Question

Difficulty: MediumCebri ve İradi Gelirler Ayrımı

Kamu ekonomisinde devlet, bazen bir kamu gücü kullanıcısı olarak bazen de piyasada faaliyet gösteren bir ekonomik aktör olarak gelir elde eder. Devletin egemenlik gücüne (imperium) dayanmadan, mülkiyetindeki varlıkları işleterek veya mal ve hizmet üreterek, tıpkı bir özel hukuk kişisi gibi piyasa koşullarında elde ettiği gelirler 'iradi gelirler' olarak adlandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin iradi gelirleri arasında yer alır?

  1. A
    Bir kamu hizmetinden faydalananların ödediği harçlar
  2. B
    Bayındırlık hizmetleri sonucu gayrimenkul değeri artanlardan alınan şerefiyeler
  3. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) mal ve hizmet satışından sağlanan karlarAnswer
  4. D
    Sosyal güvenlik kurumlarının topladığı parafiskal gelirler
  5. E
    Belirli bir faaliyetin yapılmasına izin verilmesi karşılığında alınan resimler

Answer

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) mal ve hizmet satışından sağlanan karlar
Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) tarafından üretilen mal ve hizmetlerin satışı, devletin bir tüccar gibi (fiscus sıfatıyla) hareket ettiği ve piyasa fiyatları üzerinden rızaya dayalı işlem yaptığı bir süreçtir. Bu nedenle bu gelirler, egemenlik gücüne dayanmayan 'iradi' (rızai) gelirler kategorisindedir.

Step-by-Step Solution

1
Gelirin hukuki rejimini belirle
Seçeneklerdeki gelirlerin 'Kamu Hukuku' mu yoksa 'Özel Hukuk' mu çerçevesinde elde edildiği incelenir.
Cebri ve iradi ayrımının temelinde devletin büründüğü hukuki kişilik (imperium vs. fiscus) yatar.
2
Egemenlik gücü kullanımını analiz et
Vergi, harç, resim, şerefiye ve parafiskal gelirlerin devletin tek taraflı belirleme ve zorlama yetkisine (cebir) dayandığı tespit edilir.
Bu gelirler rızaya dayalı değil, kanuni zorunluluğa dayalıdır.
3
Sözleşme serbestisini kontrol et
KİT gelirlerinin bir bedel (fiyat) karşılığında ve karşılıklı rızaya dayalı bir satış işlemiyle elde edildiği görülür.
Piyasa mekanizması içinde elde edilen bu gelirler iradi (rızai) niteliktedir.

Key Concept

Cebri ve İradi Gelir Ayrımı

Alternative Method

Hukuki Rejim Testi: Sorulan gelirin elde edilmesinde bir 'sözleşme' (akid) mi yoksa bir 'idari işlem' (kanun/kararname) mi etkili olduğunu düşünün. Sözleşme varsa gelir iradidir.
Estimated Time:50s
Rate this question