Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde Doğu ve Batı blokları arasında yaşanan diplomatik yakınlaşmalar, silahsızlanma girişimleri ve bölgesel çatışmaların çözümü sürecine dair aşağıdaki olayların kronolojik olarak eskiden yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılma sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

İki savaş arası dönemde yaşanan siyasi gelişmelerden biri olan İspanya İç Savaşı'nda (1936-1939), General Franco liderliğindeki milliyetçi güçler Almanya ve İtalya tarafından askeri olarak desteklenirken; cumhuriyetçi hükümet ise Sovyetler Birliği (SSCB) tarafından desteklenmiştir. İngiltere ve Fransa ise bu çatışmada tarafsız kalmayı tercih etmiştir.

Bu durum, iki savaş arası dönem ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

İki Savaş Arası Dönem'de (1919-1939) totaliter rejimlerin iktidara geldiği Almanya ve İtalya, uluslararası düzeni kendi lehlerine değiştirmek amacıyla benzer dış politika stratejileri izlemişlerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu iki devletin söz konusu dönemdeki ortak yayılmacı ve saldırgan politikalarından biri değildir?

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde küresel barışı korumak, ikili ilişkileri geliştirmek ya da bölgesel krizleri çözmek amacıyla çeşitli diplomatik girişimlerde bulunulmuş ve anlaşmalar imzalanmıştır. Aşağıda verilen Yumuşama Dönemi gelişmelerini, bu gelişmelerin temel nitelikleri veya sonuçlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında küresel bir nüfuz mücadelesi başlamış ve Soğuk Savaş Dönemi olarak adlandırılan bu süreçte her iki taraf da siyasi, askeri ve ekonomik kurumsallaşma adımları atmıştır. Türkiye ise bu süreçte güvenlik endişeleri ve jeopolitik gerekçelerle Batı Bloku'na entegre olmayı temel dış politika stratejisi olarak benimsemiştir. Buna göre, Soğuk Savaş Dönemi’ndeki bloklaşma faaliyetleri ve Türkiye’nin bu süreçteki dış politikası ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde, Doğu ve Batı blokları arasındaki ilişkilerin seyrini belirleyen küresel krizler, bölgesel çatışmaları sonlandıran diplomatik antlaşmalar ve bloklar arası gerginliği azaltmaya yönelik silahsızlanma girişimleri yaşanmıştır. Aşağıda verilen Yumuşama Dönemi diplomatik ve siyasi gelişmeleri ile bu gelişmelerin temel niteliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

II. Dünya Savaşı sonrasında SSCB'nin yayılmacı politikalarına karşı Batı Bloku'na entegre olmayı temel dış politika önceliği haline getiren Türkiye, NATO üyeliğinin (1952) ardından bölgesel güvenlik kuşağı oluşturma girişimlerini sürdürmüştür. Bu doğrultuda Türkiye; Balkan Paktı (1953) ve Bağdat Paktı'nın (1955) kurulmasında aktif rol oynamıştır. Bu bölgesel ittifakların kuruluş amaçları, üye yapıları ve Türk dış politikasına etkileri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Soğuk Savaş Dönemi'nde Doğu ve Batı bloklarının şekillenmesi sürecinde ortaya çıkan aşağıdaki doktrin, pakt ve kurumsal gelişmeleri, bu gelişmelerin belirleyici tarihsel özellikleri veya etki alanlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Türkiye’nin Soğuk Savaş D��nemi'nde kurduğu ya da dahil olduğu bölgesel ittifaklar, hem bloklar arası güç dengelerinden hem de üye devletlerin iç yapılarındaki değişimlerden etkilenmiştir.

Bu bağlamda Türkiye'nin dış politika hamleleri ve katıldığı bölgesel paktlarla ilgili;

I. Balkan Paktı'nın (1953) askeri etkinliğini kaybetmesinde, Stalin'in ölümünün ardından SSCB ile Yugoslavya arasındaki ilişkilerin yumuşaması ve Belgrad yönetiminin bloksuzlaşma politikasına yönelmesi etkili olmuştur.
II. Bağdat Paktı’nın kurumsal yapısının değişmesinde ve merkezinin Ankara’ya taşınmasında, pakta kurucu üye olarak katılan Irak’ta yaşanan rejim değişikliği etkili olmuştur.
III. Hem Balkan Paktı hem de Bağdat Paktı, Türkiye'nin NATO'ya kabul edilmesini kolaylaştırmak amacıyla üyelik öncesinde diplomatik birer koz olarak kurulmuştur.

gelişmelerinden hangileri doğrudur?

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde Doğu ve Batı blokları arasındaki diplomatik temasları, nükleer silahsızlanma adımlarını ve bölgesel çatışmaları çözümleme çabalarını yansıtan aşağıdaki olayları kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Aşağıdaki yeni bağımsız Türk cumhuriyetlerinin kurucu liderlerini, bağımsızlık sonrasında ülkelerinde yürüttükleri temel politikalar ve gerçekleştirdikleri tarihi gelişmelerle eşleştiriniz.

Yumuşama (Detente) Dönemi, Soğuk Savaş’ın gergin atmosferini azaltmak amacıyla Doğu ve Batı blokları arasında diyalog yollarının arandığı, ancak bölgesel düzeyde vekalet savaşları ve diplomatik mücadelelerin devam ettiği karmaşık bir süreci ifade eder.

Bu dönemin k��resel dinamikleri ve bölgesel krizleri göz önüne alındığında;

I. SALT-II Antlaşması'nın, SSCB'nin Afganistan'ı işgal etmesi üzerine ABD Senatosu tarafından onaylanmayarak y��rürlüğe girmemesi,
II. Helsinki Nihai Senedi'nin imzalanmasıyla, II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan sınırların değişmezliğinin teyit edilmesi ve insan haklarının korunmasına yönelik taahhütlerin verilmesi,
III. Keşmir Sorunu'nun çözümü amacıyla SSCB'nin ara buluculuğunda imzalanan Taşkent Deklarasyonu ile Hindistan ve Pakistan arasındaki toprak anlaşmazlıklarının tamamen sona ermesi

gelişmelerinden hangileri doğrudur?

Türkiye'nin komşuları Suriye ve Irak ile yaşadığı sınır aşan sular sorunu, Orta Doğu'nun en karmaşık bölgesel problemlerinden biridir. Fırat ve Dicle nehirlerinin sularının paylaşımı ve bu nehirler üzerinde inşa edilen barajlar (GAP), kıyıdaş devletler arasında ciddi diplomatik ihtilaflara yol açmıştır. Bu ihtilafların temelinde tarafların nehirlerin hukuki statüsüne dair ileri sürdükleri farklı tezler yer almaktadır.

Buna göre, su sorununun hukuki ve siyasi boyutlarıyla ilgili;

I. Türkiye'nin, Fırat ve Dicle nehirlerini 'uluslararas�� nehirler' yerine, tek bir havzaya ait 'sınır aşan sular' olarak tanımlaması ve hakkaniyetli paylaşımı savunması,
II. Suriye ve Irak'ın, bu nehirlerin 'uluslararası akarsu' statüsünde olduğunu savunarak nehir sularının kıyıdaş devletler arasında önceden belirlenmiş kotalarla paylaşılmasını talep etmesi,
III. Türkiye'nin, su kaynaklarının doğduğu ülke olarak sular üzerinde mutlak egemenlik hakkı bulunduğunu ve komşu ülkelere giden su akışını tamamen durdurabileceğini resmi bir dış politika tezi olarak kabul etmesi

ifadelerinden hangileri tarafların su sorunundaki resmi tezlerini ve diplomatik yaklaşımlarını doğru yansıtmaktadır?

İki savaş arası dönemde (1919-1939) dünya genelinde totaliter rejimlerin kurulması ve yayılmacı politikaların hız kazanması, küresel güvenlik mimarisini temelden sarsmıştır.

Aşağıda verilen iki savaş arası dönem gelişmelerini kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

İki savaş arası dönemde Avrupa’da iktidara gelen totaliter rejimlerin devlet, birey ve toplum ilişkilerine yönelik kuramsal yaklaşımları hakkında şu tespitler yapılmıştır:

I. İtalyan faşizminde devlet, milleti var eden ve ona ahlaki bir değer kazandıran nihai ve kutsal bir amaç olarak konumlandırılırken; Alman nasyonal sosyalizminde devlet, ırkın ($Volk$) korunması ve biyolojik varlığının sürd��rülmesi için hizmet eden bir araç olarak tasarlanmıştır.

II. Hem İtalyan faşizmi hem de Alman nasyonal sosyalizmi, liberalizmin bireyci ve çoğulcu toplum anlayışını reddederek, toplumun devlet veya parti kontrolünde tek bir organ gibi hareket etmesini hedeflemiştir.

III. Sovyet Rusya’daki Bolşevik rejiminde proletarya diktatörlüğü, nihai hedef olan sınıfsız ve devletsiz topluma (komünizm) ulaşmak için geçici bir aşama olarak görülürken; faşist ve nasyonal sosyalist ideolojilerde devlet yapısının gelecekte sönümlenerek ortadan kalkacağına dair bir öngörüye yer verilmemiştir.

Bu tespitlerden hangileri, iki savaş arası dönemde kurulan totaliter rejimlerin devlet teorilerindeki kavramsal farklılıkları veya ortak nitelikleri doğru bir şekilde aç��klamaktadır?

İkinci Dünya Savaşı sürecinde Türkiye'nin uyguladığı iç politika tedbirleri ile yürüttüğü dış politika gelişmelerine ait aşağıdaki kavramları, bu gelişmelerin temel amaç ve nitelikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İkinci Dünya Savaşı'nın Türkiye üzerindeki olumsuz sosyo-ekonomik etkilerini hafifletmek ve savaş ekonomisini yönetmek amacıyla Türk Hükümeti tarafından radikal tedbirler alınmıştır. Bu süreçte uygulanan iktisadi politikalarla ilgili olarak;

I. Olağanüstü savaş koşullarında enflasyonu kontrol altında tutmak ve karaborsacılığı engellemek amacıyla devletin fiyatlara doğrudan müdahale etmesi,
II. Çıkarılan Varlık Vergisi Kanunu ile özellikle büyük kentlerde haksız savaş kazancı elde edenlerin vergilendirilmesi ve borcunu ödeyemeyen yükümlülerin Erzurum-Aşkale'ye çalışma yükümlülüğü için gönderilmesi,
III. Bütçe açıklarını kapatmak ve ordunun iaşe ihtiyacını karşılamak amacıyla Cumhuriyet döneminin başında kaldırılmış olan Aşar Vergisinin geçici olarak yeniden yürürlüğe konması

gelişmelerinden hangileri bu dönemde gerçekleştirilen uygulamalar arasında gösterilemez?

Soğuk Savaş Dönemi'nde ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku, kendi içlerindeki askeri ve siyasi bütünlüğü korumak için NATO, Varşova Paktı, Kominform ve Comecon gibi yapılar kurmuşlardır. Ancak her iki blokta da zamanla blok liderlerinin mutlak otoritesine karşı çıkan veya kendi milli çıkarlarını ön plana koyan üye devletler ortaya çıkmıştır.

Bu duruma;

I. Fransa'nın, ABD'nin nükleer tekelini ve askeri vesayetini reddederek 1966 yılında NATO'nun entegre askeri kanadından çekilmesi,
II. Yugoslavya'nın, Moskova'nın tek merkezci ve dayatmacı tarım/ekonomi politikalarına karşı kendi ulusal kalkınma modelini savunması üzerine Kominform'dan ihraç edilmesi,
III. Çin'in, ideolojik farklılıklar ve sınır ihtilafları nedeniyle SSCB ile yollarını ayırarak 1970'lerden itibaren ABD ile ilişkilerini normalleştirme sürecine girmesi

gelişmelerinden hangileri örnek gösterilebilir?

Soğuk Savaş Dönemi'nde Doğu ve Batı bloklarının kurumsal yapılarının şekillenmesi ve Türkiye'nin bu süreçteki dış politika adımlarına dair bazı kavramlar ile açıklamaları aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, solda verilen kavramları sağda verilen doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.