Kamu Tercihi Teorisi, Anayasal İktisat ve Maliye Politikası

Kamu Tercihi Teorisi'ne göre, ekonomik aktörlerin üretim kapasitelerini veya verimliliklerini artırmak yerine; lobi faaliyetleri, siyasi baskı veya yasal boşlukları kullanma gibi yollarla devletin regülasyon yetkisini (kota, gümrük tarifesi, lisans vb.) kendi lehlerine kullandırarak rekabeti engellemeleri ve toplumsal servetten kendilerine daha fazla pay aktarmaya çalışmaları durumu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Siyasal iktidarların mali konulardaki takdir yetkisinin bütçe açıklarına ve kamu harcamalarının kontrolsüz artışına yol açacağını savunarak; bütçe dengesi, borçlanma limitleri ve vergi oranları gibi alanlarda anayasal düzeyde bağlayıcı mali kurallar getirilmesini öneren iktisadi yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Demokratik bir ülkede kamu harcamalarının sürekli artış eğiliminde olması üzerine yapılan akademik bir çalışmada; bürokratların kamu yararından ziyade kendi güç, prestij ve maaşlarını artırma güdüsüyle hareket ettikleri, bu nedenle yönettikleri kurumun bütçesini sürekli olarak büyütmeye çalıştıkları vurgulanmıştır.

Kamu Tercihi Teorisi kapsamında William Niskanen tarafından geliştirilen 'Bürokrasi Modeli'ne dayanan bu tespitin sonucunda, kamu ekonomisinde aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkması beklenir?

Kamu Tercihi Teorisi, demokratik karar alma süreçlerinin ve oylama kurallarının maliye politikası üzerindeki etkilerini analiz eder.

Bu bağlamda, Ortanca (Medyan) Seçmen Teoremi'nin maliye politikasına uyarlanmış yaklaşımlarına (örneğin Meltzer-Richard Modeli) göre; bir ülkede gelir dağılımı eşitsizliği arttığında (toplumun ortalama gelir seviyesinin, ortanca seçmenin gelir seviyesinden giderek daha yüksek hale gelmesi durumunda), çoğunluk kuralına dayalı demokratik sistemin maliye politikası kararlarına yansıması hakkında aşağıdakilerden hangisi öngörülür?

Kamu Tercihi Teorisi'ne göre; seçmenler, siyasetçiler ve bürokratların siyasal karar alma süreçlerindeki davranışlarını belirleyen temel varsayım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede parlamento üyeleri, kendi seçim bölgelerine ayrılan kamu yatırımlarını artırabilmek amacıyla diğer milletvekillerinin teklif ettiği projelere karşılıklı olarak destek verme konusunda zımni bir anlaşmaya varmışlardır. Bu durum sonucunda, toplumsal maliyeti sağladığı sosyal faydadan yüksek olan birçok verimsiz proje bütçeden finanse edilmiş ve kamu harcamaları optimal düzeyin üzerine çıkmıştır. Kamu Tercihi Teorisi çerçevesinde, siyasal karar alma sürecinde yaşanan ve kamu hacminin gereksiz büyümesine yol açan bu mekanizma aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Siyasal karar alma süreçlerinin analizinde, kolektif kararların aslında bu süreci oluşturan aktörlerin bireysel tercihlerinin bir yansıması olduğunu ve temel analiz biriminin "birey" olması gerektiğini savunan iktisadi yaklaşım ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel optimal vergileme teorisi, etkinsizliği (dar dara kaybını) en aza indirmek ve tarafsızlığı sağlamak için vergi tabanının olabildiğince geniş tutulmasını savunur. Ancak bir maliye teorisyeni, anayasal düzeyde yapılacak bir reformla hükümetin geniş tabanlı vergiler salma yetkisinin kasten sınırlandırılması ve daha dar, parçalı vergi tabanlarına mecbur bırakılması gerektiğini ileri sürmektedir. Bu teorisyene göre, vergi sisteminde kasten bir "etkinsizlik" yaratmak, siyasal iktidarın vergi gelirlerini maksimize etme güdüsünü kırmak ve vatandaşların uzun dönemli refahını korumak için elzemdir.

Buna göre, geleneksel vergi teorisiyle açıkça çelişen bu kısıtlayıcı önerinin dayandığı temel kavramsal çerçeve aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu Tercihi Teorisi kapsamında, siyasal karar alma süreçlerinde yer alan aktörlerin kamu yararından ziyade kendi bireysel faydalarını maksimize etmeye çalıştıkları varsayılır. Bu bağlamda iktidardaki siyasi partilerin, seçmenlerin miyop (kısa görüşlü) davranışlarından yararlanarak yeniden seçilebilmek amacıyla seçim öncesi dönemlerde ekonomiyi canlandırıcı genişletici maliye politikaları (harcama artışı, vergi indirimleri) uygulaması; seçimlerin hemen sonrasında ise bu politikaların yol açtığı enflasyonist baskıları kontrol altına almak için mecburen daraltıcı maliye politikalarına yönelmesi neticesinde ekonomide yapay istikrarsızlıklar meydana gelmektedir.

Buna göre, politikacıların oy maksimizasyonu saikiyle hareket etmeleri sonucunda makroekonomik dengelerde bizzat yarattıkları bu yapay dalgalanmaları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu Tercihi Teorisi çerçevesinde William Niskanen tarafından geliştirilen bürokrasi modeline göre, rasyonel bir bürokratın kendi kişisel faydasını (prestij, güç, gelir vb.) artırmak amacıyla yöneldiği temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

J.M. Buchanan ve R.E. Wagner, "Açıkların Demokrasisi" (Democracy in Deficit) adlı eserlerinde, Keynesyen maliye politikasının demokratik kurumlara entegrasyonunun yarattığı tahribatı incelemişlerdir. Yazarlara göre, geleneksel maliye anlayışının terk edilmesi, demokratik sistemlerde maliye politikasının doğasında var olan bir "asimetriyi" ortaya çıkarmış ve kronik mali sorunlara zemin hazırlamıştır.

Kamu Tercihi Teorisi ve Anayasal İktisat perspektifinden bakıldığında; Buchanan ve Wagner'in eleştirdiği bu asimetrik maliye politikası uygulamasının temel nedeni ve bu sorunu çözmek için önerdikleri politika kuralı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Anayasal iktisat yaklaşımının öncüleri J.M. Buchanan ve G. Tullock tarafından "Maliyetlerin Hesabı" (Calculus of Consent) eserinde geliştirilen modele göre; kolektif karar alma süreçlerinde optimal oylama kuralı, "karar alma maliyetleri" (uzlaşma çabası ve zaman) ile "dışsal maliyetlerin" (karara katılmayan azınlığın uğradığı refah kaybı) toplamını minimize eden noktada belirlenmektedir.

Bir ülkenin yeni mali anayasası hazırlanırken, vergi oranlarının artırılması gibi bireyler üzerinde yüksek dışsal maliyet (yoksunluk) yaratabilecek kararlar ile rutin kamu hizmetlerinin finansmanına yönelik olağan bütçe kararlarının oylama kuralları (çoğunluk eşikleri) tartışılmaktadır.

Bu teorik çerçeve dikkate alındığında, anayasa komisyonunun söz konusu iki farklı mali karar türü için benimsemesi gereken en rasyonel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede yasama organı, belirli bir endüstri dalına yüksek tutarda sübvansiyon ve vergi muafiyeti sağlayan bir yasa tasarısını tartışmasız bir şekilde kabul etmiştir. Bu düzenlemenin maliyeti, tüm vergi mükelleflerine yansıtılan ancak kişi başına düşen miktarı oldukça düşük olan genel bir vergi artışıyla karşılanacaktır. Düzenlemeden fayda sağlayan nispeten küçük grup, tasarının yasalaşması için yoğun bir lobi faaliyeti yürütürken; geniş seçmen kitlesi, kendilerine düşen maliyetin düşüklüğü ve bilgi toplamanın katlanılacak zahmete değmeyeceği düşüncesiyle politikaya karşı herhangi bir muhalefet sergilememiştir.

Kamu Tercihi Teorisi'ne göre, söz konusu maliye politikası kararının alınmasında ve kamu harcamalarının genişlemesinde etkili olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu Tercihi Teorisi ve Anayasal İktisat okulu, politikacıların oy maksimizasyonu güdüsüyle hareket ettiği varsayımından yola çıkarak, demokratik süreçlerde kamu kesiminin rasyonel olmayan biçimde büyümesini (Leviathan hipotezi) "mali yanılsama" (fiscal illusion) kavramıyla açıklamaktadır. Mali yanılsama, seçmen-vergi mükelleflerinin kamu hizmetlerinin maliyetini hissetmemesine veya eksik algılamasına yol açarak bütçe açıklarının kronikleşmesine zemin hazırlar.

Buna göre, Anayasal İktisat yaklaşımı çerçevesinde, mali yanılsamayı en aza indirerek siyasal karar alıcıların bütçe kısıtını keyfi olarak gevşetmesini engelleyecek kurumsal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin yasama organında bütçe kanun tasarısı görüşülürken, farklı seçim bölgelerini temsil eden parlamenterler kendi bölgelerine kaynak aktarılmasını güvence altına almak için siyasi bir uzlaşmaya varmıştır. Birinci parlamenter, kendi bölgesine yapılacak otoyol projesinin onaylanması şartıyla, ikinci parlamenterin bölgesine inşa edilecek yüksek maliyetli baraj projesini destekleyeceğini taahhüt etmiştir. Bu karşılıklı destek mekanizması sonucunda her iki proje de meclisten geçmiş ve toplam kamu harcamaları başlangıçta hedeflenen makroekonomik sınırların oldukça üzerine çıkmıştır.

Kamu Tercihi Teorisi literatüründe, siyasal temsilcilerin kendi tasarılarını yasallaştırmak amacıyla diğer temsilcilerin tasarılarına karşılıklı olarak oy verme sözü verdikleri ve genellikle bütçe hacminin aşırı genişlemesiyle sonuçlanan bu mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel Keynesyen makroekonomik yaklaşım, ekonomideki konjonktürel dalgalanmalara karşı devletin "hayırhah (iyicil)" bir aktör olarak davranacağını ve simetrik bir maliye politikası izleyeceğini varsayar; yani daralma dönemlerinde bütçe açığı verilirken, genişleme dönemlerinde bütçe fazlası verilerek borçlar ödenecektir. Ancak Kamu Tercihi Teorisi (özellikle Buchanan ve Wagner'in geliştirdiği "Açıkların Demokrasisi" tezi bağlamında), demokratik karar alma süreçlerinin doğası gereği bu simetrinin kaybolduğunu ve siyasal sistemin kronik olarak bütçe açığı vermeye yapısal bir eğilimi olduğunu ileri sürer.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kamu Tercihi Teorisi'nin maliye politikasındaki bu "yapısal bütçe açığı eğilimini" açıklamak için kullandığı mekanizma veya temel varsayımlardan biri değildir?

Geleneksel maliye teorisi, vergilendirmede etkinsizliği (darası kaybını) en aza indirmek ve tarafsızlığı sağlamak için genellikle geniş tabanlı vergileri savunur. Ancak G. Brennan ve J. M. Buchanan tarafından geliştirilen Anayasal İktisat kapsamındaki "Leviathan (Gelir Maksimize Edici Devlet)" modelini esas alan bir maliyeci, anayasa taslağı hazırlıklarında vergi tabanının kasıtlı olarak daraltılması veya belirli alanlarla sınırlandırılması gerektiğini ileri sürmüştür.

Buna göre, söz konusu maliyecinin geleneksel yaklaşıma karşı çıkarak anayasal düzeyde vergi tabanının sınırlandırılmasını önermesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede siyasi iktidar, finansmanı tüm vergi mükelleflerine yayılacak ancak faydası yalnızca dar bir çıkar grubuna (örneğin belirli bir sektördeki üreticilere) aktarılacak olan bir teşvik paketini yasalaştırmıştır. Toplam kamu maliyeti oldukça yüksek olan bu pakete karşı, kişi başına düşen maliyetin çok düşük olması ve politikaları takip edip organize olmanın maliyetinin, elde edilecek bireysel faydayı aşması nedeniyle geniş seçmen kitleleri herhangi bir tepki göstermemiştir.

Kamu Tercihi Teorisi bağlamında, geniş seçmen kitlelerinin maliyetli bir kamu politikasına karşı bilgi edinme ve organize olma maliyetlerine katlanmayarak tepkisiz kalması durumu aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?