Question

Difficulty: Very hard1960-1980 Arası Ekonomi Politikaları

19611961 Anayasası ile anayasal bir statü kazanan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), 19631963-19671967 yıllarını kapsayan Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'ndan itibaren "İthal İkameci Sanayileşme" stratejisini merkezi bir politika olarak uygulamaya koymuştur. Bu modelin ilk aşamasında kolay tüketim mallarının yerli üretimi hedeflenmiş, ikinci aşamada ise dayanıklı tüketim malları (otomotiv, beyaz eşya vb.) üretimine geçilmiştir. Ancak 19701970'li yılların sonuna gelindiğinde Türk ekonomisi, temelinde bu modelin yapısal özelliklerinin yattığı büyük bir tıkanıklıkla karşı karşıya kalmıştır.

Bu dönemdeki iktisadi dinamikler ve modelin işleyiş mekanizması göz önüne alındığında, 19601960-19801980 arası uygulanan ekonomi politikalarının sürdürülebilirliğini yitirmesine ve 19801980 sonrasında radikal bir paradigma değişimine gidilmesine neden olan temel teknik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Sanayileşme sürecinde dayanıklı tüketim malları üretimi için gereken ara ve sermaye malı girdilerinin ithalata bağımlı olması, ancak bu girdileri finanse edecek ihracat gelirlerinin yetersizliği sonucu oluşan kronik döviz darboğazıAnswer
  2. B
    Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) özel sektör yatırımlarını tamamen yasaklayarak üretimi sadece Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) üzerinden yürütmeye çalışması sonucunda verimliliğin düşmesi
  3. C
    2424 Ocak 19801980 Kararları ile gümrük duvarlarının indirilmesi sonucunda yerli sanayinin dış rekabete dayanamayarak üretim kapasitesini tamamen kaybetmesi
  4. D
    Demokrat Parti döneminde uygulanan tarımsal makineleşme politikalarının, sanayi sektörü için gereken ucuz işgücü arzını engellemesi ve maliyetleri artırması
  5. E
    19611961 Anayasası'nın mülkiyet hakkını ve serbest girişimi tamamen ortadan kaldırarak yabancı sermaye girişini hukuki olarak imkansız hale getirmesi

Answer

İthal ikameci sanayileşme modelinin, üretimin devamı için gerekli olan ara ve sermaye malı ithalatını karşılayacak yeterli döviz gelirini (ihracat yoluyla) üretememesi nedeniyle oluşan döviz darboğazıdır.
İthal ikameci sanayileşme stratejisi, doğası gereği dışa kapalı bir modeldir ve döviz kazandırıcı faaliyetlerden (ihracat) ziyade döviz tasarrufuna odaklanır. Ancak sanayileşme derinleştikçe (dayanıklı tüketim ve ara mallarına geçildikçe), üretim süreci makine ve ham madde ithalatına daha bağımlı hale gelir. Türkiye 19701970'lerde bu ithalatı finanse edecek yeterli döviz gelirine sahip olmadığı için 'döviz darboğazı' yaşamış, bu da üretimin durmasına ve karaborsa gibi sorunlara yol açarak modelin çökmesine neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Dönemin ana stratejisini tanımlama
19601960-19801980 dönemi 'İthal İkameci Sanayileşme' (ISI) ve 'Planlı Ekonomi' dönemidir.
Sorunun tarihsel ve teknik çerçevesini çizmek için gereklidir.
2
Modelin işleyişini analiz etme
Model, dışarıdan alınan malların içeride montaj veya üretim yoluyla ikame edilmesine dayanır. Ancak içerideki bu üretim (örneğin otomobil üretimi), dışarıdan motor, parça veya makine ithalatını gerektirir.
Modelin gizli ithalat bağımlılığını ortaya koymak için gereklidir.
3
Krizin nedenini belirleme
Türkiye'nin ihracatı büyük oranda geleneksel tarım ürünlerine dayalıyken, sanayi için gereken ithalat faturası sürekli artmıştır. Bu durum 19701970'li yılların sonundaki döviz kıtlığına (döviz darboğazı) yol açmıştır.
Sürdürülebilirliğin neden bittiğini teknik olarak açıklar.
4
Doğru seçeneği teyit etme
Ara ve sermaye malı ithalatının finansmanındaki başarısızlık, sanayinin durmasına ve mal darlıklarına yol açmış, bu da 2424 Ocak Kararları'na geçişi zorunlu kılmıştır.
Analiz sonucunu seçeneklerle eşleştirmek için gereklidir.

Key Concept

İthal İkameci Sanayileşmenin Yapısal Açmazı (Döviz Darboğazı)

Practice More

İthal ikameci sanayileşmeden dışa açık büyüme stratejisine geçişte 24 Ocak Kararları'nın rolünü ve yapısal uyum politikalarını inceleyiniz.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question