Examkin

Question

Difficulty: HardHukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller

A Devleti, ülkesinde yaşanan ve önceden öngörülemeyen büyük bir çevresel felaket nedeniyle derin bir ekonomik krize girmiştir. A Devleti, halkının temel yaşam ihtiyaçlarını karşılamak ve çökme tehlikesi altındaki altyapısını korumak amacıyla bilinçli bir tercih yaparak, B Devleti ile olan ikili ticaret antlaşmasından doğan yükümlülüklerini askıya almış ve antlaşma kapsamındaki bazı mallara el koymuştur. Ancak uluslararası bir araştırma komisyonu raporu, A Devleti'nin yıllardır sürdürdüğü ihmalkâr ve denetimsiz sanayi politikalarının bu çevresel felaketin yıkıcı boyutlara ulaşmasında doğrudan ve önemli bir katkısı olduğunu ortaya koymuştur. Öte yandan A Devleti, kriz döneminde kamu düzenini sağlama gerekçesiyle ülkesindeki mülteci gruplarına yönelik sistematik işkence uygulamalarına da girişmiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 'Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu' taslak maddelerine göre, A Devleti'nin bu eylemleri dolayısıyla hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallere başvurup başvuramayacağı konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    A Devleti'nin halkını koruma saikiyle hareket etmesi zaruret hali oluşturduğundan ticari tedbirleri hukuka uygundur; mültecilere yönelik işkence eylemleri ise emredici kural (jus cogens) değil, hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden sadece tazminat gerektirir.
  2. A Devleti, felaketin oluşumuna ihmalkâr politikalarıyla katkıda bulunduğu için ticari yükümlülüklerini ihlal ederken zaruret halini ileri süremez; sistematik işkence eylemleri ise emredici kural (jus cogens) ihlali olduğundan hiçbir istisna ile hukuka uygun kılınamaz.Answer
  3. C
    Uluslararası hukukta devletin hayati menfaatlerini koruma hakkı emredici kural (jus cogens) niteliğinde olduğundan, A Devleti'nin kriz döneminde uluslararası topluma karşı üstlendiği diğer tüm yükümlülükler geçersiz kabul edilir.
  4. D
    A Devleti'nin eylemleri maddi bir imkânsızlıktan doğan mücbir sebep (force majeure) kapsamında değerlendirildiğinden, hem ticaret antlaşmasının ihlali hem de mültecilere yönelik uygulamaları sebebiyle uluslararası sorumluluğu doğmaz.
  5. E
    Temel yaşam ihtiyaçlarının karşılanması devletin esaslı bir menfaati olduğu için, A Devleti zaruret halini öne sürerek tüm eylemlerinin hukuka aykırılığını ortadan kaldırabilir; zira devletin bekası her türlü antlaşmadan üstündür.

Answer

A Devleti'nin ihmaliyle felaketin büyümesine katkıda bulunması sebebiyle zaruret halini öne süremeyeceği, ayrıca sistematik işkencenin bir jus cogens ihlali olup hiçbir istisna ile meşrulaştırılamayacağı tespiti doğru cevaptır.
Zaruret halinin (necessity) hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir hal olarak ileri sürülebilmesi için ILC Taslak Maddeleri (Madde 25) gereği, devletin o tehlikenin ortaya çıkmasına bizzat katkıda bulunmamış olması (non-contribution) şarttır. Olayda A Devleti'nin ihmalkâr politikalarıyla felakete doğrudan katkıda bulunduğu belirtildiğinden, antlaşma yükümlülüklerini ihlal ederken zaruret halini öne süremez. İkinci kısımda ise, ILC Taslak Maddeleri Madde 26 uyarınca, hiçbir hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hal, emredici kurallardan (jus cogens) doğan yükümlülüklere aykırı eylemleri hukuka uygun hale getiremez. İşkence yasağı kesin bir jus cogens kuralı olduğu için, kriz veya kamu düzeni gerekçesiyle dahi meşrulaştırılamaz.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki ticari antlaşmanın ihlali gerekçesinin ILC maddeleri ışığında analiz edilmesi.
A Devleti'nin eylemi bilinçli bir tercihtir ve önceden sürdürdüğü ihmalkâr politikalarıyla felakete kendi katkısı olmuştur.
Zaruret hali şartlarından olan 'tehlikeye bizzat katkıda bulunmama' (non-contribution) kuralının ihlal edilip edilmediğini saptamak.
2
Sistematik işkence eyleminin uluslararası hukuktaki hiyerarşik niteliğinin belirlenmesi.
Sistematik işkence, uluslararası hukukta bir emredici kural (jus cogens) ihlalidir.
Olaydaki eylemin jus cogens normlarına aykırılık teşkil edip etmediğinin tespiti.
3
Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerin jus cogens kurallarıyla ilişkisinin değerlendirilmesi.
ILC Taslak Maddeleri Madde 26 gereği, hiçbir istisnai hal jus cogens ihlalini hukuka uygun kılmaz.
Olayın ikinci kısmındaki ağır insan hakları ihlalinin haklı gösterilip gösterilemeyeceğinin nihai olarak karara bağlanması.

Key Concept

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller, Zaruret Hali Sınırları ve Jus Cogens İstisnası
Rate this question

Topics

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller