1960-1980 Arası Siyasal Hayat

Türkiye'de anayasa yapım süreçleri, içinden çıkılan olağanüstü dönemlerin siyasal ve kurumsal izlerini taşır. Yeni bir anayasal düzenin inşası amacıyla kurulan meclislerin sivil-asker dengesi, temsil kabiliyeti ve onay mekanizmaları, anayasaların meşruiyet tabanını doğrudan etkilemiştir. Buna göre, 1961 Anayasası'nı hazırlamakla görevli olan 'Kurucu Meclis'in kurumsal mimarisi ve anayasa yapım usulü hakkında aşağıdakilerden hangisi hukuken doğrudur?

12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından kurulan ara rejim hükümetleri döneminde, devlet otoritesini yeniden tesis etmek amacıyla 1961 Anayasası'nda 1971 ve 1973 yıllarında kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerle anayasanın ilk halindeki bazı özgürlükçü hükümler daraltılmış ve yürütme organı güçlendirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1971-1973 anayasa değişiklikleriyle sisteme dâhil edilen düzenlemelerden biridir?

1971-1973 yıllarını kapsayan "Ara Rejim" döneminde, devlet otoritesini güçlendirmek ve 1961 Anayasası'nın "toplumsal gelişmenin gerisinde kaldığı" iddia edilen bazı hükümlerini revize etmek amacıyla kapsamlı anayasa değişikliklerine gidilmiştir.

Bu dönemde, parlamenter sistemin karar alma süreçlerini hızlandırmak ve yürütme organına yasama alanında sınırlı bir yetki devri sağlamak amacıyla Türk hukuk sistemine ilk kez dâhil edilen düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$27$ Mayıs $1960$ müdahalesinin ardından yeni bir anayasa hazırlamak üzere $157$ sayılı Kanun ile kurulan Kurucu Meclis'in sivil kanadı olan Temsilciler Meclisi'nin oluşum süreci ve yetkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türk siyasal hayatında bir 'asli müdahale' örneği olarak nitelendirilen 27 Mayıs 1960 askerî darbesi, anayasal düzeni kesintiye uğratmış ve yeni anayasa yürürlüğe girene dek sürecek bir 'geçici rejim' dönemi başlatmıştır. Bu süreçte yönetime el koyan subaylardan oluşan Millî Birlik Komitesi (MBK), kendisini 'asli kurucu iktidar' mercii olarak konumlandırmıştır.

Bu bağlamda, MBK'nin hukuki statüsü, yetki genişliği ve 1961 Anayasası'nın hazırlık aşamasındaki kurumsal işleyişine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$1970$’li yıllarda Türkiye’de toplumsal kutuplaşma sadece siyasi partilerle sınırlı kalmamış; kamu çalışanları, öğrenciler ve meslek grupları arasında da keskin ideolojik ayrışmalara yol açmıştır. Bu süreçte öğretmenlerin büyük bir kısmını bünyesinde barındıran, dönemin en kitlesel sivil toplum örgütlerinden biri haline gelen ve sol eğilimli toplumsal hareketliliğin en önemli aktörleri arasında sayılan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

$1974$ yılında Kıbrıs Barış Harekâtı’nın yarattığı toplumsal ve siyasi desteği bir erken seçimle parlamentoya yansıtmak isteyen Bülent Ecevit’in başbakanlıktan istifa etmesi, Türk siyasal hayatında yaklaşık $200$ gün sürecek olan ve "hükümetsiz dönem" olarak anılan bir krizi tetiklemiştir.

Sadi Irmak’ın kurduğu geçici hükümetin güvenoyu alamadığı bu uzun istikrarsızlık süreci, aşağıdakilerden hangisinin kurulmasıyla sona ermiştir?

12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından Nihat Erim liderliğinde kurulan "partiler üstü reform hükümeti" döneminde, 1961 Anayasası'nın getirdiği özgürlükçü ortamın bir "otorite boşluğu" yarattığı savunulmuş ve yürütmeyi güçlendirmek amacıyla 1971-1973 yıllarında geniş kapsamlı anayasa değişiklikleri yapılmıştır. Bu düzenlemeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi ara rejim döneminde Türk hukuk sistemine ilk kez dahil edilen unsurlardan biridir?

Türkiye'de $1961$ Anayasası ile kurumsallaşan planlı ekonomi döneminde benimsenen sanayileşme stratejisi, özellikle dayanıklı tüketim mallarının yurt içinde üretilmesini teşvik etmiştir. Ancak bu süreçte sanayinin girdi ihtiyacı, sistemi dış ödemeler dengesi açısından kırılgan hale getirmiştir. Bu stratejinin $1970$'li yılların sonunda tıkanmasına yol açan temel "yapısal çelişki" aşağıdakilerden hangisinde doğru tanımlanmıştır?

1961 Anayasası'nın ilk metni, siyasi partilere Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma konusunda oldukça geniş bir yetki tanımışken; 12 Mart 1971 Muhtırası sonrası gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri ile bu yetki alanı daraltılmıştır.

Buna göre, 1971 değişikliği sonucunda Anayasa Mahkemesinde doğrudan "iptal davası" (soyut norm denetimi) açma yetkisini kaybeden süje aşağıdakilerden hangisidir?

1961 Anayasası ile anayasal bir statü kazanan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından hazırlanan Beş Yıllık Kalkınma Planları çerçevesinde, $1960$-$1980$ döneminde Türkiye'de "İthal İkameci Sanayileşme" (İİS) stratejisi benimsenmiştir. Bu stratejinin $1970$'li yıllarda ara ve yatırım mallarının üretimine odaklanan "zor safha"ya geçmesiyle birlikte sistemde ciddi tıkanmalar yaşanmıştır.

Buna göre, bu dönemde uygulanan ekonomi modelinin $1970$'li yılların sonunda büyük bir ekonomik ve siyasal krize (döviz darboğazı) dönüşmesine yol açan temel yapısal çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

Türk anayasa tarihinde yürütme erkinin güçlendirilmesi ve devlet otoritesinin korunması amacıyla zaman zaman anayasal metinlerde daraltıcı revizyonlara gidilmiştir. Özellikle 1961 Anayasası'nın özgün metnindeki geniş hürriyet alanının ve kurumlar arası dengenin, yaşanan siyasal buhranlar neticesinde revize edildiği görülür.

Aşağıdakilerden hangisi, bu kapsamda gerçekleştirilen 1971-1973 Anayasa Değişiklikleri'nin sonuçlarından biri değildir?

Türkiye'de $1970$'li yıllarda toplumsal ve siyasal hayatın keskin bir biçimde bölünmesiyle birlikte; emniyet teşkilatında POL-DER ve POL-BİR, eğitim camiasında ise TÖB-DER ve ÜLKÜ-BİR gibi zıt kutuplu yapıların ortaya çıkması, bu dönemin siyasal atmosferine dair aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlamaktadır?

1960-1980 dönemi Türk siyasal hayatı; Kıbrıs meselesindeki dış politika krizlerinin, iç siyasetteki koalisyon arayışlarının ve ekonomik model tıkanıklıklarının iç içe geçtiği çok boyutlu bir süreçtir. 1974 yılında Başbakan Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan liderliğindeki koalisyon hükümeti döneminde gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı, bu dönemin en kritik dönüm noktalarından biridir.

Bu harekât ve dönemin genel siyasal/ekonomik gelişmeleri bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) rehberliğinde hazırlanan Beş Yıllık Kalkınma Planları ile Türkiye, $1960$-$1980$ yılları arasında "İthal İkameci Sanayileşme" (İİS) modelini kararlılıkla uygulamıştır.

Bu kalkınma modelinin ana stratejisi ve dönemin sonlarına doğru Türkiye ekonomisini sürüklediği yapısal tıkanıklık aşağıdakilerin hangisinde doğru şekilde özetlenmiştir?

Türkiye'de $1970$ yılında sendikal hakları ve örgütlenmeyi kısıtlamaya yönelik kanun değişikliklerine tepki olarak İstanbul ve Kocaeli merkezli başlayan, Cumhuriyet tarihinin en büyük kitlesel işçi eylemi kabul edilen toplumsal olay aşağıdakilerden hangisidir?

1960-1980 arası Türk siyasal hayatında Kıbrıs meselesi ve bu bağlamda gelişen dış politika süreçleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de 1970'li yıllar, kısa ömürlü koalisyon hükümetlerinin kurulduğu ve siyasi istikrarsızlığın derinleştiği bir dönem olmuştur. Bu dönemde parlamentodaki sağ eğilimli siyasi partilerin bir araya gelmesiyle "Milliyetçi Cephe (MC)" adıyla bilinen koalisyon hükümetleri kurulmuştur.

Buna göre, 31 Mart 1975 tarihinde Süleyman Demirel başbakanlığında kurulan I. Milliyetçi Cephe Hükümeti'nde aşağıdaki siyasi partilerden hangisi yer almamıştır?

1961 Anayasası'nın yapım süreci, 27 Mayıs 1960 müdahalesi sonrası oluşturulan ve iki kanattan meydana gelen bir Kurucu Meclis tarafından yürütülmüştür. Bu meclisin bir kanadını müdahaleyi gerçekleştiren subaylar, diğer kanadını ise siyasi parti temsilcileri (DP hariç), üniversiteler, basın, sendikalar ve meslek kuruluşlarından seçilen sivil üyeler oluşturmuştur.

Buna göre, 1961 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis'in askeri ve sivil kanatlarını oluşturan organlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Türk anayasa tarihinde 1961 Anayasası, kuvvetler ayrılığına dayanan ve temel hakları geniş güvencelere bağlayan bir belge olarak öne çıkar. Ancak bu anayasanın özgürlükçü felsefesinin devlet otoritesini zayıflattığı gerekçesiyle, siyasal istikrarsızlıkların yoğunlaştığı bir dönemde kapsamlı anayasa değişiklikleri yapılmıştır. Yürütme organını güçlendirmeyi ve yargısal denetimi belirli alanlarda daraltmayı hedefleyen bu müdahaleler, Türk siyasal hayatında yapısal dönüşümlere yol açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1971-1973 anayasa değişiklikleriyle sistemde meydana gelen hukuki veya kurumsal gelişmelerden biridir?