Examkin

Question

Difficulty: Very hardEdebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bâkî’ye ait aşağıdaki beyit verilmiştir:

<i>Yollarında çâk olan dâmân-ı sahrâdır velî
Ceyb-i p��k-i pâdişâh-ı âleme ermez eli</i>

Bu beyitteki edebi sanatlar ve bunların dizelerdeki yansımalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Çölün engebeli, yarık ve çatlaklarla dolu coğrafi yapısının, padişahın yolunda heyecandan yırtılan bir eteğe bağlanmasıyla hüsnütalil sanatı yapılmıştır.
  2. Beyitte geçen 'dâmân-ı sahrâ' (çölün eteği) tamlamasında, benzeyen ve kendisine benzetilen unsurlar doğrudan bir arada kullanılarak teşbih-i beliğ (yalın benzetme) yapılmıştır.Answer
  3. C
    Sahranın (çölün) padişahın yolunda eteğinin yırtılması ve elinin padişahın yakasına ulaşamaması ifadelerinde insana ait özellikler doğaya aktarılarak teşhis (kişileştirme) yapılmıştır.
  4. D
    Giyim kuşam kültürüne ait 'dâmân' (etek) ve 'ceyb' (yaka) sözcüklerinin beyitte anlamca bir uyum içinde kullanılmasıyla tenasüp sanatı gerçekleştirilmiştir.
  5. E
    Padişah için kullanılan 'ceyb-i pâk' (temiz yakalı) nitelendirmesinde, hem giysinin temizliği hem de padişahın ahlaki temizliği ve günahsızlığı kastedilerek kinaye sanatına yer verilmiştir.

Answer

Beyitte geçen 'dâmân-ı sahrâ' (çölün eteği) tamlamasında teşbih-i beliğ değil, kapalı istiare ve teşhis sanatının yapıldığını belirten yargı beyitle ilgili söylenemez.
Beytin ilk dizesinde geçen 'dâmân-ı sahrâ' (çölün eteği) ifadesinde çöl, bir insana veya etekli bir giysiye benzetilmiştir. Kendisine benzetilen insan veya giysi dizede doğrudan yer almamış, sadece ona ait bir özellik olan 'dâmân' (etek) belirtilmiştir. Bu durum kapalı istiare (ve kişileştirme) örneğidir. Teşbih-i beliğ olabilmesi için benzeyen ve kendisine benzetilen unsurların her ikisinin de (örneğin 'çöl etektir' veya 'sahra dâmândır' şeklinde) açıkça bulunması gerekirdi. Bu nedenle 'dâmân-ı sahrâ' tamlamasında teşbih-i beliğ olduğunu belirten yargı söylenemez ve aranan doğru cevaptır.

Step-by-Step Solution

1
Beyitte yer alan sözcüklerin anlamlarını ve kurulan ilişkileri çözümlemek.
'Dâmân-ı sahrâ' çölün eteği, 'ceyb-i pâk-i pâdişâh-ı âlem' ise cihan padişahının temiz yakası anlamına gelir. 'Çâk olmak' yırtılmak, 'velî' ise ancak/fakat anlamındadır.
Beytin genel anlam dünyasını kavrayıp sanatları doğru tespit edebilmek için kelime dağarcığını çözümlemek gerekir.
2
Teşhis ve istiare sanatlarını beyit üzerinde incelemek.
Çölün (sahra) eteğinin olması ve elinin padişahın yakasına ulaşamaması ifadelerinde çöl kişileştirilmiştir (teşhis). Teşhis olan her yerde kapalı istiare vardır. Burada sadece benzeyen (sahra) verilmiş, kendisine benzetilen (insan/giysili varlık) söylenmeyip onun özelliği (etek, el) verilmiştir. Bu bir kapalı istiaredir.
Benzetme unsurlarının kullanım şekline göre teşbih-i beliğ ile kapalı istiare arasındaki farkı ortaya koymak.
3
Hüsnütalil ve tenasüp sanatlarının varlığını kontrol etmek.
Çölün yarık ve çatlaklarla dolu yapısı, padişaha kavuşma yolunda eteğinin yırtılması gibi hayali ve estetik bir nedene bağlanarak hüsnütalil yapılmıştır. Ayrıca etek (dâmân) ve yaka (ceyb) kelimeleri arasında tenasüp sanatı vardır.
Beyitteki diğer yan sanatların doğru açıklanıp açıklanmadığını doğrulamak.
4
Kinaye sanatının varlığını sorgulamak.
'Ceyb-i pâk' ifadesi hem gerçek anlamda (temiz yaka) hem de mecaz anlamda (temiz ahlak, günahsızlık) kullanılabilecek bir kinaye örneğidir.
Seçeneklerin doğruluğunu teyit ederek yanlış olan yargıyı kesinleştirmek.

Key Concept

Edebi sanatlar içerisinde yer alan teşbih (özellikle teşbih-i beliğ) ile kapalı istiare arasındaki yapısal farklar ve teşhis, hüsnütalil, tenasüp, kinaye sanatlarının tespiti.

Alternative Method

Beyitteki söz sanatlarını incelerken, benzeyen ve kendisine benzetilen unsurları tespit etmek için 'X, Y gibidir' kalıbını uygulayabilirsiniz. Örneğin 'sahra etek gibidir' ifadesi anlamsız kalırken, sahranın insana benzetilip sadece eteğinin söylenmesi kapalı istiare formülüne doğrudan uyar. Bu yapısal mantıkla teşbih-i beliğ ile istiare kolayca ayırt edilebilir.
Estimated Time:3m 0s
Rate this question

Topics

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

More questions from this topic