Uluslararası hukukta devletlerin birleşme biçimleri ve yapısal özellikleri, bu birimleri oluşturan varlıkların uluslararası hukuktaki hak ve yükümlülük ehliyetlerini (uluslararası hukuk kişiliğini) doğrudan etkiler.
Birleşmiş Milletler normları ve teamül hukuku çerçevesinde şu üç farklı devlet yapılanması incelenmektedir:
1. Durum: X ve Y devletleri, ülkelerinin anayasal veya hanedanlık kuralları gereği aynı devlet başkanı (monark) tarafından yönetilmekte, ancak yasama, yürütme ve yargı organları ile bütçelerini tamamen ayrı tutmaktadırlar.
2. Durum: A ve B devletleri, akdettikleri uluslararası bir antlaşma ile ortak savunma ve dış politika çıkarlarını koordine etmek üzere merkezi bir diyet (meclis) kurmuş, ancak egemenliklerini muhafaza etmişlerdir.
3. Durum: C ülkesi, anayasal bir temel üzerinde bir araya gelmiş geniş iç özerkliğe sahip D ve E federe birimlerinden oluşmakta olup, bu yapıda diplomasi ve savunma tek bir federal merkezden yürütülmektedir.
Bu senaryoda yer alan devlet birleşmeleri ve yapıları dikkate alındığında, devlet türlerinin uluslararası hukuktaki statülerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- X ve Y devletlerinin oluşturduğu "şahsi birlik" (personal union) modelinde, devletlerden birinin üçüncü bir devlete karşı başlattığı savaşa diğer devletin hukuken taraf olma veya askeri destek sağlama zorunluluğu bulunmamaktadır.Answer
- BA ve B devletlerinin oluşturduğu yapı bir konfederasyon olup, bu birliğin üçüncü devletlerce tanınması, A ve B'nin daha önce sahip olduğu ayrı uluslararası hukuk süjesi ehliyetini kurucu etkiyle ortadan kaldırarak yeni ve tekil bir egemen süje yaratır.
- CC ülkesini oluşturan D ve E birimlerinin, kendi anayasal özerklik sınırları içinde yabancı yatırımcılarla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaları halinde, ihlalin uluslararası sorumluluğu (isnadiyeti) yalnızca D ve E'ye ait olup C devletinin sorumluluğuna gidilemez.
- DX ve Y devletlerinin aynı kişi tarafından yönetiliyor olması, hükümet organının tekilliği anlamına geldiğinden, bu iki devlet arasında çıkabilecek sınır veya ticaret uyuşmazlıkları uluslararası uyuşmazlık niteliğini tamamen kaybederek salt bir iç hukuk meselesine dönüşür.
- EC devletindeki D ve E birimlerinin sahip olduğu geniş iç özerklik, onlara uluslararası alanda mutlak yargı bağışıklığı kazandırır; bu nedenle D veya E'nin yabancı bir devletteki ticari nitelikli işlemleri (jure gestionis) nedeniyle yargılanması mümkün değildir.