Geniş çaplı bir kamu yatırımı olan 'Bölgesel Otoyol ve Bağlantı Yolları Projesi'nin maliyet-fayda analizi süreci yürütülmektedir. Projenin uygulanmasıyla birlikte;
I. Otoyol güzergâhı çevresindeki özel arazilerin değerinde spekülatif artışlar yaşanması,
II. Seyahat sürelerinin kısalmasına bağlı olarak taşımacılık maliyetlerinde düşüş ve işgücü verimliliğinde artış sağlanması,
III. Otoyol trafiğinin artmasıyla yöre halkının maruz kaldığı gürültü ve hava kirliliğinin artması,
IV. Projenin inşası için müteahhit firmalara bütçeden hak ediş ödemelerinin yapılması
gibi çeşitli etkiler ortaya çıkmıştır.
Kamu giderlerinde etkinlik ve maliyet-fayda analizi teorisi çerçevesinde, bu etkilerin sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- I numaralı etki, ekonominin toplam üretim kapasitesini artırmayıp sadece servetin el değiştirmesini ifade ettiğinden 'parasal (pecuniary) fayda' olarak sınıflandırılır ve çift saymayı önlemek için genellikle toplumsal net fayda hesabına dâhil edilmez.Answer
- BII numaralı etki, piyasada doğrudan fiziksel bir mal alışverişine konu olmadığı için 'maddi olmayan (intangible)' fayda kategorisinde değerlendirilir ve parasal bir değerle ölçülmesi mümkün değildir.
- CIII numaralı etki, projenin yatırım bütçesinden doğrudan finanse edilmesi gereken bir kalem olduğundan 'içsel (internal)' ve 'maddi (tangible)' bir maliyet unsuru olarak kabul edilir.
- DIV numaralı etki, maliyet-fayda analizi literatüründe projenin ekonomik maliyeti sayılmaz; kamu maliyesinde yalnızca cari harcamalar kapsamında değerlendirilen dolaylı bir bütçe aktarımıdır.
- ETüm bu etkilerin maliyet-fayda analizine dâhil edilmesindeki temel amaç, özel sektör projelerinde olduğu gibi devletin projeden elde edeceği doğrudan finansal kârı maksimize etmektir.