikrar Kararları, kamu maliyesinde disiplini sağlamak amacıyla hem gelir artırıcı hem de gider azaltıcı bir dizi sert önlemi içermektedir. Bu paket kapsamında, kamu giderleri içerisinde önemli bir paya sahip olan personel harcamalarına yönelik uygulanan temel politika aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 1994 yılı için öngörülen maaş artışlarının dondurulması ve ek ödeme ile tazminatların sınırlandırılması

Answer

Kamu çalışanlarının 1994 yılı maaş artışlarının dondurulması ve ek ödemeler ile tazminatların sınırlandırılması doğru cevaptır.
Doğru cevap olan ifade, 5 Nisan Kararları'nın en somut maliye politikası araçlarından biridir. Kamu kesimi borçlanma gereğini düşürmek için harcamaların en büyük kalemlerinden biri olan personel giderleri hedef alınmış; bu kapsamda maaşların dondurulması ve sosyal yardımların sınırlandırılması yoluyla bütçeye nefes aldırılması amaçlanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
1994 krizinin temel nedenini analiz etme
Krizin temelinde yüksek kamu finansman açıkları (PSBR) ve bu açıkların Merkez Bankası kaynaklarıyla (para basımı) finansmanı yatmaktadır.
Sorunu doğru teşhis etmek, alınan önlemlerin (gider kısıcı politikalar) mantığını anlamayı sağlar.
2
5 Nisan Kararları'nın harcama kısıcı önlemlerini belirleme
Bütçe giderlerini azaltmak için en büyük kalemlerden biri olan personel harcamalarında kısıntıya gidilmiştir.
Personel giderleri, kamu bütçesinin esnekliği en düşük ancak hacmi en yüksek kalemlerinden biridir.
3
Personel rejimindeki spesifik değişikliği saptama
Kararlar uyarınca 1994 yılında maaş artışı yapılmaması (dondurma) ve ek ödemelerin (ikramiye vb.) durdurulması benimsenmiştir.
Bu sert önlem, bütçe disiplinini hızla sağlamak ve enflasyonist baskıyı (talep yönlü) azaltmak için kullanılmıştır.

Key Concept

Mali Disiplin ve Kamu Harcamalarının Kısıtlanması

Hints

1
Kamu bütçesinde personel giderleri en büyük harcama kalemlerinden biridir.
2
Harcamaları hızla kısmak isteyen bir hükümetin, maaş artışları ve yan ödemeler üzerinde tasarrufa gitmesi beklenir.
3
5 Nisan 1994'te memur maaşlarına o yıl için planlanan artışlar yapılmamış, ek tazminatlar kaldırılmıştır.

Practice More

5 Nisan 1994 Kararları'nın 'gelir artırıcı' önlemleri olan Net Aktif Vergisi ve Ekonomik Denge Vergisi'nin detaylarını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 76Question

19941994 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin (KKBG) sürdürülemez boyutlara ulaşması ve Hazine'nin faiz dışı fazla verme çabalarının finansal piyasalarda paniğe yol açması sonucunda hazırlanan 55 Nisan İstikrar Kararları, Türkiye'nin dış destek arayışlarını da tetiklemiştir.

Buna göre, 19941994 krizi sonrası uygulanan istikrar programı kapsamında IMF ile kurulan ilişki ve bu dönemdeki döviz kuru gelişmeleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye IMF ile 1414. Stand-by anlaşmasını imzalamış ve programın başlangıcında Türk Lirası yüksek oranlı bir devalüasyona maruz kalmıştır.

Answer

Türkiye IMF ile 14. Stand-by anlaşmasını imzalamış ve programın başlangıcında Türk Lirası yüksek oranlı bir devalüasyona maruz kalmıştır.
1994 yılında ilan edilen 5 Nisan kararlarının uluslararası güven boyutunu tesis etmek amacıyla Temmuz 1994'te IMF ile 14. Stand-by anlaşması imzalanmıştır. Kriz sürecinde döviz talebinin patlamasıyla Türk Lirası dolar karşısında %38 oranında devalüe edilmiş, yıl genelindeki kayıp daha da yüksek olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Krizin mahiyetini ve dış destek ihtiyacını belirleme
1994 krizi bir kamu finansman krizidir ve dış kaynak ihtiyacı için IMF ile masaya oturulmuştur.
Uluslararası piyasalarda Türkiye'nin kredibilitesinin sarsılması Stand-by anlaşmasını zorunlu kılmıştır.
2
IMF anlaşma sırasını ve kur politikasını eşleştirme
1994 programı 14. Stand-by anlaşmasıdır; kur ise serbestleşmiş ve ciddi bir devalüasyon yaşanmıştır.
Tarihsel kronolojide 1994 yılı 14. anlaşmaya tekabül eder ve krizin en belirgin özelliği kur şokudur.

Key Concept

1994 İstikrar Kararları ve IMF İşbirliği
Estimated Time:1m 15s
Question 77Question

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (19681968-19721972) sürecinde ithal ikameci sanayileşme stratejisinin yarattığı döviz darboğazını aşmak ve bütçe disiplinini sağlamak amacıyla uygulamaya konulan 10 Ağustos 1970 İstikrar Kararları kapsamında gerçekleştirilen temel düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Türk lirasının değeri 11 ABD doları karşısında 99 TL'den 1515 TL'ye düşürülmüş ve bütçe gelirlerini artırmak amacıyla İşletme Vergisi yürürlüğe konulmuştur.

Answer

Türk lirasının değerinin 9 TL'den 15 TL'ye düşürülmesi ve İşletme Vergisi'nin getirilmesi
Doğru seçenek olan ifade, 10 Ağustos 1970 kararlarının özünü teşkil eden 9 TL'den 15 TL'ye geçişi ve bütçe gelirlerini artırmayı hedefleyen İşletme Vergisi düzenlemesini tam olarak yansıtmaktadır. Bu paket, planlı dönem içindeki en büyük devalüasyonlardan biridir.

Step-by-Step Solution

1
Dönemin ekonomik konjonktürünü belirle
1960'lı yılların sonu İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı dönemi olup, ithal ikameci model döviz darboğazına girmiştir.
Sorunun hangi tarihsel aralıkta ve hangi ekonomik sorun üzerine odaklandığını anlamak için gereklidir.
2
10 Ağustos 1970 Kararları'nın kur düzenlemesini hatırla
ABD doları kuru 99 TL'den 1515 TL'ye çıkarılarak yaklaşık %66\%66 oranında bir devalüasyon yapılmıştır.
1970 paketinin en temel ve ayırt edici makroekonomik aracı kur ayarlamasıdır.
3
Paketin mali ayağını analiz et
Devalüasyonun yaratacağı enflasyonist baskıyı kırmak ve bütçe açıklarını kapatmak için İşletme Vergisi gibi yeni mali araçlar devreye alınmıştır.
İstikrar paketleri sadece para politikası değil, maliye politikası araçlarını da içerir.

Key Concept

10 Ağustos 1970 İstikrar Kararları ve Döviz Kuru Ayarlaması
Estimated Time:1m 15s
PreviousPage 4 / 4