Temel Kavramlar ve Kayıt Yöntemi

14 questions

Question 1Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ile otonom ve denkleştirici (kompansatör) işlemler arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Otonom işlemler, bilançonun diğer kalemlerinde ortaya çıkan sonuçlardan bağımsız olarak ekonomik saiklerle yapılırken; denkleştirici işlemler, otonom işlemlerin toplamı sonucu oluşan dengesizliği gidermeye yönelik 'çizgi altı' işlemlerdir.

Answer

Otonom işlemler piyasa saikleriyle yapılırken, denkleştirici işlemler bu işlemlerin sonucunda oluşan farkı kapatan 'çizgi altı' işlemlerdir.
Doğru ifade, otonom işlemlerin diğer kalemlerden bağımsız ekonomik amaçlarla yapıldığını, denkleştirici işlemlerin ise bu süreç sonunda ortaya çıkan net farkı (açık veya fazla) dengelemek için 'çizgi altı' (below the line) kalem olarak kullanıldığını belirtir. Bu, ödemeler dengesi analizinin temelini oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Otonom işlem kavramını analiz etme
Otonom işlemlerin (cari işlemler, sermaye hesabı ve rezerv dışı finansal işlemler) kâr, fayda gibi ekonomik nedenlerle yapıldığı belirlenir.
Bu işlemler 'çizgi üstü' olarak adlandırılır ve bilançonun dengesini belirleyen asıl unsurlardır.
2
Denkleştirici (kompansatör) işlem kavramını analiz etme
Resmi rezervlerin otonom işlemlerden kaynaklanan açığı/fazlayı kapatmak için kullanıldığı belirlenir.
Bu işlemler 'çizgi altı' kabul edilir ve muhasebe dengesini sağlamak için zorunlu olarak devreye girer.
3
Çift kayıt sistemine göre borç/alacak mantığını doğrulama
Döviz kazandırıcı işlemler (+), döviz kaybettirici işlemler (-) olarak kaydedilir.
Sermaye çıkışı (dışarıya kredi açma gibi) döviz kaybı olduğu için borç (-) kaydı gerektirir.

Key Concept

Ödemeler Bilançosunda Analitik Denge: Otonom ve Denkleştirici İşlemler

Practice More

Resmi rezervler hesabındaki değişimlerin 'açık' veya 'fazla' kavramlarıyla olan sayısal ilişkisini test eden sorulara göz atabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve ekonomik yerleşiklik prensipleri dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki bir iştirakinden elde ettiği nakit temettü (kâr payı) gelirini, yine yurt dışında yerleşik bir bankada bulunan döviz mevduat hesabına yatırması durumunda, bu işlemle ilgili yapılacak kayıtlar aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi kalemi alacaklandırılır; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemi borçlandırılır.

Answer

İşlem, Cari İşlemler Hesabı'nın Birincil Gelir Dengesi kalemine alacak (+), Finans Hesabı'nın Diğer Yatırımlar (Varlıklar) kalemine ise borç (-) olarak kaydedilmelidir.
Çift kayıt muhasebe sisteminde her işlem bir alacak bir de borç kaydı gerektirir. Temettü geliri, bir faktör hizmeti karşılığı elde edilen döviz kazandırıcı bir işlem olduğu için Cari İşlemler Hesabı'nın Birincil Gelir Dengesi (gelir akımı) kısmına alacak kaydedilir. Bu paranın yurt dışındaki bir bankada tutulması ise yerleşiğin dış varlıklarının (mevduat) artması anlamına gelir; varlık artışları ise Finans Hesabı'nın Diğer Yatırımlar kısmına borç olarak kaydedilir. Böylece CA(+)+FA()=0CA (+) + FA (-) = 0 dengesi sağlanır.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin mahiyetini belirleme
Temettü (kâr payı), sermayenin kullanımından elde edilen bir gelir akımıdır.
Ödemeler dengesinde üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) sağladığı gelirler Birincil Gelir Dengesi altında izlenir.
2
Cari İşlemler Hesabı kaydını yapma
Alacak (+) kaydı yapılır.
Yerleşiğin dış dünyadan elde ettiği her türlü gelir, ülkeye döviz girişi potansiyeli yarattığı için alacak tarafına yazılır.
3
Karşıt kaydı (ödeme şekli) belirleme
Gelirin yurt dışındaki bir banka hesabına (mevduat) yatırılması, yerleşiğin dış varlıklarını artırır.
Çift kayıt esasına göre her işlem dengelenmelidir. Mevduat artışı bir 'sermaye ihracı' (capital outflow) olarak kabul edilir.
4
Finans Hesabı kaydını yapma
Borç (-) kaydı yapılır.
Dış finansal varlıklardaki artışlar veya dış yükümlülüklerdeki azalışlar borç kalemi olarak kaydedilir. Nakit ve mevduatlar 'Diğer Yatırımlar' başlığı altındadır.

Key Concept

Ödemeler dengesi muhasebesinde, gelir akımları Cari Hesap'ta, bu akımların sonucunda oluşan varlık/yükümlülük değişimleri ise Finans Hesabı'nda ters işaretli olarak birbirini dengeler.

Hints

1
Temettü (kâr payı), ödemeler dengesinde hangi ana hesap altında bir 'gelir akımı' olarak izlenir?
2
Yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki finansal varlıklarındaki (mevduat, hisse, tahvil vb.) her türlü artış, sermaye çıkışı (capital export) hükmündedir ve borç kaydedilir.
3
Birincil Gelir Dengesi döviz girişini (+) temsil ederken, bunun karşılığında oluşan mevduat artışı bir varlık edinimidir ve borç (-) olarak kaydedilerek bilanço dengelenir.

Practice More

Devalüasyon durumunda, bu yurt dışı mevduatın Türk Lirası cinsinden değerlemesinin bilançoda 'Net Hata ve Noksan' kalemini nasıl etkileyeceğini inceleyiniz.
Estimated Time:3m 0s
Question 3Question

Bir ülkenin belirli bir döneme ait dış ekonomik işlem verileri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

İşlem KalemiTutar ($)
Mal İhracatı200.000200.000
Hizmet İthalatı80.00080.000
Doğrudan Yatırımlar (Net Giriş)50.00050.000
Portföy Yatırımları (Net Çıkış)70.00070.000
Resmi Rezervlerdeki Değişim (Net Artış)30.00030.000

Ödemeler dengesi bilançosunda çift kayıt muhasebe sisteminin uygulandığı ve sermaye hesabının sıfır olduğu varsayıldığında; bu verilere göre bilançonun denkleşmesini sağlayan 'Net Hata ve Noksan' kaleminin tutarı ve kayıt tarafı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 70.00070.000, Borç (-)

Answer

Net Hata ve Noksan kalemi 70.00070.000 tutarında ve Borç (-) tarafında olmalıdır.
Çift kayıt muhasebe sisteminde, döviz kazandırıcı işlemler (mal ihracatı ve sermaye girişi) alacak hanesine; döviz kaybettirici işlemler (hizmet ithalatı ve sermaye çıkışı) borç hanesine kaydedilir. Resmi rezervlerdeki artış ise ülkenin dış varlıklarının artması anlamına geldiğinden borç (-) tarafına yazılır. Yapılan hesaplamada alacak toplamı (250.000250.000), borç toplamından (180.000180.000) fazla çıktığı için bilançoyu sıfırlayacak olan Net Hata ve Noksan kalemi 70.00070.000 tutarında bir Borç (-) kaydı olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Döviz kazandırıcı (Alacak/+) işlemlerin toplanması
200.000200.000 (İhracat) + 50.00050.000 (Yatırım Girişi) = 250.000250.000
Dışarıya mal satışı ve ülkeye sermaye girişi döviz arzı yarattığı için alacak kaydedilir.
2
Döviz kaybettirici (Borç/-) işlemlerin toplanması
80.00080.000 (İthalat) + 70.00070.000 (Yatırım Çıkışı) = 150.000150.000
Dışarıdan hizmet alımı ve yurt dışına sermaye transferi döviz talebi yarattığı için borç kaydedilir.
3
Resmi rezerv değişiminin kaydedilmesi
Rezerv artışı = 30.000-30.000 (Borç)
Resmi rezervlerdeki net artış, bir varlık artışıdır ve çift kayıt sisteminde varlık artışları borç (-) hanesine kaydedilir.
4
Ödemeler dengesi denkliğinin kurulması
250.000150.00030.000+NHN=070.000+NHN=0NHN=70.000250.000 - 150.000 - 30.000 + NHN = 0 → 70.000 + NHN = 0 → NHN = -70.000
Bilanço toplamının sıfır olması kuralı gereği, mevcut fazlalığı dengeleyecek tutar borç olarak kaydedilmelidir.

Key Concept

Ödemeler Bilançosu Çift Kayıt Esası ve Rezerv Kayıt Mantığı

Alternative Method

Alacak (+) ve Borç (-) sütunları oluşturarak kalemleri yerleştirin: Alacaklar = 200.000+50.000=250.000200.000 + 50.000 = 250.000; Borçlar = 80.000+70.000+30.000=180.00080.000 + 70.000 + 30.000 = 180.000. Alacak tarafı ağır bastığı için NHN borç tarafına yazılmalıdır.
Estimated Time:2m 0s
Question 4Question

Ödemeler dengesi bilançosunda ekonomik işlemlerin kaydedilme prensipleri dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir firmanın, yurt dışındaki bir alıcıya 100.000100.000 ABD Doları tutarında mal ihraç etmesi durumunda bu işlem bilançoya hangi yöntemle kaydedilmelidir?

Show answer & explanation

Answer: Alacak (+)(+) hanesine

Answer

Mal ihracatı döviz kazandırıcı bir işlem olduğu için alacak (+) hanesine kaydedilmelidir.
Mal ihracatı, ülkeye döviz girişi sağlayan (döviz kazandırıcı) bir işlemdir. Ödemeler dengesi kayıt sisteminde ülkeye döviz girişine neden olan tüm otonom işlemler alacak (credit) hanesine artı (+) işaretiyle kaydedilir. Bu nedenle mal ihracı karşılığında elde edilen gelir, bilançonun alacak tarafında yer alır.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin niteliğini belirle
Mal ihracatı, ülkeye döviz girişi sağlayan bir ekonomik işlemdir.
Ödemeler dengesinde kayıt yönünü belirlemek için işlemin döviz kazandırıcı mı yoksa döviz kaybettirici mi olduğu tespit edilmelidir.
2
Kayıt kuralını uygula
Döviz kazandırıcı (ülkeye döviz girişine neden olan) işlemler alacak (credit) hanesine artı (+) işaretiyle kaydedilir.
Çift kayıt muhasebe sistemi gereği, ülkenin alacaklılık durumunu artıran işlemler alacak kaleminde gösterilir.

Key Concept

Ödemeler Dengesi Kayıt Yöntemi (Alacak/Borç Ayrımı)

Hints

1
İşlemin ülkeye döviz getirip getirmediğini düşünün.
2
Döviz kazandırıcı işlemler 'alacak', döviz kaybettirici işlemler 'borç' olarak kaydedilir.
3
İhracat yapan bir firma ülkeye döviz soktuğu için bu işlem (+) işaretli bir alacak kaydı gerektirir.

Practice More

İthalat işleminin veya bir yabancının ülkemizde gayrimenkul satın almasının kaydını inceleyerek pekiştirme yapabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 5Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve işlemlerin otonom-denkleştirici (kompansatör) nitelikleri dikkate alındığında; bir ülkenin otonom borç işlemlerinin (borc\c>alacak)(borç > alacak) otonom alacak işlemlerinden fazla olması durumunda ortaya çıkan dış açığın finansmanı ve kayıt yöntemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Resmi rezerv varlıklarındaki azalış, döviz arzını artıran bir işlem mahiyetinde olduğu için finans hesabına alacak (+)(+) olarak kaydedilir ve otonom açığı muhasebesel olarak dengeler.

Answer

Resmi rezerv varlıklarındaki azalışın finans hesabına alacak (+) olarak kaydedilerek otonom açığın dengelenmesi doğru bir ifadedir.
Resmi rezervlerdeki azalış, ekonomiye döviz arz eden bir işlem olduğu için çift kayıt sisteminde finans hesabına alacak (+) olarak geçer. Otonom borç fazlası (dış açık) olan bir durumda, bu alacak kaydı sayesinde bilanço muhasebesel olarak sıfırlanır.

Step-by-Step Solution

1
Otonom Durumun Analizi
Otonom borç > Otonom alacak durumu, ülkede bir 'otonom dış açık' olduğunu gösterir.
Ekonomik birimlerin kendi kararlarıyla yaptıkları işlemlerin sonucunda döviz çıkışının döviz girişinden fazla olmasıdır.
2
Denkleştirici Mekanizmanın Belirlenmesi
Ortaya çıkan döviz açığının kapatılması için denkleştirici (kompansatör) işlemlere ihtiyaç vardır.
Çift kayıt sisteminde toplam borç ve alacak bakiyeleri birbirine eşitlenmek zorundadır.
3
Resmi Rezerv Kayıt Mantığının Uygulanması
Merkez Bankası rezervlerinden döviz satışı yapıldığında rezerv varlıkları azalır; bu işlem alacak (+) kaydedilir.
Ödemeler dengesinde varlıklardaki azalışlar (+) alacak, varlıklardaki artışlar (-) borç olarak kaydedilir (Varlık azalışı = Döviz girişi/arzı etkisi).
4
Muhasebesel Dengenin Sağlanması
Otonom borç fazlası (açık), resmi rezervlerdeki azalıştan gelen alacak kaydıyla sıfırlanır.
Böylece ödemeler bilançosu ex-post (fiili) olarak her zaman dengede olur.

Key Concept

Ödemeler dengesinde varlık kalemlerindeki (resmi rezervler dahil) değişimlerin ters işaretli kaydedilmesi (Azalış = Alacak, Artış = Borç) ve otonom/denkleştirici ayrımı.

Practice More

Finans hesabı altındaki 'Resmi Rezervler' ve 'Diğer Yatırımlar' kalemlerinin otonom ve denkleştirici olarak nasıl ayrıştığını inceleyiniz.
Estimated Time:3m 0s
Question 6Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve kayıt yöntemleri dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir mühendislik firmasının, yurt dışında yürüttüğü bir proje karşılığında elde ettiği hizmet gelirini yurt dışındaki bir banka hesabında mevduat olarak tutmaya karar vermesi durumunda, bu işlem ödemeler dengesi bilançosuna nasıl kaydedilmelidir?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı'na alacak (+), Finans Hesabı'na borç (-) kaydı yapılır.

Answer

İşlem, Cari İşlemler Hesabı'na alacak (+), Finans Hesabı'na borç (-) şeklinde kaydedilmelidir.
Doğru yanıt olan kayıt, işlemin her iki tarafını da yansıtmaktadır: Mühendislik hizmeti sunulması bir hizmet ihracatıdır ve döviz kazandırıcı olduğu için alacak hanesine kaydedilir. Bu gelirin yurt dışında mevduat olarak tutulması ise ülkenin dış varlıklarını artıran bir finansal işlemdir ve varlık artışları borç hanesine kaydedilerek bilanço dengelenir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin ekonomik niteliğini belirle
Hizmet İhracatı
Yerleşik bir firmanın yurt dışına sunduğu mühendislik hizmeti döviz kazandırıcı bir işlemdir.
2
Döviz kazandırıcı işlemin kaydını yap
Cari İşlemler Hesabı (+) Alacak
Çift kayıt sisteminde mal ve hizmet ihracatı gibi döviz girişi sağlayan işlemler alacak hanesine kaydedilir.
3
Ödemenin/karşılığın niteliğini belirle
Yurt dışı varlık artışı
Elde edilen gelirin yurt dışındaki bir bankada tutulması, yerleşiklerin dış varlıklarında bir artış anlamına gelir.
4
Varlık artışının kaydını yap
Finans Hesabı (-) Borç
Varlık edinimi veya dış varlıklardaki artışlar (sermaye çıkışı niteliğinde olduğu için) borç hanesine kaydedilir.

Key Concept

Ödemeler dengesinde çift kayıt esası ve borç/alacak mantığı
Question 7Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir sivil toplum kuruluşunun (STK), yurt dışındaki bir insani yardım operasyonunu finanse etmek amacıyla 150.000150.000 tutarındaki nakdi bağışı banka kanalıyla yurt dışındaki bir yardım kuruluşuna transfer etmesi durumunda, bu işlem Türkiye'nin ödemeler dengesi kayıtlarında aşağıdakilerin hangisindeki gibi yer almalıdır?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı'nın 'İkincil Gelir Dengesi' kalemine borç (), Finans Hesabı'na ise alacak (++) kaydedilir.

Answer

Türkiye'de yerleşik bir STK'nın yurt dışına yaptığı nakdi bağış, Cari İşlemler Hesabı'nın 'İkincil Gelir Dengesi' kalemine borç, ödemenin yapılması ise Finans Hesabı'na alacak olarak kaydedilmelidir.
Yapılan işlem tek taraflı bir yardım olduğu için ödemeler dengesinde 'İkincil Gelir Dengesi' (Cari Transferler) altında izlenmelidir. Ülkeden ekonomik bir değerin (nakit) karşılıksız çıkışı borç () hanesine kaydedilirken, bu ödemenin banka üzerinden yapılması yerleşiklerin dış varlıklarını azalttığı için Finans Hesabı'na alacak (++) kaydı düşülür.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin ekonomik niteliğini belirle.
Bağış, herhangi bir karşılığı olmayan (tek taraflı) bir cari transferdir.
İnsani yardım amaçlı nakdi transferler, ödemeler dengesinde 'cari transferler' veya yeni tanımıyla 'ikincil gelir' olarak sınıflandırılır.
2
Cari İşlemler Hesabı yönünden kayıt kuralını uygula.
İkincil Gelir Dengesi kalemine borç () kaydı yapılır.
Ülkeden dışarıya yapılan her türlü değer çıkışı (mal, hizmet veya nakit transferi), ödemeler dengesi sisteminde ilgili kalemin borç tarafına yazılır.
3
İşlemin karşılığını (finansal bacak) belirle.
Finans Hesabı'na alacak (++) kaydı yapılır.
Çift kayıt muhasebe sistemine göre, bağışın ödenmesi (mevduat çıkışı) yerleşik bankanın yurt dışı varlıklarında bir azalış anlamına gelir ve varlık azalışları alacak kaydedilir.

Key Concept

Ödemeler Dengesi Çift Kayıt Esası ve Cari Transferlerin Muhasebeleştirilmesi

Hints

1
Bu işlemin karşılıklı bir mal veya hizmet alışverişi mi yoksa karşılıksız bir transfer mi olduğunu düşünün.
2
Ödemeler dengesinde bağışlar ve işçi dövizleri 'İkincil Gelir' (Cari Transferler) kaleminde izlenir.

Practice More

Bağışın nakdi değil de mal (örneğin tıbbi malzeme) olarak gönderilmesi durumunda Mal Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi arasındaki ilişkiyi inceleyin.
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question

Ödemeler dengesi bilançosunda yer alan işlemlerin "otonom" (kendiliğinden) ve "denkleştirici" (telafi edici/kompansatör) karakterleri arasındaki farklar dikkate alındığında; otonom borç kaydedilen işlemlerin toplamının, otonom alacak kaydedilen işlemlerin toplamından büyük olması (otonom ac\cıkotonom\ açık) durumunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Otonom açık, resmi rezervlerdeki azalış gibi denkleştirici kalemlerin alacak (+)(+) hanesine kaydedilmesi yoluyla muhasebe bazında dengelenir.

Answer

Otonom işlemlerden kaynaklanan açık, resmi rezervlerdeki azalış gibi denkleştirici kalemlerin alacak (+)(+) hanesine kaydedilmesi yoluyla muhasebe bazında dengelenir.
Doğru yanıt olan seçenek, ödemeler dengesi bilançosunun temel muhasebe mantığını yansıtır. Otonom borç işlemlerinin (döviz çıkışına neden olanlar) otonom alacak işlemlerinden (döviz girişine neden olanlar) fazla olması bir finansman ihtiyacı doğurur. Bu ihtiyaç, merkez bankasının rezervlerini satması (rezerv azalışı) veya dış borçlanma gibi denkleştirici işlemlerle karşılanır ve bu işlemler döviz girişi sağladığı için alacak (+)(+) hanesine kaydedilerek bilanço toplamda sıfıra (dengeye) getirilir.

Step-by-Step Solution

1
Otonom ve denkleştirici işlem ayrımını tanımla.
Otonom işlemler (cari işlemler, doğrudan yatırımlar vb.) ekonomik nedenlerle yapılır; denkleştirici işlemler (resmi rezervler, IMF kredileri) ise dengeyi sağlamak için yapılır.
Sorunun mantığını kurabilmek için hangi işlemin dengeleyici rol oynadığını bilmek gerekir.
2
Otonom açık durumunu analiz et.
Otonom borç (-) toplamı > Otonom alacak (+)(+) toplamı. Bu durum bilançonun otonom kısmında bir açık olduğu anlamına gelir.
Dengeleme ihtiyacının miktarını ve yönünü belirlemek için gereklidir.
3
Kayıt yöntemine göre dengeleme mantığını uygula.
BOP toplamda sıfıra eşit olmalıdır. Otonom kısımdaki borç bakiyesini kapatmak için denkleştirici (çizgi altı) kısımda alacak (+)(+) kaydı yapılmalıdır.
Çift kayıt muhasebe sisteminin temel gerekliliğidir.
4
Resmi rezerv kayıtlarını kontrol et.
Resmi rezervlerdeki azalış (merkez bankasının döviz satması) ülkeye döviz girişi sağladığı için alacak (+)(+) kaydedilir.
Doğru denkleştirici işlemi seçmek için döviz hareketinin yönü bilinmelidir.

Key Concept

Otonom ve Denkleştirici İşlemler ile Kayıt Mantığı

Practice More

Resmi rezervler hesabındaki değişimlerin net hata ve noksan kalemiyle olan etkileşimini incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

BOP denklemini hatırlayın: Otonom I˙s\clemler+Denkles\ctirici I˙s\clemler=0Otonom\ İşlemler + Denkleştirici\ İşlemler = 0. Eğer otonom taraf negatifse (açıksa), toplamın sıfır olması için denkleştirici taraf pozitif (+)(+) yani alacak bakiyesi vermelidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 9Question

Türkiye’de yerleşik bir reel sektör firmasının, yurt dışındaki bir finans kuruluşundan geçmiş dönemlerde temin ettiği 1.000.0001.000.000 ABD doları tutarındaki uzun vadeli kredi borcu, taraflar arasında varılan mutabakat sonucunda ilgili finans kuruluşunun firmaya bu tutar karşılığında pay sahibi (ortak) olmasıyla (borç-öz sermaye takası/debt-equity swap) sonuçlanmıştır.

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı kayıt yöntemi ve BPM6BPM6 (O¨demelerÖdemeler DengesiDengesi veve UluslararasıUluslararası YatırımYatırım PozisyonuPozisyonu ElEl KitabıKitabı 6.6. VersiyonVersiyon) standartları dikkate alındığında, bu işlemin muhasebeleşmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Finansal Hesap / Diğer Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine borç (-) kaydı; Finansal Hesap / Doğrudan Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine alacak (+) kaydı yapılır.

Answer

Finansal Hesap altındaki Diğer Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine borç (-), Doğrudan Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine ise alacak (+) kaydı yapılmalıdır.
Çift kayıt esasına göre, bir yükümlülüğün (kredi borcu) azalması döviz çıkışı yönlü bir hareket gibi düşünülerek borç (-) tarafına kaydedilir. Aynı anda bu borç karşılığında yabancı bankanın yerli firmaya ortak olması, ülkeye doğrudan yatırım girişi (yükümlülük artışı) anlamına geldiği için alacak (+) tarafına kaydedilir. BPM6 standartlarına göre ticari krediler 'Diğer Yatırımlar', ortaklık payları ise 'Doğrudan Yatırımlar' kaleminde izlenir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin ekonomik mahiyetini analiz etme
Dış borç (kredi) yükümlülüğü azalmakta, buna karşılık doğrudan yatırım (sermaye payı) yükümlülüğü artmaktadır.
Borç-öz sermaye takası, bir yükümlülük türünün başka bir yükümlülük türüyle yer değiştirmesidir.
2
Kredi borcu azalışının kaydını belirleme
Yükümlülük azalışları borç (-) hanesine kaydedilir.
Ülkenin dış dünyaya olan finansal yükümlülüğünün azalması, döviz çıkışı yaratan işlemlerle aynı mantıkta (debit) izlenir.
3
Doğrudan yatırım artışının kaydını belirleme
Yükümlülük artışları alacak (+) hanesine kaydedilir.
Yabancı bir kuruluşun yerli bir firmaya ortak olması sermaye girişini temsil eder ve alacak (credit) olarak kaydedilir.
4
BPM6 hesap sınıflarını eşleştirme
Kredi borcu 'Diğer Yatırımlar', sermaye ortaklığı ise 'Doğrudan Yatırımlar' altında yer alır.
Borç verenin firma üzerinde yönetimsel söz hakkı (pay sahipliği) elde etmesi işlemi doğrudan yatırım kategorisine sokar.

Key Concept

Ödemeler dengesinde finansal hesap kayıt kuralları (Yükümlülük artışı = Alacak, Yükümlülük azalışı = Borç)

Hints

1
Ödemeler dengesinde yükümlülükler (liabilities) artarken alacak, azalırken borç kaydedildiğini hatırlayın.
2
İşlemde dış dünya ile olan kredi ilişkisi bitiyor (yükümlülük düşüyor), ortaklık ilişkisi başlıyor (yükümlülük artıyor).
3
Yabancı bankanın Türkiye'deki firmaya ortak olması hangi yatırım türüne girer? Krediler hangi kalemdedir?

Practice More

BPM6'ya göre 'Transit Ticaret' (Merchanting) işlemlerinin netleştirme mantığını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Muhasebe mantığıyla düşünürsek: Pasif bir hesabın (Borçlar) kapanması için borçlandırılması, yeni bir pasif hesabın (Öz Kaynaklar/Paylar) açılması için alacaklandırılması gerekir.
Estimated Time:2m 0s
Question 10Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı kayıt yöntemi dikkate alındığında; Türkiye’de yerleşik bir ticari bankanın, likidite yönetimi stratejisi kapsamında yurt dışındaki muhabir bankası nezdinde açtırdığı hesaba 500.000500.000 ABD doları transfer etmesi işlemi ödemeler dengesi bilançosuna nasıl kaydedilmelidir?

Show answer & explanation

Answer: Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar / Varlıklar kalemine borç (-) kaydı yapılır.

Answer

Dış varlıklardaki artışı temsil ettiği için Finans Hesabı altındaki Diğer Yatırımlar/Varlıklar kalemine borç (-) kaydı yapılır.
Yerleşik bir bankanın yurt dışında mevduat hesabı açması, ülkenin dış varlık stokunda bir artış meydana getirir. Ödemeler dengesi istatistiklerinde çift kayıt esasına göre; finansal varlıklardaki artışlar ilgili finans kalemine (burada Diğer Yatırımlar) borç (-) olarak kaydedilir. Bu işlem aynı zamanda ülkenin döviz likiditesinin yurt dışına transferi anlamına geldiği için negatif işaretle gösterilir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin ekonomik niteliğini tanımlama
Türkiye'de yerleşik bir bankanın yurt dışında mevduat tutması, bir 'dış varlık edinimi' veya 'varlık artışı'dır.
Banka, yurt içine ait bir likiditeyi yurt dışındaki bir finansal araçta (mevduat) değerlendirmektedir.
2
İlgili ana hesabı belirleme
Finansal varlık ve yükümlülüklerdeki değişimler 'Finans Hesabı' altında izlenir.
Ödemeler dengesi standartlarına (BPM6) göre mevduat hareketleri Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar başlığına aittir.
3
Çift kayıt muhasebe mantığına göre kayıt yönünü (işareti) belirleme
Varlık artışları borç (-), varlık azalışları alacak (++) olarak kaydedilir.
Döviz çıkışına neden olan veya dış varlık stokunu artıran işlemler muhasebe gereği borç hanesinde takip edilir.

Key Concept

Ödemeler dengesinde finansal varlık artışlarının borç (-) olarak kaydedilmesi kuralı.

Hints

1
İşlemin ülkenin dış varlıklarını mı yoksa dış yükümlülüklerini mi etkilediğini düşünün.
2
Dış varlıklardaki bir 'artışın' ödemeler dengesinde hangi sütuna (borç/alacak) ve hangi işaretle kaydedildiğini hatırlayın.
3
Döviz kazandırıcı işlemler alacak (+), döviz kaybettirici veya dış varlık artırıcı işlemler borç (-) olarak kaydedilir.

Practice More

Yurt dışındaki bir yerleşiğin Türkiye'deki bir bankada hesap açması durumunda kaydın nasıl değişeceğini inceleyerek yükümlülük mantığını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 11Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir portföy yönetim şirketinin, ABD borsasında sahip olduğu yabancı hisse senetlerinden elde ettiği 50.00050.000 tutarındaki temettü (kâr payı) gelirini Türkiye'ye getirmeyerek New York'taki bir banka hesabında mevduat olarak tutmaya devam etmesi durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı altındaki 'Birincil Gelir' kalemine alacak (++), Finans Hesabı altındaki 'Diğer Yatırımlar' kalemine borç (-) kaydı yapılır.

Answer

Temettü geliri Cari İşlemler Hesabı'nın Birincil Gelir kalemine alacak (++), bu gelirin yurt dışındaki bir banka hesabında tutulması ise Finans Hesabı'nın Diğer Yatırımlar (Mevduatlar) kalemine borç (-) olarak kaydedilmelidir.
Çift kayıt esasına göre her işlem iki kez kaydedilir. Temettü geliri, ülkenin cari işlemler dengesini olumlu etkileyen bir gelir akımı olduğu için Birincil Gelir kalemine alacak (++) yazılır. Bu paranın yurt dışında bir bankada (mevduat) bırakılması ise ülkenin dış varlık stoğunu artırdığı için Finans Hesabı'ndaki Diğer Yatırımlar kalemine borç (-) yazılmasını gerektirir.

Step-by-Step Solution

1
Temettü gelirinin niteliğini belirlemek.
Temettü, bir üretim faktörünün (sermaye) yurt dışındaki kullanımından elde edilen yatırım geliridir.
Yatırım gelirleri, Ödemeler Dengesi'nde Cari İşlemler Hesabı altındaki 'Birincil Gelir' (eski adıyla Yatırım Gelirleri) kaleminde izlenir.
2
Gelirin kayıt yönünü (borç/alacak) belirlemek.
Yurt dışından elde edilen her türlü gelir akımı, ülkeye döviz kazandırıcı bir potansiyele sahip olduğu için alacak (++) hanesine kaydedilir.
Çift kayıt esasında değer çıkışları veya alacak hakları yaratılması alacak kaydedilir.
3
Finansman/karşılık kaydını belirlemek.
Elde edilen gelirin New York'taki bir bankada tutulması, yerleşiklerin yurt dışındaki finansal varlıklarının (mevduatlarının) artması anlamına gelir.
Dış varlıklardaki (assets) artışlar, finansal bir satın alma veya iddia oluşumu gibi düşünüldüğü için borç (-) hanesine kaydedilir. Bu işlem 'Finans Hesabı - Diğer Yatırımlar - Mevduatlar' altında izlenir.

Key Concept

Ödemeler Dengesi Çift Kayıt Esası ve Birincil Gelir Hesabı

Practice More

Resmi rezervlerdeki değişimlerin otonom işlemler üzerindeki denkleştirici rolünü incelemek faydalı olacaktır.
Estimated Time:2m 0s
Question 12Question

Türkiye’de yerleşik bir yazılım firmasının, Almanya’da yerleşik bir şirkete özel bir yazılımın kullanım hakkını (lisans) 40.00040.000 ABD doları karşılığında satması ve hizmet bedelinin firmanın Türkiye’deki bir bankada bulunan döviz hesabına yatırılması durumunda; bu işlem ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına göre aşağıdakilerden hangisi gibi kaydedilmelidir?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı / Alacak (++); Finans Hesabı / Borç (-)

Answer

Cari İşlemler Hesabı / Alacak (++); Finans Hesabı / Borç (-)
Türkiye'de yerleşik firmanın gerçekleştirdiği yazılım lisansı satışı bir hizmet ihracıdır ve döviz kazandırıcı bir işlem olduğu için Cari İşlemler Hesabı'nın 'Hizmetler' kalemine alacak (++) olarak kaydedilmelidir. Bu işlemin karşılığında banka hesaplarındaki döviz mevcudunun artması, ülkenin dış finansal varlıklarının artması anlamına gelir ve çift kayıt sistemi gereği Finans Hesabı'na borç (-) olarak kaydedilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin mahiyetini belirleme
Hizmet İhracı
Yazılım kullanım hakkının (lisans) bir yabancı firmaya satılması, uluslararası hizmet ticareti kapsamında bir hizmet ihracıdır.
2
Birinci bacağın kaydı (Gelir tarafı)
Cari İşlemler Hesabı / Alacak (++)
Ödemeler dengesinde döviz getirici işlemler (ihracat gibi) ilgili hesabın alacak tarafına pozitif işaretle kaydedilir.
3
İkinci bacağın kaydı (Ödeme/Varlık tarafı)
Finans Hesabı / Borç (-)
Çift kayıt esasına göre, ihracatın karşılığında elde edilen dövizin yerleşik banka hesaplarına girmesi, ülkenin dış varlıklarını artırır. Varlık artışları Finans Hesabı'na borç (negatif) olarak kaydedilir.

Key Concept

Çift Kayıt Muhasebe Esası ve İşaret Kuralı

Hints

1
İşlemin 'döviz getirici' mi yoksa 'döviz götürücü' mü olduğunu belirleyerek başlayın.
2
Hizmet ihracatının ödemeler dengesinde hangi ana hesap altında izlendiğini hatırlayın.
3
Çift kayıt sisteminde, her alacak kaydının mutlaka bir borç kaydı ile dengelenmesi gerektiğini unutmayın; varlık artışları borç tarafına yazılır.

Practice More

Farklı bir senaryoda, yabancı bir firmaya ait patentin mülkiyetinin tamamen satın alınması durumunda kaydın nasıl değişeceğini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 13Question

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve BPM6BPM6 (O¨demelerÖdemeler DengesiDengesi veve UluslararasıUluslararası YatırımYatırım PozisyonuPozisyonu ElEl KitabıKitabı 6.6. VersiyonVersiyon) standartları dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir hava yolu şirketinin, Fransa merkezli bir üreticiden "finansal kiralama" (financialfinancial leasingleasing) yoluyla 100100 milyon ABDABD doları değerinde bir yolcu uçağını teslim alarak operasyonlarına başlaması durumunda, bu işlemin Türkiye'nin ödemeler dengesi bilançosuna kaydıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı / Mal Ticareti (İthalat) kalemine 100100 milyon ABDABD doları borç ()(-) kaydı; Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar (Krediler) kalemine 100100 milyon ABDABD doları alacak (+)(+) kaydı yapılır.

Answer

Finansal kiralama işleminde, uçağın ekonomik mülkiyeti yerleşik şirkete geçtiği için uçağın toplam değeri Cari İşlemler Hesabı'nın ithalat kalemine borç (-) olarak, bu işlemin finansmanı için oluşan kredi yükümlülüğü ise Finans Hesabı'nın diğer yatırımlar/krediler kalemine alacak (+) olarak kaydedilmelidir.
Doğru ifade, finansal kiralamayı bir mal ithalatı olarak kabul eder ve çift kayıt sistemine uygun olarak hem ithalat kalemine borç ()(-) hem de kredi kalemine alacak (+)(+) kaydı yapılacağını belirtir. BPM6BPM6 standartlarına göre, bir varlık finansal kiralama yoluyla edinildiğinde, yasal mülkiyet kiralayanda kalsa bile ekonomik mülkiyet kiracıya geçer. Bu nedenle uçağın toplam bedeli teslim anında ithalat olarak kaydedilirken, karşılığında uçağın bedeline eşit bir finansal borç (kredi) oluşur.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin ekonomik niteliğini tanımlama
Ekonomik mülkiyet devri (BPM6BPM6)
Finansal kiralama, operasyonel kiralamadan farklı olarak uçağın mülkiyetinin ekonomik olarak kiracıya geçtiği varsayımıyla "Mal Ticareti" kapsamında değerlendirilir.
2
Cari İşlemler Hesabı kaydını belirleme
Borç ()(-) 100100 milyon ABDABD doları
Malın ülkeye girişi bir varlık artışı (ithalat) olduğu için döviz çıkışı/yükümlülük gerektiren borç ()(-) hanesine kaydedilir.
3
Finans Hesabı kaydını belirleme
Alacak (+)(+) 100100 milyon ABDABD doları
Uçağın bedeli nakit ödenmediği, bir kira sözleşmesiyle finanse edildiği için bu durum yerleşiklerin yurt dışına olan kredi yükümlülüğünün artması (sermaye girişi niteliğinde) anlamına gelir ve alacak (+)(+) hanesine kaydedilir.

Key Concept

Ekonomik Mülkiyet ve Finansal Kiralama Kaydı
Estimated Time:3m 0s
Question 14Question

Türkiye'de yerleşik bir gerçek kişinin, yurt dışındaki bir finans kurumunda bulunan tasarruf mevduatından faiz geliri elde etmesi durumunda; bu işlem ödemeler dengesi bilançosunun hangi ana hesabı altında ve hangi işaretle kaydedilir?

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı / Alacak (+)(+)

Answer

Faiz geliri, ödemeler dengesi bilançosunda Cari İşlemler Hesabı (Birincil Gelir Dengesi) altında alacak (+)(+) olarak kaydedilir.
Döviz kazandırıcı her türlü işlem (mal satışı, hizmet sunumu veya faktör geliri elde edilmesi) ödemeler dengesinin 'alacak' kısmına kaydedilir. Faiz, kâr payı ve ücret gibi faktör gelirleri ise 'Cari İşlemler Hesabı' bünyesindeki 'Birincil Gelir Dengesi' kaleminde takip edilir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin döviz yönünü belirle
Yurt dışından faiz geliri elde edilmesi ülkeye döviz girişi anlamına gelir.
Ödemeler dengesi kayıt mantığında döviz kazandırıcı işlemler alacak hanesine yazılır.
2
İşlemin ekonomik niteliğini sınıflandır
Faiz, bir üretim faktörü (sermaye) karşılığında elde edilen bir gelirdir.
Yatırım gelirleri, kâr transferleri ve faizler Cari İşlemler Hesabı altındaki 'Birincil Gelir Dengesi' kaleminde izlenir.
3
Kayıt yöntemini birleştir
Cari İşlemler Hesabı / Alacak (+)(+) kaydı oluşur.
İki adımın birleşimi sonucunda doğru muhasebe kaydı elde edilir.

Key Concept

Ödemeler dengesinde döviz kazandırıcı işlemler (ihracat, gelir transferleri vb.) alacak (+)(+); döviz kaybettirici işlemler (ithalat, gider transferleri vb.) borç ()(-) olarak kaydedilir.

Hints

1
Ülkeye döviz girmesi durumunda kayıt hangi yöne (alacak/borç) yapılır?
2
Faiz geliri, ana sermaye hareketini mi yoksa bir üretim faktörü getirisini mi ifade eder?

Practice More

Faiz ödemesinin (gider) nasıl kaydedileceğini düşünerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Temel Kavramlar ve Kayıt Yöntemi Practice Questions — KPSS İktisat | Examkin