Examkin

Question

Difficulty: MediumSSCB'nin Dağılması ve Yeni Türk Cumhuriyetleri

SSCB’nin dağılması ve Orta Asya ile Kafkasya’da yeni Türk cumhuriyetlerinin kurulması sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

  1. 1Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de Sovyet ordusunun sivil halka müdahale etmesiyle "Kara Yanvar" (Kara Ocak) olaylarının yaşanması
  2. 2Moskova'da Mihail Gorbaçov’un reformlarına karşı muhafazakar komünist ordu ve parti üyelerince başarısız bir darbe girişiminde bulunulması
  3. 3Alma-Ata Protokolü'nün imzalanması ile Bağımsız Devletler Topluluğu'nun (BDT) kapsamının genişlemesi ve SSCB'nin resmen sona ermesi
  4. 4Türkiye Cumhuriyeti tarafından bağımsızlığını yeni kazanan Türk cumhuriyetlerine teknik ve kültürel destek sağlamak amacıyla TİKA'nın kurulması

Answer

Gelişmelerin kronolojik sıralaması: Kara Yanvar olaylarının yaşanması (Ocak 1990), Gorbaçov'a karşı darbe girişiminde bulunulması (Ağustos 1991), Alma-Ata Protokolü'nün imzalanması (Aralık 1991) ve TİKA'nın kurulması (Ocak 1992) şeklindedir.
Verilen gelişmelerin kronolojik akışı incelendiğinde; ilk olarak Ocak 1990'da Azerbaycan'da sivil halkın üzerine Sovyet ordusunun yürüdüğü Kara Yanvar katliamı yaşanmıştır. Ardından, birliği kurtarmak isteyen muhafazakarların Ağustos 1991'de Gorbaçov'a karşı düzenlediği darbe girişimi başarısız olmuştur. Bu zayıflamayı takiben 21 Aralık 1991'de imzalanan Alma-Ata Protokolü ile SSCB resmen son bulmuştur. Son aşamada ise bağımsızlığını kazanan yeni Türk cumhuriyetleriyle ilişkileri geliştirmek amacıyla Türkiye tarafından 24 Ocak 1992'de TİKA kurulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Soruda verilen olayların tarihsel arka planlarını ve oluştukları dönemleri tespit etmek.
Olayların tamamının SSCB'nin dağılma arifesi (1990) ile dağılmanın hemen sonrası (1992) döneme ait olduğu belirlenmiştir.
Kronolojik sıralamayı doğru yapabilmek için olayların gerçekleştikleri yıl ve ayların netleştirilmesi gerekir.
2
Azerbaycan'daki Kara Yanvar olayının tarihini belirlemek.
Olayın 20 Ocak 1990 tarihinde gerçekleştiği saptanmıştır.
Bu gelişme, SSCB içindeki çözülme sancılarının ilk kanlı aşamalarından birini temsil eder.
3
Gorbaçov'a karşı yapılan darbe girişiminin tarihini belirlemek.
Darbe girişiminin 19-21 Ağustos 1991 tarihlerinde yaşandığı saptanmıştır.
Bu başarısız darbe girişimi, reformları geriye döndürmeyi amaçlamış ancak birliğin dağılmasını doğrudan tetiklemiştir.
4
Alma-Ata Protokolü'nün imzalanma tarihini belirlemek.
Protokolün 21 Aralık 1991 tarihinde imzalandığı belirlenmiştir.
Bu imza ile SSCB hukuken tarihe karışmış ve üye Türk devletleri tam bağımsızlık kazanmıştır.
5
TİKA'nın (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) kuruluş tarihini belirlemek.
Kuruluşun 24 Ocak 1992 tarihinde gerçekleştiği belirlenmiştir.
TİKA, Türk devletlerinin bağımsızlığını kazanmasından sonra Türkiye'nin bu devletlere yönelik kurumsal hamlesidir.

Key Concept

SSCB'nin dağılma süreci kronolojisi ve Türk Cumhuriyetleri ile ilişkilerin kurumsallaşması

Hints

1
Olayların hangisinin Sovyetler Birliği dağılmadan önceki bir iç çatışma (Azerbaycan bağımsızlık mücadelesinin başı) olduğunu düşünün.
2
Mihail Gorbaçov'un yetkilerini ve Sovyet merkezi otoritesini tamamen sıfırlayan darbe girişiminin, birliğin resmen dağılmasından (Alma-Ata Protokolü) hemen önce gerçekleştiğini hatırlayın.
3
Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politika hamlesi olan TİKA'nın kurulabilmesi için öncelikle muhatap Türk devletlerinin bağımsızlıklarını ilan etmiş olmaları gerektiğini unutmayın.

Practice More

SSCB'nin dağılması sonrası kurulan diğer bölgesel iş birliği örgütleri (TÜRKSOY, Türk Keneşi vb.) ve bunların kuruluş kronolojilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

SSCB'nin Dağılması ve Yeni Türk Cumhuriyetleri

More questions from this topic