Bir araştırmacı, 20 maddelik bir ölçek üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulamıştır. Başlangıç (döndürülmemiş) çözümlemesinde, özdeğeri 1'den büyük olan 3 faktör elde edilmiş ve bu faktörlerin toplam varyansın %65'ini açıkladığı görülmüştür. Araştırmacı, faktörlerin yorumlanabilirliğini artırmak ve basit yapıya (simple structure) ulaşmak amacıyla veriye hem Varimax (dik) hem de Promax (eğik) döndürme yöntemlerini uygulamıştır. Promax döndürmesi sonucunda elde edilen faktörler arası korelasyon matrisi incelendiğinde, faktörler arasındaki korelasyon katsayılarının ile arasında değiştiği tespit edilmiştir.
Bu araştırma senaryosu ve faktör döndürme yöntemlerinin teorik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- Faktörler arası korelasyonların yüksek çıkması, eğik döndürme yöntemi olan Promax'ın sonuçlarının yorumlanmasını gerektirir; ayrıca döndürme işlemi, başlangıçtaki %65'lik toplam açıklanan varyansı değiştirmez, yalnızca faktörlerin bu varyansa katkı paylarını yeniden dağıtır.Answer
- BVarimax döndürmesi uygulandığında faktörler tam bağımsızlığa zorlanacağı için, Promax döndürmesine kıyasla ölçekteki maddelerin ortak varyans (communality) değerlerinde artış gözlenecektir.
- CAraştırmacı Promax yerine Varimax döndürmesini tercih etmiş olsaydı, elde edilen üç faktörün her birine ait özdeğer (eigenvalue), döndürülmemiş başlangıç çözümündeki özdeğerlerle aynı kalacaktı.
- DEğer araştırmacı veri setine Faktör Analizi yerine Temel Bileşenler Analizi (TBA) uygulasaydı, döndürme işlemi yalnızca modele hata terimini dâhil eden yöntemlere özgü olduğundan hiçbir döndürme yöntemi kullanılamayacaktı.
- EBasit yapıya ulaşmak amacıyla faktörlerin sütunlarındaki yükleri yerine satırlardaki varyansı maksimize eden Quartimax yöntemi kullanılsaydı, elde edilecek faktörler arası korelasyonlar Promax'a göre daha yüksek olacaktı.